|
2. Αφετέρου γιατί το ζήτημα της βιοτικής και οικολογικής ανεπάρκειας του ανθρώπου αντιμετωπίστηκε μέσα από τον τεχνικό και οικονομικό πολιτισμό και μέσα από την μετάθεση του ζητήματος του φόβου του θανάτου με μια πολιτισμική, ψυχολογική και κοινωνιοψυχολογική εμμεσοποίηση.
Η μετέπειτα κυριαρχία του εποικοδομήματος στην αντιμετώπιση του προβλήματος της σωματικότητας - τόσο ως πολιτισμική φυγή από το σώμα μέσα από την διαδικασία των ταμπού γύρω από τα θέματα της σεξουαλικότητας και όχι μόνο, όσο και ως φυγή από το σώμα μέσα στο φαντασιακό και το θεατρικό, σαν υποκατάσταση του αντικειμενικού λειτουργικού υποβάθρου της ζωής - διαμόρφωσε μια στάση επικέντρωσης στο εποικοδόμημα.
Παράλληλα, οι φιλοσοφίες και οι θρησκείες έθεσαν και το ζήτημα της σχέσης της ψυχής και του πνεύματος με το σώμα σε εναλλακτική βάση, προσπαθώντας να λύσουν ριζικά το όλο ζήτημα και να οδηγήσουν στην αποδοχή του θανάτου ως υπέρβασης και εσωτερικής ανάκτησης της οντότητας και της ελευθερίας της.
Η υγεία ως το Αρχιμήδειο σημείο επανίδρυσης του πολιτισμού μας και της οικονομίας
Μετά από την νεωτερική φάση της ιατρικής και των βιολογικών επιστημών -που μπήκαμε στο πιο λειτουργικό πεδίο του σώματος- ένας βασικός στοχαστής του νέου κόσμου συνέθετε γνωσιακά και λειτουργικά τις παραδοσιακές κουλτούρες και το νεωτερικό πνεύμα της Ανατολής και της Δύσης. Ο Ράλφ Έμερσον θέτει το ζήτημα της υγείας και από πνευματική σκοπιά, ως ένα κεντρικό ζήτημα συνεχίζοντας την αρχαιοελληνική ρήση περί «νους υγιής εν σώματι υγιεί» προτείνοντας την Αρχιμήδεια δυναμική τόσο στο θέμα της υγείας όσο και για την πνευματική ανέλιξη και αυτοπραγμάτωση, παρά το γεγονός ότι δεν τοποθετείται ματεριαλιστικά και νατουραλιστικά για το σώμα.
Όμως η πραγματική πλέον δυνατότητά μας να ξανασκεφτούμε τα θέματα του σώματος και της υγείας σε συνάρτηση με το περιβάλλον, την τεχνολογία και την γνώση, είναι πλέον εφικτή και μπορεί να θέσει ξανά -όπως και θα έπρεπε να το κάνει ο Λόγος- το θέμα της υγείας ως κεντρικό άξονα της συστημικής οργάνωσης του πολιτισμού μας, όπου για παράδειγμα αναδεικνύονται πραγματικά οι οικονομικές και πολιτικές δομές υπηρετούντες αυτό τον άξονα μαζί βέβαια με κάποιους άλλους άξονες όπως η εκπαίδευση, η κοινωνική ολοκλήρωση και η περιβαλλοντική αειφορία.
Η υγεία μπορεί να γίνει το Αρχιμήδειο σημείο για την επανίδρυση του πολιτισμού μας και της οικονομίας. Εξάλλου και η νεωτερική οικονομική θεωρία ξεκινάει από τον ιατροφιλόσοφο χειρούργο Φρανσουά Κενέ και τον ηθικοφιλόσοφο των «ηθικών συναισθημάτων» Άνταμ Σμιθ ο οποίος βασίστηκε στην θεωρία του Κενέ μια ιατρογενούς προέλευσης θεωρία για την οργάνωση του οικονομικού συστήματος και της αγοράς. Το ζήτημα της υγείας λοιπόν μπορεί και πρέπει να τεθεί ξανά στο κέντρο και να γίνει ένα σημείο ολιστικής επίδρασης και δομής διάχυσης ή εκλυτικής δομής για κάθε όψη και τομέα του πολιτισμού και του συστήματος χωρίς να τοποθετηθούμε με όρους ολοκληρωτισμού γύρω από το ζήτημα αυτό.
