"Για πρώτη φορά, ζω σε μια κοινωνία, η οποία δείχνει να 'χει πάθει εγκεφαλικό! Δεν αντιδρά με τίποτα!" ο Χρόνης Μίσσιος, μιλά εφ' όλης της ύλης, στην Κρυσταλία Πατούλη, για τη σημερινή κατάσταση της χώρας, τονίζοντας μεταξύ άλλων, ότι "πρέπει να αντιληφθούμε ποιά είναι η ουσία και το νόημα της ζωής! Δηλαδή, δεν γίνεται αντί να ζούμε, να προσπαθούμε να επιβιώσουμε!" και προτείνοντας "να πάρουμε τα βουνά, να ξαναεποικήσουμε την Ελλάδα".
Το απίθανο είναι το νετρόνιο της ιστορίας, αυτή η κρισιμότητα που διαπερνάει ολότελα την ανθρώπινη φύση και τις μαζικές της αιχμές. Κι όπως ποτέ δεν γίνεται συνειδητό το απίθανο στην πορεία της πραγμάτωσής του όσο η συνείδησή μας είναι αλλοτριωμένη από την καθημερινότητα. [1]
Η καθημερινότητα είναι μια καταλυτική κατάσταση της ταχείας εξάπλωσης του απίθανου και των νεοπλασματικών του δυνάμεων πάνω στους ανθρώπους.
Ι. Το φτάσιμο σε μια κρίση δεν είναι κακό. Είναι αναγκαίο. Η κρίση αποκαλύπτει την εσωτερική υποδομή της πραγματικότητας μπροστά στις αποφασιστικές προοπτικές δυνατοτήτων, μπροστά στις επιλογές του μέλλοντος. Η κρίση είναι αδιέξοδη μόνο για μια κατάσταση στην οποία κυριαρχεί η στατικότητα. Σε αυτήν όπως και σε όσους ταυτίζονται μαζί της η κρίση φέρνει το τέλος.
Ας μην θλίβονται -οι υφιστάμενοι την κρίση- γιατί αποτελεί για αυτούς μια πρόκληση προς το μέλλον. Όποιος θέλει να αλλάζει την κοινωνία και τον κόσμο πρέπει να μπορεί να αλλάζει πρώτα τον εαυτό του γιατί διαφορετικά ο εαυτός του θα αποτελεί πηγή καλυμμένου φασισμού και δημοκρατικής οργάνωσης της αντιδημοκρατικότητας.
Καλά και άγια όσα γράφουμε για τα μνημόνια, τους κακούς Γερμανούς, το ΔΝΤ, τον Σόιμπλε, τις αδηφάγες αγορές, τους ρουφιάνους της τρόικας και την κακιά τη μοίρα μας. Εδώ θέλω να πω πόσο φταίει αυτή η μοίρα και οι κακές συνήθειές μας. Δείτε ένα μικρό χρονικό και... σημειώστε.
«Όλος» ο κόσμος μας αν και συνυφασμένος με το σώμα είναι συνείδηση. Είμαστε και ταυτιζόμαστε μέσα από την συνείδηση. Συνεπώς η συνείδηση είναι ο παράγοντας που θέτει στόχους και πρότυπα. Αν δεν τοποθετηθούμε απέναντι στη συνείδηση ορθά δεν θα τοποθετηθούμε σωστά πουθενά. Δεν θα έχουμε αντίληψη για το ουσιώδες διακύβευμα στο πεδίο των αιτιών του. Θα «αγνοούμε τον εαυτό και τον οίκο του».
Αυτό που θεωρεί η εποχή μας «σκιά» και κατώτερο μέρος της ψυχής περιλαμβάνει πολλά αρνητικά στοιχεία. Το γεγονός πως μέσω της αυτογνωσίας, δηλαδή της εξερεύνησης της ψυχής, συναντάμε τα ένστικτα και τον φανταστικό κόσμο τους, θα έπρεπε να ρίξει λίγο φως στις δυνάμεις που λαγοκοιμούνται στην ψυχή δυνάμειςπου ελάχιστα γνωρίζουμε όσο όλα πάνε καλά. Είναι εικόνες μέγιστου δυναμικού και εξαρτάται από την προετοιμασία μας αν θα τις στρέψουμε προς την ανοικοδόμηση ή την καταστροφή όταν θα εισχωρήσουν στη συνείδηση.
