Εξελισσόμαστε ως είδος, διασχίζοντας το ένα σημείο κρίσης μετά το άλλο. H πρόοδος του πολιτισμού πραγματοποιείται μέσα από σημεία κρίσης. Η κρισιμότερη αδυναμία μας είναι η δυσκολία μας να ανακαλύψουμε και να  κυκλοφορήσουμε το νέο που μας είναι χρήσιμο. Αυτό, αναφορικά με το πεδίο των ιδεών, της βιωματικής συνειδητότητας, των σχέσεων και της οργάνωσης.

Οι δυσκολίες για την ανακάλυψη του καινούργιου
          Η μεγαλύτερη μάλιστα δυσκολία παρουσιάζεται στο πεδίο της ανακάλυψης του νέου. Αυτή (η δυσκολία) προκύπτει από την αναγκαιότητα, η ανακάλυψη να προέρχεται από μια εστιασμένη επίκληση. Διάφορες επικλήσεις –θρησκευτικές, πολιτικές κλπ- έχουν υπάρξει στο παρελθόν και έχουν συντονίσει το αίτημα για υπέρβαση του παρωχημένου τρόπου σκέψης και κοινωνικής ή πολιτισμικής δομής. Στην εποχή μας, απουσιάζει από τον ορίζοντα της κοινής γνώμης μια συντονιστική φόρμα μιας νέας επίκλησης που θα συμβάλει στην  αναζήτηση νέων λύσεων. Η επίκληση του νέου, για να δικαιολογεί το όνομά της, θα πρέπει να είναι καθολική και να μη περιορίζεται στην εξατομίκευση της ανάγκης, τον ναρκισσισμό, την αδράνεια ή την οπισθοδρομικότητα.

          Τα σημεία που χτίζουν ένα παρεμποδιστικό τείχος ανάμεσα σε μας και σ’ αυτό που είναι αναγκαίο είναι δύο:
1.Η ρουτίνα της βιωματικής μας κατάστασης. Μια ρουτίνα που έχει να κάνει κυρίως με την αισθησιακότητα και με τη νοητική και ιδεολογική αδράνεια της συνείδησης, και
2.το αμυντικό σύνδρομο, το ναρκισσιστικό στοιχείο που λειτουργεί -στα όρια της συνείδησης μας- στην επικοινωνία μας με το διαφορετικό.

         Ναι μεν χρειαζόμαστε την διάκριση στην αναζήτηση του προοδευτικού (ώστε να μην είμαστε ευάλωτοι σε γοητείες που θα μας παθητικοποιούσαν απέναντι σε μια εξουσία,) αλλά από την άλλη μεριά, πρέπει να αναγνωρίσουμε την αναγκαιότητα μιας ιεραρχικοποιημένης αναγνώρισης και πνευματικής επαφής μέσα και από την ελευθερία μιας εξελικτικής επικοινωνίας.

        Η μάθηση ή η μαθητεία δεν έχουν καλλιεργηθεί αυτοπροαίρετα ως στοιχεία που να είναι συνυφασμένα με τις ενδογενείς δυνάμεις ακεραιότητας, διακριτικής ελευθερίας και εργασίας στη συνείδησή μας. Ούτε έχουν συνυφανθεί με την χαρά, με τη ζωηρότητα και τον κοινωνικό χαρακτήρα της σχέσης.

        Το αποτέλεσμα είναι ότι αυτή η εκπαιδευτική μας υπανάπτυξη αποτελεί ένα ανάχωμα πάνω στο οποίο βασίζεται η ναρκισσιστική μας καθήλωση. Από τη στιγμή που δεν μπορεί να βρεθεί κάποια υποκατάσταση του σταθεροποιητικού και αμυντικού ψυχολογικού μηχανισμού, τότε χρησιμοποιούμε έναν προβληματικό αναχρονισμό.