Παράλληλα, αυτό το θέμα πρέπει να συνδεθεί με μια πολιτισμική ανθρωπολογική και πνευματική αυτογνωσία. Για παράδειγμα, η κριτική του Ιβάν Ίλλιτς για την Νέμεση της ιατρικής πρέπει να συνεκτιμηθεί, όπως πρέπει να συνεκτιμηθεί η λειτουργικότητα του θανάτου και της ασθένειας στον πολιτισμό και το κατά πόσο ακριβώς οι θεραπευτικές μπορούν να στοχεύουν - και στοχεύουν - πολλές φορές εσφαλμένα ή έχουν παρενέργειες ή αποτελούν έναν νέο γενεσιουργό κύκλο ασθενειών και προβλημάτων.
Γι’ αυτό χρειάζεται ένας ολιστικός και συνθετικός προβληματισμός παράλληλα με μια κεντρική και συστημική αναγέννηση της επίδρασης της θεωρίας της υγείας, της θεραπείας και των ιατρικών, βιολογικών, περιβαλλοντικών επιστημών παράλληλα με την μετατόπιση του επίκεντρου στο οικονομικοπολιτικό σύστημα διακυβέρνησης, με το πεδίο αυτό ως το βασικό και υπηρετούμενο αξιακό πεδίο, όπου ο άξονας αυτός θα θεωρείται σαν σκοπός και το πολιτικοοικονομικό σύστημα σαν παράγοντας εξυπηρέτησής του, σαν μέσο.
Υπό την έννοια αυτή ένας στρατηγικός σχεδιασμός για το μέλλον πρέπει να συνυφανθεί θεμελιωδώς με τα ζητήματα της υγείας και της θεραπευτικής - υπό την πιο ολοκληρωμένη έννοια - διευρύνοντας ακόμη και την ήδη πολύ ευρεία έννοια που έχει δοθεί στα πλαίσια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).
Υγεία και εθελούσια δέσμευση έκφρασης αλληλεγγύης
Το όραμα για το πεδίο της υγείας ξεκινά και αντανακλά τον ανθρωπισμό και τον ευρύτερο πνευματικό στοχασμό ενός Ερρίκου Ντυνάν ή ενός Άλμπερτ Σβάϊτσερ και μεταφέρει την ολοκληρωμένη ανθρωπολογική και πνευματική αναφορά ενός Ράλφ Έμερσον. Το όραμα για το πεδίο της υγείας είναι ένα ζήτημα που επανιστορικοποιεί τους θεμελιώδεις στοχασμούς των μεγάλων κλασικών - από τον Ιπποκράτη ως τον Γαληνό, από τον Παράκελσο ως τον Χάρβεϊ - και πάνω από όλα είναι ένα όραμα το οποίο συνδέεται με μια άλλη κοινωνία.
Αυτή η κοινωνία θα χαρακτηρίζεται από την εθελούσια δέσμευση έκφρασης αλληλεγγύης μεταξύ των ασθενών και θα συνθέτει όλους τους συντελεστές της: την ιατρική, την νοσοκομειακή και την νοσηλευτική κοινότητα. Θα συνθέτει τους πολιτικούς και οικονομικούς φορείς και συνεργούς στον τομέα της υγείας, την κοινωνία των πολιτών.
Πάνω από όλα θα αναδεικνύει το ζήτημα αυτό ως ένα ζήτημα ενός ευρύτερου κοινωνικού και πολιτισμικού μετασχηματισμού καθώς έχουμε δει ότι πολλές πατερναλιστικές δυναμικές της αγοράς - αλλά και πολλές πολιτισμικές εξαρτήσεις δικές μας - λειτουργούν ενάντια στην υγεία και εκφράζουν αυτή την παράξενη αποξένωσή μας από το σώμα. Σε αυτήν την περίπτωση, το σώμα αντιμετωπίζεται ως ένα μέσο σε έναν αστόχαστο ναρκισσισμό, σε ένα αστόχαστο θέατρο που χάνει τις θεμελιώδεις λειτουργικές και οντολογικές παραμέτρους τις οποίες τόσο επίμονα μας τις θυμίζει το σώμα την ίδια ώρα που υπάρχει μια φυγή από αυτό και μια ενοχοποίησή του σώματος. Την ίδια ώρα επίσης υπάρχει και μια άμετρη επιθυμία που αλλοτριώνει το σώμα μέσα από την παρόρμηση της υποκατάστασης τελικά του εαυτού στο πεδίο των επιθυμιών και των εξαρτήσεων.