Η σημερινή έλλειψη θετικότητας και οι απομιμήσεις της Η ανθρώπινη ζωή έχει τόσο αλωθεί από την αδράνεια και τον φόβο του θανάτου και όλα τα παρακλάδια του, που πραγματικά δεν θα μπορούσε κανείς βάσιμα να ισχυριστεί ότι η έκφραση του ανθρώπου είναι θετική και δημιουργική, ακόμη και στις πλέον φαινομενικά ενεργητικές συμπεριφορές του – λαμβανομένου βέβαια υπόψη ότι υπάρχουν πάντοτε οι ατομικές εξαιρέσεις. Η ανθρώπινη ενεργητικότητα συνήθως έχει σαν στόχο την ικανοποίηση μιας ανάγκης και επομένως την αποτροπή ενός κινδύνου.
Αυτός θα μπορούσε να είναι ο ορισμός της ευτυχίας. Όχι ίσως την ενεργητικής ευτυχίας (του κεφιού, του ενθουσιασμού, της έκστασης) αλλά της παθητικής, που οι αρχαίοι ονόμαζαν «αλυπία». Απλώς να είσαι καλά.
«Όλα λειτουργούν σωστά». Κατ’ αρχήν στο ίδιο μας το σώμα. Κανένα όργανο δεν παρουσιάζει πρόβλημα; δεν πονάει δόντι, δεν καίει το στομάχι, δεν μαγκώνει η μέση. Μπορεί αυτή η ευτυχία να φαίνεται αυτονόητη στους νέους, αλλά όσο περνάνε τα χρόνια γίνεται όλο και πιο πολύτιμη. Στην τρίτη ηλικία είναι η πρώτη. Να ξυπνάς το πρωί και να μην πονάς; Υπέροχο συναίσθημα!
Στους Έλληνες οφείλουμε ακόμη μια βαθιά αντίληψη: ότι ο άνθρωπος είναι ένα έλλογο ζώο κι ότι η ολοκλήρωσή του απαιτεί την άσκηση της λογικής του. Λογική είναι η αρχή που φέρνει τάξη που μετατρέπει τη σύγχυση σε διαύγεια, που μορφοποιεί το άμορφο. Επιλέγει, συσχετίζει, οργανώνει από το χάος δημιουργεί το σύμπαν. Όμως η λογική, διαπίστωσαν οι Έλληνες στοχαστές, αποτελεί μια δυνατότητα του ανθρώπου κι όχι αναγκαστικά μια επίτευξη. Στους περισσότερους ανθρώπους βρίσκεται σε λανθάνουσα κατάσταση, ενώ κυριαρχεί κάτι άλλο που απέχει πολύ απ’ τη λογική. Ο Σωκράτης ξόδεψε ολόκληρη τη ζωή του για να δείξει στους συμπατριώτες του Αθηναίους πώς αυτό που θεωρούσαν σαν άσκηση στη λογική δεν ήταν παρά μια άσκηση στον παραλογισμό. Γι’ αυτό-αν και άδικα, για ν’ αποδειχθούν τόσο παράλογοι όσο έλεγε πώς ήταν-τον καταδίκασαν σε θάνατο.
Η διαδικασία της απαλλαγής μας από την κακή συνήθεια της ασαφούς σκέψης είναι κοπιαστική. Κατ’ αρχήν, λίγοι από μας αναγνωρίζουν το γεγονός πώς είναι θύματα αυτής της συνήθειας. Έπειτα, για πολλούς πρακτικούς σκοπούς της καθημερινής ζωής η συνήθεια αυτή είναι χρήσιμη. Η σκέψη προσαρμόζεται στους διάφορους σκοπούς και η τεχνική της καθημερινής δράσης είναι σαφώς ασυμβίβαστη μ’ έναν εμβριθέστερο διαλογισμό.
