Ο φόβος για το μέλλον είναι κοινός σε όλους μας. Η καθημερινή και κοινωνική ζωή καθορίζεται από την στάση μας απέναντι στο φόβο μπροστά στο χρόνο. Οι θετικοί και αρνητικοί ιστορικοί χαρακτήρες και τα ρεύματα σκέψης διαμορφώνονται από το πώς απαντούν σε αυτόν. Για αυτόν που έχει παραδοθεί στο φόβο όλα τα πνευματικά, διανοητικά και βιολογικά «παιδιά» της εξέλιξης αποτελούν απειλή. Η παράδοση στην πίεση του φόβου μπροστά στο χρόνο γεννά αυτό που αποκαλεί ο συγγραφέας «το σύνδρομο του Ηρώδη». Αυτή τη στάση απέναντι στο φόβο μπροστά στο χρόνο βρίσκεται πίσω από κάθε κλειστή κοινωνία. Για άλλη μια φορά φαίνεται πως βαδίζουμε προς μια έκρηξη βαρβαρότητας. Το μέγεθος αυτής της καταστροφικής έκρηξης θα είναι ανάλογο της έντασης με την οποία πυροδοτούμε το πρότυπο του ανταγωνισμού. Η καθήλωσή μας σε αυτό το αρχαϊκό φοβικό πρότυπο απειλεί την βιωσιμότητα του πολιτισμού και το νόημά του. Αρχετυπικό σύμβολο αυτής της καθήλωσης είναι ο Οιδίποδας και ο Καίσαρας.
Για άλλη μια φορά φαίνεται πως βαδίζουμε προς μια έκρηξη βαρβαρότητας. Το μέγεθος αυτής της καταστροφικής έκρηξης θα είναι ανάλογο της έντασης με την οποία πυροδοτούμε το πρότυπο του ανταγωνισμού.
Η καθήλωσή μας σε αυτό το αρχαϊκό φοβικό πρότυπο απειλεί τη βιωσιμότητα του πολιτισμού και το νόημά του. Αρχετυπικό σύμβολο αυτής της καθήλωσης είναι ο Οιδίποδας και ο Καίσαρας.
Κι όμως, η ζωή μας δεν είναι καταδικασμένη στην υποτέλεια της βαρβαρότητας. Η απελευθέρωση από αυτήν τόσο σε ψυχολογικό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο είναι δυνατή.
Παρακολουθήστε το απόσπασμα συνέντευξης του ιδρυτή της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχοσύνθεσης κ. Τριαντάφυλλο Τριανταφύλλου για τον δημιουργό του Κινήματος της Ψυχοσύνθεσης Roberto Assagioli, στον δημοσιογράφο Γιάννη Ζήση & τη ΜΚΟ Σόλων.
Ο Roberto Assagioli (Βενετία, 27 Φεβρουαρίου 1888 -- Καπόλονα ντ'Αρέτσο 23 Αυγούστου 1974) ήταν Ιταλός ψυχολόγος, ειδικευμένος στην ανθρωπιστική και διαπροσωπική ψυχολογία.
Υπήρξε ο δημιουργός του κινήματος της ψυχοσύνθεσης και εξέτασε λεπτομερώς τη δυνατότητα της σταδιακής ολοκλήρωσης της προσωπικότητας μέσα από τη χρήση της Θέλησης.
Ο λαός πάντα επιθυμεί να έχει έναν ήρωα, ένα νικητή των δράκων, όταν νιώθει τον κίνδυνο των ψυχικών δυνάμεων. Αυτό εξηγεί το αίτημα για προσωπικότητα. Αλλά τι σχέση έχει η ατομική προσωπικότητα με την ανάγκη των πολλών; Πρώτα από όλα, αποτελεί μέρος του συνόλου και είναι τόσο ανοιχτός στις επιδράσεις που ενεργούν στο σύνολο όσο και οι άλλοι άνθρωποι.
Το βίωμα του πνεύματος είναι παγκόσμιο. Όσοι το βίωσαν, άφησαν ως παρακαταθήκη στον πολιτισμό ένα οδικό χάρτη που θα βοηθούσε όποιον ενδιαφέρεται να ακολουθήσει τον δρόμο προς το πνεύμα. Κανένας συμβολικός οδικός χάρτης δεν γλύτωσε από την ειδωλοποίηση – δογματοποίηση. Τα σύμβολα έγιναν νεκρό γράμμα. Η νεωτερικότητα χτίστηκε πάνω στην απαξίωση του υπερβατικού και εξόρκισε οποιαδήποτε ενασχόληση με τα σύμβολα. Στη θέση του Θεού έβαλε το κράτος και τη δύναμη της αναλυτικής σκέψης να οργανώνει και να τυποποιεί. Το μοντέλο αυτό ζωής, συντρίβεται.