Ο φόβος και η αδιαλλαξία απέναντι στη διαφορετικότητα
        Φοβόμαστε το καινούριο μήπως μας ξεμαγέψει από τον ναρκισσισμό μας, μήπως μας αφοπλίσει, μήπως μας εξουσιάσει. Φοβόμαστε το διαφορετικό, μη τυχόν και μας αιφνιδιάσει. Όλα αυτά είναι ζητήματα τα οποία μπορούμε να τα διαχειριστούμε μέσα μας με μια διακριτική φιλικότητα και εργατικότητα.

Υπάρχει πολύ περισσότερη ομορφιά και προστασία:

1. στην ωρίμανση και στην ανάπτυξη μιας βιωματικής συμβατότητας μεταξύ μας, μιας αλλογενούς, συμπληρωματικής και εξελικτικής ομαδικότητας
2. στην απελευθέρωση από την ισχυρή τάση να κηρύττουμε τον πόλεμο στο διαφορετικό
3. στο διάλογο και στη συνεργατική με διάκριση προσέγγιση που θα απαλείφει τις προβληματικές ενότητες
4. Στην αναζήτηση φόρμουλων συνεργασίας, συντονισμού, ομαδικότητας και όχι ατομικισμού

        Aν κάνουμε μια αναδρομή,  θα δούμε πόσο πολύ μας κόστισε η άρνησή μας να αλλάξαμε. Αρνηθήκαμε να ξεμαγευτούμε από τον εαυτό μας, και τις παραδόσεις μας. Το ζητούμενο από το νέο δεν είναι να απορρίψουμε τα πάντα αλλά να συγκροτήσουμε μια περιεκτικότερη σύνθεση συμβιωτικότητας.[1]

        Ακόμη και την ιδέα ότι «ο Θεός είναι Αγάπη», ο άνθρωπος την έκανε ιδεολογία  στο όνομα της οποίας εγκαινιάστηκαν η ιερά εξέταση, οι σταυροφορίες, τα συγχωροχάρτια. [2] Γιατί όλο αυτό; Γιατί η προσκόλληση μας στην σημερινή τραγική δομή της οικονομίας, της πολιτικής, του πολιτισμού και του τεχνολογικού καταναλωτισμού;

Γιατί δε μπορούμε ν’ αναζητήσουμε εκείνα τα χαρακτηριστικά που δεν επιτρέπουν καμία καχυποψία και αίσθηση φόβου;

Για την ελεύθερη σκέψη και την απελευθερωτική ιεραρχικότητα
        Το να αναγνωρίσουμε τις πηγές των ιδεών στο διαφορετικό -στην ετερότητα- δε σημαίνει και τη μείωση της δικής μας ελευθερίας. Ίσα ίσα, στην αλληλεπίδραση υπάρχει και η ανάδειξη και η τροφοδότηση εντέλει της δικής μας ελευθερίας. Τα φαινόμενα έχουν μια ομαδική εξελικτική διαλεκτική.

         Είναι δυστύχημα ότι πολλές φορές δημιουργούμε μια αίσθηση υπερβολικού ρήγματος και ασυμφιλίωτης διαφοράς. Επενδύουμε αυτές τις αισθήσεις με διαφορετικές ψυχολογικές και διανοητικές χρωστικές -σχεδόν αυτόματης απόρριψης- με απομυθοποιητική διάθεση, απωθώντας το μέσα μας ως γραφικό ή γελοίο, χωρίς όμως προηγουμένως να έχουμε ερευνήσει σχετικά. Έτσι συχνά φτάνουμε ακόμη και στην πλήρη αίσθηση νοητικής απαξίωσης ή ακόμη και σε μια διάθεση αντανακλαστικής  μαχητικής εχθρότητας και φονικότητας, παράλληλα -πολλές φορές- μ’ έναν ψυχολογικό φθόνο απέναντι στο υποκείμενο που μας προσεγγίζει ως διαφορετικότητα. Η πρόκληση είναι να πούμε όπως ο Emerson , ότι «δεν θ’ αποποιηθώ μικρόπρεπα την απεραντοσύνη του καλού, γιατί άκουσα πώς ήλθε σε άλλους με κάποια διαφορετική μορφή». [3]