Ο άνθρωπος, την μια και την αυτή στιγμή είναι μια μοναχική ύπαρξη και μια κοινωνική ύπαρξη. Ως μοναχική ύπαρξη προσπαθεί να προστατέψει την ύπαρξη του και εκείνο απ’ αυτά που είναι πιο κοντά του για να ικανοποιήσουν τις προσωπικές του επιθυμίες και να αναπτύξουν τις εσωτερικές του ικανότητες. Ως κοινωνική ύπαρξη ζητά να κερδίσει την αναγνώριση και την συμπάθεια των συνανθρώπων, να συμμεριστεί τις απολαύσεις τους, να τους ανακουφίσεις στη λύπη τους, και να βελτιώσει τις συνθήκες της ζωής τους. Μόνο η ύπαρξη απ’ αυτές τις διαφορετικές, συχνά αντιμαχόμενες προσπάθειες για τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ανθρώπου, και ο ιδιαίτερος συνδυασμός τους καθορίζει την έκταση στην οποία ένα άτομο μπορεί να πετύχει μια εσωτερική ηρεμία και μπορεί να συνεισφέρει στην ευημερία της κοινωνίας.
Μια νυχτερίδα με προβλήματα αντίληψης στο υπερευαίσθητο sonar της, μια τυφλή καθηγήτρια φυσικής ειδική στην ανάλυση των χρωμάτων, ένας μοναχικός τύπος με ένα σπιρτόκουτο, ένα πανέξυπνο ηλεκτροφόρο ψάρι του Αμαζονίου, με βραχυκυκλωμένο τον δεξιό αισθητήρα της ηλεκτρότητας, ένας πρίγκιπας με ρούχα τσαγκάρη κι ένας ερασιτέχνης φωτογράφος, βρίσκονται στον προθάλαμο αναμονής ενός οφθαλμιατρείου.
H συνειδησιακή και λειτουργική ακεραιότητα σε οριακές εμπειρίες Το διαρκές βασικό πρόβλημα του ανθρώπου είναι η ικανότητά του να ανταπεξέρχεται σε σημαντικά ψυχολογικά, κοινωνικά, βιολογικά, πνευματικά και πολιτιστικά γεγονότα που απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες ψυχικής και κοινωνικής ενέργειας. Αυτά τα γεγονότα μπορούν να έχουν την οριακότητα της πνευματικής ποιότητας και εμβέλειας των μεγάλων ιδρυτικών θρησκευτικών ή πνευματικών εμπειριών.
1. Ξέρω· µόνον τα «µεγάλα ζητήµατα» έχουν σηµασία (όπως και τα µεγάλα λόγια, ναί). Ενώ για τα µικροπράγµατα της καθηµερινότητας δέν αξίζει να γίνεται λόγος. Eλα όµως που οι κοινωνιολόγοι µάς λένε οτι κάθε συµπεριφορά (ατόµων ή οµάδων) στην µικρή κλίµακα υποδηλώνει µια πολύ ευρύτερη στάση ή και µια πίστη σε θέµατα µεγάλης κλίµακας. Τόσο πολύ, ώστε δικαίως λέγαν οι παλιοί «βρόµικος ο χαλές, ψεύτικος ο τουπές» (ρητόν του οποίου την καθολικήν ισχύν µπορεί ο καθείς να επαληθεύσει – δοκιµάστε το σε δηµόσιες Υπηρεσίες, λ.χ.). ∆ηλαδή, τί ελπίζεις: Άν διορθώσουµε τις µικροσυµπεριφορές µας (όλοι, βέβαια), θα ρυθµισθούν και τα χαίνοντα µεγάλα ζητήµατα της Χώρας; Θεωρητικώς, όχι. Όµως, στην πράξη, το Eθος παράγει Hθος. Και πού ξέρεις; Oλο και κάτι θα γίνεται καθώς θα βελτιώνονται τα γύρω-µας, κι η διάµετρος του Καλού θα µεγαλώνει...