Ο Φρόυντ επιβεβαίωσε με την ψυχανάλυση αυτό που η εμπειρία των πολέμων, των θρησκευτικών και πολιτικών διώξεων κ.λπ. αγριοτήτων φανέρωναν: ο άνθρωπος ρέπει στην επιθετικότητα και χαρακτηρίζεται από την τάση για κυριαρχία. Ο Φρόυντ ανέλυσε την κατώτερη όψη του ανθρώπου και διακήρυξε πως η πολιτισμένη συμπεριφορά δεν είναι παρά ένα προσωπείο που προσαρμόζεται σε κοινωνικούς και νομικούς κανόνες.
Σε περιόδους κρίσης, μετά την κατάλυση των μηχανισμών επιβολής του νόμου, το πολιτισμένο άτομο συνήθως «γίνεται άλλος άνθρωπος». Τα τρία βασικά ένστικτα που τον παρακινούν έρχονται στην επιφάνεια με ωμότητα. Το ένστικτο της αγέλης, της αναπαραγωγής και της αυτοσυντήρησης.
Σε εποχές κρίσης έρχεται στην επιφάνεια ο φόβος του θανάτου που εξορίζουμε στο ασυνείδητο στις εποχές «αφθονίας» και «ομαλότητας», παρότι, πάντα παρόν μέσα μας εμείς προτιμάμε να τον αφήνουμε να λαγοκοιμάται παρά να σταθούμε απέναντί του με ευθύτητα. Αυτή η αναβλητικότητα έχει πολλές πρακτικές συνέπειες, σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Μέχρι να συνειδητοποιήσουμε το πόσο πολύ ο φόβος του θανάτου καθορίζει όλες μας τις αντιδράσεις τα πάντα θα ερμηνεύονται με όρους ωμής δύναμης.
Ο φόβος για το μέλλον είναι κοινός σε όλους μας. Η καθημερινή και κοινωνική ζωή καθορίζεται από τη στάση μας απέναντι στο φόβο μπροστά στο χρόνο. Οι θετικοί και αρνητικοί ιστορικοί χαρακτήρες και τα ρεύματα σκέψης διαμορφώνονται από το πώς απαντούν σε αυτόν. Για αυτόν που έχει παραδοθεί στο φόβο όλα τα πνευματικά, διανοητικά και βιολογικά «παιδιά» της εξέλιξης αποτελούν απειλή. Η παράδοση στην πίεση του φόβου μπροστά στο χρόνο γεννά αυτό που αποκαλεί ο συγγραφέας «το σύνδρομο του Ηρώδη». Αυτή τη στάση απέναντι στο φόβο μπροστά στο χρόνο βρίσκεται πίσω από κάθε κλειστή κοινωνία. Στον αντίποδα βρίσκεται εκείνη η λυτρωτική στάση που θεωρεί την αίσθηση της τρωτότητας ως ευκαιρία συνειδητοποίησης του γεγονότος της ατέλειας. Η συνέπεια είναι τεράστια: η ατέλεια παύει να ελέγχει δίνοντας χώρο στην αγάπη και την πραγματικότητα. (συντακτική ομάδα Σόλωνα)
Το μίσος και η μνησικακία δεν είναι μόνο οι ανάδοχοι του φανατισμού, αλλά και οι φανερές πηγές της μανίας καταδίωξης, όπως γνωρίζομε από νεώτερες έρευνες. Ο παρανοϊκός είναι ένας φανατικός σε ιδιωτικό χώρο, αλλά συχνά μπαίνει και σε μαζικά κινήματα, όπου παίζει ένα μοιραίο ρόλο.
Η συγγένεια των δυο καταστάσεων είναι τόσο χειροπιαστή, ώστε δεν μπορεί να είναι συμπτωματική. Μήπως η παρανοϊκή δομή του χαρακτήρα είναι το έδαφος όπου μπορεί να ριζώση και να αναπτυχθή ο φανατισμός;
Η γυναίκα ως πηγή έμπνευσης Απομένει ακόμη μια γυναικεία λειτουργία που πρέπει να αναφερθεί. Μια από τις πιο ευγενικές και υψηλές αποστολές για μια γυναίκα είναι το να εμπνέει άλλους. Σ’ αυτή την πνευματική δραστηριότητα η γυναίκα χρησιμοποιεί την πιο υψηλή γυναικεία δύναμη, την διαίσθησή της. Η γυναίκα της οποίας η διαίσθηση είναι δραστήρια και η οποία δεν ταράσσεται από προσωπικά συναισθήματα ούτε ασχολείται πολύ με διανοητική εργασία, μπορεί να υψωθεί στις φωτισμένες σφαίρες του υπερσυνειδητού, από τις οποίες μπορεί να συλλάβει σταθερές αξίες και ουσιαστικά αλήθειες. Μερικές φορές είναι πραγματικά ικανή να προβλέψει το μέλλον με το να διαισθανθεί τάσεις που προετοιμάζονται να γίνουν φανερές στον ορατό κόσμο.