        Βέβαια, η προσέγγιση ενός υποκειμένου που λειτουργεί ως φορέας της διαφορετικότητας, πολλές φορές προκαλεί και αμηχανία που με τη σειρά της προκαλεί παθητικότητα. Η παθητικότητα όμως υποθάλπει φαινόμενα γοητείας και αυθεντίας ως αντίδραση στο διαφορετικό, στην ετερότητα και την ποιότητα. [Γιατί πρέπει να θέσουμε επιπλέον και έναν ορίζοντα και μια αναζήτηση ποιότητας].

        Η αμηχανία απέναντι στο νέο, είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Αυτό το βλέπουμε στη δίχως διάκριση δόμηση των ανθρωπίνων σχέσεων. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να πυροδοτηθεί η εσωτερική διεργασία της συνείδησης. Δεδομένης της τρομακτικής πυρηνικής και τεχνολογικής δύναμης του σύγχρονου ανθρώπου, και της αναντίστοιχης –με αυτή τη δύναμη- δυναμικής της συνείδησής του, αποτελεί απαίτηση βιωσιμότητας η αναζήτηση οικουμενικών, και ομαδικών φόρμουλων επικλητικού συντονισμού για ένα βιώσιμο σχέδιο για το μέλλον.

        Πρόκληση βιωσιμότητας αποτελεί επίσης η αναγνώριση της μεγάλης κλίμακας του πνεύματος, των μεγάλων ομαδικών σωμάτων του πνεύματος. Καθώς ψάχνουμε το καινούργιο και το λυτρωτικό, καλούμαστε στην δημιουργία μιας καθολικής αίτησης λύσης, απεξαρτημένοι από την αρχέγονη τάση της αναζήτησης εξατομικευμένων λύσεων.

         Την εμπειρία αυτού του μεγάλου ομαδικού πνευματικού σώματος μπορεί να μας την παράσχει η ιστορία και εξέλιξη της ενανθρώπισης του πνεύματος και του πολιτισμού. Μπορούμε να τη δούμε μέσα από τις ομάδες των φιλοσόφων, των καλλιτεχνών, των πολιτικών, των ιδεολόγων, των θρησκευτικών εργατών, των εργατών στον τομέα της οικονομίας, της επιστήμης και της τέχνης. Μια τέτοια αναδρομή θα μας βοηθούσε ν’ αποκτήσουμε μια αίσθηση εμπιστοσύνης προς το μέλλον. Μια αίσθηση ότι υπάρχει μια εξελικτική ποιοτική ιεραρχικότητα, [4] ανοιχτή στον ορίζοντα, ένα σχέδιο, ένα πεδίο όντων με συλλογικότητα, ποιότητα, προοπτική και καλή θέληση.

        Μπορούμε να αισθανθούμε αυτή την παρουσία στην Ιστορία, χωρίς να καθηλωθούμε στις μορφές με τις οποίες εκφράστηκαν οι ιδέες στο παρελθόν και να αναζητήσουμε ξανά αυτή τη δυναμική σε έναν ορίζοντα σχέσης προς το μέλλον.

Νέες ιδέες στην οικονομία
         Το να επιθυμούμε το νέο να είναι ενσωματωμένο σε μια μοναδική προσωπικότητα, είναι σε μεγάλο βαθμό αναχρονισμός. Από την άλλη είμαστε αναγκασμένοι να αναζητάμε το νέο επίμοχθα και με διάκριση, εάν θέλουμε να έχει επιτυχία η προσπάθειά μας. Αυτό είναι αναγκαίο πολύ περισσότερο σε περιπτώσεις όπως αυτές που αφορούν τις νέες ιδέες στην οικονομία.