Αναζητώντας ένα ιστό ανάκτησης των συνθετικών όψεων των γνωστικών πεδίων
Ταυτόχρονα το θέμα της υγείας έχει παγιδευτεί τόσο στον επιστημονικό τομέα - σωματικά, ψυχολογικά και κοινωνικά – όσο και στον πολιτικό και οικονομικό τομέα από έναν περιορισμό υποσυστημικής προσέγγισης καθώς λειτουργεί με μια εξειδίκευση και δεν έχει ολιστικά χαρακτηριστικά.
Πρέπει να δηλώσουμε ευθύς εξαρχής και ότι δεν είμαστε οπαδοί της άποψης ότι: «στον σοσιαλισμό πηγαίνεις μόνο με ποδήλατο» που έλεγε ο Ιβάν Ίλλιτς παρότι είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε τους στοχασμούς του σε διάλογο, ούτε για τις θέσεις του βέβαια στο θέμα της εκπαίδευσης και της υγείας. Ωστόσο παραμένουν αξιόλογοι και συμπληρωματικά γόνιμοι οι προβληματισμοί του.
Η υπόθεση του ανθρώπινου πόνου πρέπει να αντιμετωπιστεί ολοκληρωμένα. Εξάλλου αντίστοιχα λάθη έχουν γίνει και από στοχαστές βιωματικούς όπως ο Κρισναμούρτι παρά την χρησιμότητά τους, κατά την γνώμη μας.
Και στον ψυχολογικό τομέα, υπάρχει μια αντίστοιχη παγίδευση σε μια υποσυστημική προσέγγιση που λειτουργεί με μια εξειδίκευση χωρίς ολιστικά χαρακτηριστικά. Η προσέγγιση της ψυχολογίας στην θεραπεία και την υγεία είναι ατομικιστική. Σ’ αυτό τον περιορισμό της αλληλεγγύης και της ευθύνης, η ευθύνη λειτουργεί ως το πρώτο θεμελιώδες βήμα και υπό την έννοια της στοχαστικότητας στην διακριτικότητά της για αυτή την αναγκαία αλληλεγγύη.
Η υποσυστημική αυτή καθήλωση θα λέγαμε ότι λειτουργεί αφενός μεν στον τομέα της ίδιας της ιατρικής ειδίκευσης - που είναι τελείως απαραίτητη μέσα από τις ειδικότητες και τις συνάφειές της- αφετέρου δε στο οικονομικό σύστημα με τις γνωστές της παρενέργειες και αντιφάσεις στις μεγάλες χημικές βιομηχανίες, στα εταιρικά κεφάλαια, στην βιοτεχνολογία κλπ.
Σημειωτέον και πάλι ότι δεν μπορεί κανείς να είναι ολοκληρωτικός τόσο στα θέματα της έρευνας και τις διαδικασίες της μεθοδολογίας όσο αλλά και στα θέματα που αφορούν τις εφαρμογές. Όμως θα πρέπει να μπουν βαθύτεροι ανθρωπιστικοί κανόνες και να μπορέσουμε να αποσυνδέσουμε την κερδοσκοπία - αλλά όχι τις οικονομίες κλίμακας - που απαιτούνται για την καινοτομία και την έρευνα ή την παραγωγή και την διάθεση των προϊόντων που είναι απαραίτητα για τις νοσοκομειακές και νοσηλευτικές υπηρεσίες. Φυσικά εδώ παίζει έναν μεγάλο ρόλο η στρατηγική που δείχνουμε - στην πρόληψη και στην πρόνοια - σε ένα άλλο πρότυπο και μοντέλο ζωής.