Είχαμε την ευκαιρία να αντιδιαστείλουμε την ψυχολογική γονιμότητα της ανθρώπινης συνείδησης, το άνοιγμα σε ένα εσωτερικό σύμπαν, στην απονευρωμένη απάθεια, που μας σέρνει στον τεχνολογικό χορό της ψυχοσωματικής καταστροφής. Ούτε ο άνθρωπος ούτε η κοινωνία είναι στατικές μορφές και οριστικά προσηλωμένες. Έτσι, ο άνθρωπος δεν μπορεί να παραμένει αιώνια καθηλωμένος στο προσεξουαλικό στάδιο, όπως είναι σήμερα, μέσα σε μια κοινωνία που ζει στην αναμονή της ηδονής, σαν φετιχιστικός συλλέκτης προκλήσεων. Ούτε η ηδονή ούτε ο πόνος αποτελούν την τελική διαμόρφωση του ψυχικού και νευρικού δυναμικού μας. Σταδιακά -από την ορυκτή κατάσταση μέχρι τη μεταανθρώπινη- η ζωή προκαλεί δημιουργικές εκπλήξεις, που απελευθερώνουν νέους ορίζοντες συνείδησης και πραγματικότητας, απερίγραπτους από τις λέξεις των προηγούμενων καταστάσεων.
Το τέλος της αυτορρύθμισης της ιδιοτέλειας Αναπτύξαμε για τον εαυτό μας, ένα όλο και πιο δύσκολο περιβάλλον και σχέσεις. Αυτό είναι αποτέλεσμα της ιδιοτέλειάς μας, είτε αυτή έχει τη μορφή της αδράνειας που λειτουργεί ως εσωτερική μελανή οπή, είτε του ενεργητικού ναρκισσισμού είτε του ισχυρού λειτουργικού συμφέροντος. Αυτή η δυναμική της ανευθυνότητας γιγαντώνεται συστημικά. Στην ιστορία, η ιδιοτέλεια αντανακλάται με ένα τραγικό τρόπο, μέσα από τις κρίσεις και τα αποτελέσματά τους. Η ανευθυνότητα -ως καθολικό αιτιατό- εξατομικεύεται μέσα από τη συστημική δυναμική του και κατασταλάζει ως καταναγκαστικός μερισμός δυσκολιών, προβλημάτων και κρίσεων.
Η διάλεξη «Κοινωνία & Περιβάλλον, Τώρα; Με την Κρίση;»,είναι η τελευταία εκ των τριών, που έδωσε ο Καθηγητής Θεοδόσης Π. Τάσιος, η οποία αφορά σε μια σειρά ομιλιών του Κύκλου«Φιλοσοφία & Κοινωνία», στα πλαίσια του προγράμματος MegaronPlus του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. «Ο καθηγητής Θεοδόσης Π. Τάσιος εκφέρει δημόσιο λόγο για πάνω από 50 χρόνια, διδάσκοντας σε πανεπιστήμια, συγγράφοντας βιβλία και αρθρογραφώντας στον ελληνικό τύπο. Ο κ. Τάσιος υποστηρίζει ότι τώρα ιδίως, μέσα στην οικονομική ύφεση, η Ελληνική Κοινωνία έχει συμφέρον να δώσει προτεραιότητα στα περιβαλλοντικά ζητήματα. Μπορείτε να παρακολουθήσετε την ενδιαφέρουσα διάλεξη του καθηγητή, στο βίντεο. Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Τάσιο, καθώς και το πρόγραμμα MegaronPlus του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, για την άδεια μαγνητοσκόπησης και παρουσίασης της διάλεξης. // Κάμερα – Μοντάζ – Επεξεργασία: Γιώργος Φλώρος, Κολοκυθά Δήμητρα.