      Η οικονομία είναι ένα πεδίο συμφερόντων, υποκριτικής εξουσίας και πανουργίας στο πεδίο των ιδεών (ακαδημαϊκά, ιδεολογικά, θεωρητικά,) των πολιτικών, επιχειρηματιών και της καθημερινότητας. Θα πρέπει όντως να ασκήσουμε -σε κάθε τομέα- τη διάκρισή μας, τόσο απέναντι στα πρόσωπα όσο στις ιδέες. Εάν η αναζήτησή μας είναι ειλικρινής, η ικανότητα διάκρισης θα ήταν επιπόλαιο να υποβιβαστεί σ’ ένα πνεύμα επίκρισης, άρνησης ή αδιαλλαξίας. Αυτό ισχύει ακόμη και για θέματα που αφορούν τη διακυβέρνηση στο πολιτικό πεδίο. Συνδέεται επίσης με ζητήματα που αφορούν τον κόσμο της επικοινωνίας και της διαμεσολάβησης.

         Στο βάθος, η κατάχρηση της ικανότητας διάκρισης στο πεδίο της οικονομίας, συνδέεται με την προσωπική καταναλωτική επιθυμία, η οποία συχνά φτάνει στα όρια της ανευθυνότητας και της απληστίας και λειτουργεί ως παράγοντας ενσωμάτωσης στον μηχανισμό που παράγει τα αδιέξοδα. Φυσικά ο ατομικισμός εκείνος που «τακτοποιεί το σύνολο σε σχέση με τον εαυτό του» και αποτελεί «το κέντρο των πάντων» [5] -όπως έλεγε ο Ρουσσώ- μας καθηλώνει σε μια αρνητική βιωματική.

Αναφορές
[1] Ζήση Γιάννη, ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ, ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΛΙΚΗ ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ
[2] Jung Carl, 1990, "Το Αρχέτυπο του Ολοκληρωτισμού", ΅Εκδόσεις Σπαγείρια, σελ. 33
«Όταν το μεγάλο σχέδιο αποτυγχάνει, αυτό οφείλεται στο ότι ο άνθρωπος είναι μια αποτυχία. Γι’ αυτό δεν χρειάζεται παρά κοινός νους για να αρχίσει κανείς να διορθώνει τον εαυτό του. Αλλά επειδή δεν μπορεί πια να βασίζεται σε εξωτερικές αυθεντίες, πρέπει να γνωρίζει και να κατανοεί την πιο ατομική και μύχια βάση της υποκειμενικής του ύπαρξης για να χτίσει τα θεμέλια του στα αιώνια δεδομένα της ανθρώπινης ψυχής»
[3] Ralph Waldo Emerson, Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΟΛΟΥ
[4] Wilber Ken, 2000, "Μια θεωρία για τα πάντα", εκδόσεις Κυβέλη, σελ. 44
«Οι (δεσποτικές) ιεραρχίες είναι οι αυστηρές κοινωνικές ιεραρχίες που αποτελούν μέσο καταπίεσης και οι (απελευθερωτικές ιεραρχίες) είναι οι αναπτυξιακές ιεραρχίες, οι απαραίτητες για την αυτοπραγμάτωση των ανθρώπων και των πολιτισμών (και όλων επίσης κυριολεκτικά των βιολογικών συστημάτων). Ενώ οι δεσποτικές ιεραρχίες είναι το μέσο καταπίεσης, οι ιεραρχίες αυτοπραγμάτωσης είναι το μέσο ανάπτυξης. Οι αναπτυξιακές ιεραρχίες είναι εκείνες που φέρνουν κοντά τα άλλοτε απομονωμένα και κατακερματισμένα στοιχεία»
[5] Rousseau Jean-Jacques, "Αιμίλιος", εκδόσεις Πλέθρον σελ.124
«Ο καλός τακτοποιεί τον εαυτό του σε σχέση με το σύνολο, ενώ ο κακός τακτοποιεί το σύνολο σε σχέση με τον εαυτό του. Ο δεύτερος γίνεται το κέντρο των πάντων»

 Βλέπε επίσης:
-Πεποίθηση για την αλήθεια ή την εξουσία;

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Φωτό: Wikimedia