Υγεία και εξωτερικότητες
Η υποσυστημικότητα συνεπώς συνδέεται με την κυριαρχία «εντοιχισμένων» ή εγκιβωτισμένων θα λέγαμε δομών μέσα στην οικονομία, με τις γνωστές πολιτικές ή άλλες διαπλοκές που συνδέονται:
1.με τον ανειδίκευτο και γενικευμένο κύκλο ροής κεφαλαίων αλλά και τις υψηλές αποδόσεις που υπάρχουν στον τομέα της χημικής φαρμακευτικής βιομηχανίας και έρευνας,
2.με το καθεστώς των πνευματικών δικαιωμάτων παράλληλα και με τους σφετερισμούς που γίνονται στο αδιαίρετο ανθρώπινο κεφάλαιο και στον χαρακτήρα της γνώσης ως καθαρά αμιγώς ανθρωπίνου κεφαλαίου που δεν μεταβιβάζεται, δεν κληρονομείται, δεν διαιρείται, αλλά πέραν του άλλου συνδέεται με την ίδια ακαδημαϊκή ερευνητική και εφαρμοστική κοινότητα των υπηρεσιών αυτών με θέματα νοοτροπίας και διαγενεακή γνώση πολιτισμικών παραδόσεων.
Είναι ζητήματα τα οποία βέβαια τα συναντάμε σε όλες τις επιστήμες και ζητήματα τα οποία απαιτούν μια ειδική επιστημολογία για τον τομέα της υγείας και της ιατρικής που θα εξειδικεύσει και τα συμπεράσματα με αντίστοιχο τρόπο με την ιστορική αυτογνωσία και αυτοκριτική. Αυτό έγινε στην γενική επιστημολογία από την εποχή του Κάρλ Πόπερ, του Τόμας Κουν, του Ίμρε Λάκατου, του Πωλ Φαγιεράμπεντ, μέχρι και σήμερα. Το ίδιο έγινε στον τομέα των επιστημών του ανθρώπου από στοχαστές ανάμεσα στους οποίους θα μπορούσε κανείς να διακρίνει τον Ζαν Πιαζέ και άλλες σημαντικές φυσιογνωμίες και εν γένει διανοητές που λειτουργούν ως μια γόνιμη εξωτερικότητα.
Στον τομέα γενικότερα της υγείας, όπως και σε όλους τους τομείς, κυριαρχούν οι εξωτερικότητες και συχνά ως αρνητικότητες. Αυτό πρέπει να το κατανοήσουμε και να θεωρήσουμε ιδιαίτερα σημαντικές τις εξωτερικότητες. Για παράδειγμα, ο τομέας της υγείας είναι εξαιρετικά αλληλένδετος με τον τομέα του περιβάλλοντος -και όχι μόνο- με τις πολιτισμικές καταβολές, τις επιλογές και τις συνθήκες διαβίωσης και εννοείται πως επηρεάζεται από παράγοντες που έχουν μια δυναμική -όχι πάντα άμεση- όπως και ενδογενή υποσυστημικότητα.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα, η ακαδημαϊκή γνώση και η δική της εφαρμογή που υπακούει στην αναγκαιότητα μιας επιστημονικής εξειδίκευσης, όπως ακριβώς θα το έθεταν οι ανάλογοι θεσμικοί στοχασμοί στον τομέα των επιστημών του ανθρώπου και στης οργάνωσης των δημόσιων υπηρεσιών, των επαγγελματικών δικαιωμάτων, της επαγγελματικής υπευθυνότητας, της γνώσης, της επάρκειας και της ηθικής λειτουργούν με έναν βαθμό αρκετά αξιόπιστο.
Βέβαια δεν πρέπει να αμβλύνουμε την υπευθυνότητα και την συνάφειά της με την γνώση αλλά θα πρέπει να αναγνωρίσουμε τις εξωτερικότητες και να διευκολύνουμε μια μεγαλύτερη θετική αλληλενέργεια με τις εξωτερικές οικονομίες, που λειτουργούν - και μπορούν να λειτουργήσουν - σαν οικονομίες κλίμακας.
Παράλληλα, η ίδια νοοτροπία υποσυστημικότητας αυτή λειτουργεί στην προσέγγιση του οργανισμού, της μελέτης της οργανικότητας, όπου θεώρηση μιας οργανικότητας όπου χάνεται πληροφορία, ιδιαίτερα κρίσιμη στο πέρασμα από κλάδο σε κλάδο και στην παρακολούθηση όλου του επιστητού.