Παλεύοντας με τα αποτελέσματα αλλά αγνοώντας την αιτία Ζώντας μέσα στην πόλη με το απόλυτα σχεδόν τεχνητό περιβάλλον, αλλά και μέσα στον παραλογισμό των απίστευτων αντιφάσεων της σημερινής κατάστασης αυτό που κατασταλάζει σε όλους είναι μια βαθιά ματαιότητα και ένα απόλυτο λάθος που κυριαρχεί και στοιχειώνει την ανθρώπινη καθημερινότητα. Μέσα στον κυκεώνα των προβλημάτων οι ζωές μας χάνουν το νόημά τους. Φτάνουμε να κυνηγάμε διαρκώς την επίλυσή τους μα μ΄ ένα τρόπο που είναι εντελώς ανορθολογικός. Γιατί αντί να χτυπάμε την αιτία που είναι κατά βάση ψυχολογική-συνειδησιακή προσπαθούμε να αλλάξουμε το αποτέλεσμά της.
Στην Αναζήτηση του μέλλοντος αυτή τη μεταβατική εποχή, δεν υπάρχει αρκετή αισιοδοξία αλλά απόγνωση που βαπτίζει τη σκέψη και τη φύση μας σε ένα εχθρικό πεδίο πληθωρικού χάους. Χρόνια τώρα παρατηρώντας τη μεταπολεμική πραγματικότητα βλέπουμε τους ασκούς της απληστίας και του παράλογου εγωκεντρισμού να κατακτούν το σύνολο του ορίζοντα με ελάχιστα διαλείμματα μερισμού και ορθότητας. Αυτό είναι το «θηρίο της Αποκαλύψεως», η κυριαρχία του θηριώδους παραλόγου. Αυτήν την κυριαρχία χαρακτήριζε ο Μαρκούζε ως «ορθολογική οργάνωση του ανορθολογισμού». [1]
1. Οσοι, αντιδραστικοί, τριάντα χρόνια τώρα γράφαν για την κατηφόρα, κι εμείς δέν παίρναμε χαμπάρι (έτσι που ήμασταν μεγαλορρήμονες Αντιλαϊκοί λαϊκιστές της πεντάρας), τώρα πιά δέν έχουν κανέναν λόγο να συνεχίσουν να φωνάζουν. Κι ούτε βέβαια να επιχαίρουν μπορούν «σας τα λέγαμε ΄μείς». Τώρα, που όλοι τον νοιώσαμε τον πάτο (όλοι, εκτός απ΄ τους παλαιοημερολογίτες αφενός, και τα κομματικά φοιτητικά μαγαζάκια αφετέρου), τώρα λέγω εκείνοι οι «αντιδραστικοί» (τρομάρα στην ορολογία μας), έχουν νομίζω ένα άλλο καθήκον: α) Να συμβάλουν στη συγκέντρωση δυνάμεων, για τη δημιουργία των απαιτούμενων αντισωμάτων, κόντρα στην Ηττοπάθεια. β) Να συμβάλουν σε μια χειροπιαστή Αυτοεκτίμηση, στηριγμένη σε όσα σήμερα δημιουργεί ο Λαός μας, κι όχι σ΄ όσα χάλαγε μέχρι χθές- ούτε σ΄ όσα επιστημονικοφανή φούμαρα μας διηγούνταν καμπόσοι.
Για χιλιάδες χρόνια δεν υπήρχαν πόλεις. Η πόλη ξεκίνησε από το χωριό όπου όλοι ήταν επώνυμοι και αναγνωρίσιμοι. Στην ανάπτυξή της πληθυσμιακά τα πρόσωπα έχασαν την αναγνωρισιμότητά τους. Αυτό αρχικά λειτούργησε απελευθερωτικά απέναντι στους σταθερούς και άκαμπτους κανόνες που μπορεί να επιβάλει η μικρή κοινωνία του χωριού.