Δηλαδή, πρέπει να έχουμε έναν ιστό ανάκτησης των συνθετικών όψεων και εποπτειών του γνωστικού πεδίου χωρίς να χάνουμε τις επιτεύξεις της ειδίκευσης και της εμβάθυνσης. Έτσι θα κερδίζουμε στο συνθετικό, στο ολιστικό πεδίο και στις αναδράσεις του με τα πεδία της ειδίκευσης. Αυτό δεν υπάρχει σήμερα και απαιτεί μια διαφορετική κουλτούρα στους εκφραστές της γνώσης.
Η υγεία και το διατομεακό γίγνεσθαι της γνώσης
Οι εκφραστές της γνώσης -πάντα στην ιστορία- λειτουργούσαν υπό το βάρος μιας στατιστικής και ενδοτομεακής επαληθευσιμότητας και υπό το βάρος μιας κυλιόμενης αυθεντίας η οποία συχνά υπήρξε διαψευδόμενη, ή έπρεπε να υπάρχει υπό το καθεστώς μιας διαψευσιμότητας. Εξάλλου, πολύ μεγάλες ιστορικές συνεισφορές -ακόμα και στον τομέα της ιατρικής αλλά και σε όλο το επιστητό- προήλθαν από ανθρώπους άλλων ειδικοτήτων.
Γενικότερα, το όλο ζήτημα, θα πρέπει να συνδεθεί με έναν πολύ μεγαλύτερο διατομεακό γίγνεσθαι της γνώσης καθώς από την ίδια την ιατρική γνώση και τις βιολογικές επιστήμες μπορούν και πρέπει να προκύψουν πολύτιμα συμπεράσματα και προσεγγίσεις για τον τομέα της οικονομίας, της πολιτικής, της κοινωνιολογίας, και των επιστημών του ανθρώπου. Επίσης μπορεί να προκύψουν γνώσεις που είναι δυνατόν να παίξουν έναν σημαντικό ρόλο και να μεταφέρουν μια ειδική αντίληψη. Για παράδειγμα, το μοντέλο του μαθηματικού λογισμού είναι ένα γενικευμένο μοντέλο αλλά παρόλα αυτά πάσχει από μια εννοιολογική μεταφορά, από μια ικανότητα ισομορφικής αξιοποίησης του σε άλλους τομείς.
Η υποσυστημική καθήλωση στην μελέτη του οργανισμού, στο φαινόμενο της οργανικότητας και το φαινόμενο της ζωής, έχει και δημιουργεί θεμελιώδη προβλήματα. Γι’ αυτό έχουμε μια κυκλική μεταπτωτικότητα και επανεκτίμηση ζητημάτων που πηγαίνουν από το οργανικό, περιβαλλοντικό επίπεδο της ιστορικότητας του οργανισμού στο πεδίο το γενετικό και της γενετικής συνάφειας των ζητημάτων υγείας με το γενετικό υπόβαθρο.
Ούτε η μία ούτε η άλλη πλευρά θα λέγαμε δικαιώνεται ποτέ πλήρως και πως βλέπουμε μια ασθενή αλληλεξάρτηση. Επίσης βλέπουμε μια αλληλεξάρτηση μεταξύ ζητημάτων που αφορούν την λειτουργία του εγκεφάλου, του ορμονικού και του νευρικού συστήματος, μια βιοενεργειακή δυναμική που αναπτύσσεται μεταξύ της ψυχολογικότητας των οργανισμών με το σώμα. Ακόμα, βλέπουμε κρίσιμους τομείς γνώσης για την κατανόηση των οργανισμών που μας έρχονται από βιολογικές επιστήμες που αναφέρονται στις άλλες μορφές ζωής οι οποίες όμως δεν μεταφέρονται εύκολα, ερευνητικά και εφαρμοστικά στο πεδίο το ανθρώπινο.
Η ίδια η ιατρική μπορεί και πρέπει να μας βγάλει από τον πολιτισμικό θεατρικό ναρκισσιστικό λήθαργο - από τα ψυχολογικά μας αυτονόητα, την ειδωλοποίηση της αυταπάτης και της γοητείας μας - για να κατανοήσουμε διαφορετικά, οντολογικά, τον εαυτό μας για να σταθούμε τελείως διαφορετικά κοινωνικά.
Το κλειδί συνεπώς είναι να βγούμε από την υποσυστημική καθήλωση της μελέτης και να περάσουμε σε μια γενικευμένη συστημική ολιστική θεώρηση -στην μικρότερη και στην μεγαλύτερη κλίμακα- και ταυτόχρονα να δούμε όλο το ζήτημα σαν γενικευμένη αλλαγή.
Αυτό είναι ένα ζήτημα που αφορά βέβαια όπως είπαμε και τους ίδιους τους ασθενείς. Πρέπει να δουν μεταξύ τους κιόλας και μέσα τους την αφετηρία από την σωματική αστάθεια και από τα ζητήματα που θέτει το σώμα ενώπιον της αυτοσυνειδησίας μας, της ταυτότητας μας, να δούνε ένα ευρύτερο πλαίσιο αλλαγών μέσα μας και έξω μας.
Η αλληλέγγυα συνειδητοποίηση των ζητημάτων υγείας ως το ισχυρότερο όχημα για την νέα εποχή
Θα έλεγε κανείς ότι το μεγαλύτερο και το ισχυρότερο όχημα για την νέα εποχή είναι η αλληλέγγυα συνειδητοποίηση των ζητημάτων της ασθένειας και της υγείας που αναδεικνύει τον ανθρωπισμό στον θάλαμο ενός νοσοκομείου, έως τον εθελοντισμό των ανθρώπων που προσφέρουν στα προβλήματα υγείας και ένδειας στην Αφρική συνεχίζοντας τον δρόμο ενός Σβάϊτσερ. Εκεί βρίσκεται ακριβώς ένας μεγάλος, ήπιος, χαμηλής πολιτισμικής δυναμικής θα λέγαμε μετασχηματιστικός άξονας για να αλλάξουμε εποχή, για να εκφράσουμε καλή θέληση και σωστές ανθρώπινες σχέσεις.
Η υπαρξιακή δραματικότητα της ασθένειας, αναφορικά με το άτομο και τους οικείους του, με την ευρύτερη έννοια του όρου ως προς το θέμα των οικείων, πρέπει να μας οδηγήσει σε μια ριζική αλλαγή και αναθεώρηση ζητημάτων ζωής, σχέσεων και επιλογών ως προς το κοινωνικό σύστημα. Δεν πρέπει να αφήσουμε να πάει χαμένος ο προβληματισμός που εγείρεται στις συνθήκες αυτού του υπαρξιακού στρες. Πρέπει να αναπτύξουμε την υπαρξιακή ασκητική και την υπαρξιακή μαθητεία μέσα από αυτή την διαδικασία.
Η τραγικότητα δεν πρέπει να χάνεται πια στην ανωνυμία παρότι δεν πρέπει να γίνει φορέας ενός νέου ναρκισσισμού. Βέβαια, πρέπει να μπορέσουμε να περάσουμε κατόπιν σε μια μετατραγική στάση απέναντι σε αυτό που μας φαίνεται ασυμφιλίωτο, τραγικό ως αναπόφευκτο, ως πεπρωμένο. Εδώ βρίσκονται κρίσιμα ζητήματα, καθώς πρέπει να αλλάξουμε θέματα που αφορούν την θεμελιώδη οργάνωση της συνείδησής μας με βάση το φόβο και σε μας και στην κοινωνία.
Θεραπεύοντας την υποσυστημική καθήλωση τότε θα απελευθερωθεί η ευφυΐα, η στρατηγική και η έρευνα τόσο πειραματικά, ερευνητικά όσο και θεωρητικά, επίσης θα απελευθερωθεί ένας άλλος ψυχισμός και μια άλλη δυναμική.
Με την απελευθέρωση από τους περιορισμούς της υποσυστημικής καθήλωσης -τόσο μέσα στο καθαρά ιατρικό, υγιεινολογικό, θεωρητικό και εφαρμοσμένο μέρος όσο και μέσα στο πεδίο της σχέσης της δυναμικής που έχει το ζήτημα της υγείας με μας αλλά και μέσα στο κοινωνικό σύστημα- μπορούμε να αλλάξουμε τα πάντα. Είναι πράγματι το Αρχιμήδειο σημείο όπως θα το ήθελε και το οραματιζόταν ο Έμερσον ή όπως θα το έβλεπε ακόμη υπό μια αντίστοιχη πρόδρομη λογική - που είχε βέβαια πιο ειδικές αναφορές, μεταβατικές αλήθειες και προσεγγίσεις - ο Παράκελσος.
Διαβάστε εδώ το 'B Μέρος
Σειρά: Εσωτερική Εξωτερική Θεραπευτική
|