Ψυχολογικοί - Μητρικοί Ρόλοι // α.Η γυναίκα στην εκπαίδευση, β.Η γυναίκα στη νοσοκομειακή περίθαλψη & γ.Η γυναίκα στην κοινωνική πρόνοια
α. Η γυναίκα στην εκπαίδευση Αυτό μας οδηγεί στην εξέταση του θέματος των γυναικών που δεν έγιναν μητέρες. Γι’ αυτές τις γυναίκες, η ουσιαστική πλευρά της μητρότητος με κανένα τρόπο δεν αποκλείεται. Αντίθετα, αυτές μπορεί να εκφράσουν τις ευρύτερα και κοινωνικά πιο χρήσιμες πλευρές της μπορούν να ενσαρκώσουν την πνευματική μητρότητα. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με πολλούς τρόπους, που εξαρτώνται από διάφορες ικανότητες και περιστάσεις.
Η μητρική αποστολή της γυναίκας Ας εξετάσουμε τώρα μια άλλη αποστολή της γυναίκας, μια που είναι το ίδιο σπουδαία και ίσως ακόμη πιο θεμελιώδης από εκείνη της συζύγου, και αυτή είναι η αποστολή της ως μητέρα. Αυτές οι δύο αποστολές συμπληρώνουν η μια την άλλη στην ολοκληρωμένη γυναίκα και κάθε γυναίκα πρέπει να αποσκοπεί στην πραγματοποίηση αυτής της ψυχοσύνθεσης μέσα στον εαυτό της. Ενώ μερικές γυναίκες είναι περισσότερο διατεθειμένες να εκπληρώσουν πρωταρχικά την αποστολή να είναι σύντροφοι των ανδρών, άλλες απορροφώνται από τη μητρότητα.
Ψυχολογικές Διαφορές μεταξύ Ανδρών και Γυναικών Εισαγωγή: Πριν αναφερθούμε στο ειδικό αντικείμενο της παρούσας μελέτης, για χάρη εκείνων που δεν έχουν ακόμη αποκτήσει κάποια γνωριμία με την «Ψυχοσύνθεση», ας θίξουμε το θέμα της με ένα γενικό τρόπο. Γιατί είναι αναγκαία η ψυχοσύνθεση; Γιατί όλοι μας έχουμε μέσα μας διαφορετικά και αντίθετα στοιχεία τα οποία εναλλάσσονται και συγκρούονται. Αυτά συχνά αποκτούν τόσο μεγάλη δύναμη, ώστε σχηματίζουν ξεχωριστές προσωπικότητες και υποπροσωπικότητες, καθεμιά από τις οποίες αγωνίζεται μέσα μας να κυριαρχήσει.
Δεν υπάρχει λόγος να διατυπώσουμε το καθήκον που επιφόρτισε η εποχή μας σαν ηθική απαίτηση. Καλύτερα να ξεκαθαρίσουμε την ψυχολογική κατάσταση του κόσμου, ώστε να μπορεί αν τη δει ακόμα και ένας μύωπας και να δώσουμε υπόσταση σε λέξεις και ιδέες για να μπορεί να ακούει ακόμη και ο βαρήκοος.
Μπορούμε να ελπίζουμε σε ανθρώπους μεκαλή θέληση και κατανόηση, οπότε δεν πρέπει να δυσανασχετούμε από τις επαναλήψεις αυτών των απαραίτητων σκέψεων και αντιλήψεων.
Ο νέος Διαφωτισμός που ζητούν πολλοί -μεταξύ των πλέον διακεκριμένων και ο κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ- κάνει λόγο για την αναγκαιότητα μιας νέας πτώσης της Βαστίλης. [1] Αυτή την φορά όμως το κάλεσμα για μια νέα πτώση της Βαστίλης δεν εστιάζεται απέναντι στην μοναρχία, αλλά στην αντιμετώπιση του περιβαλλοντικού προβλήματος, του αναδυόμενου οικονομικού ολοκληρωτισμού και του πνευματικού ή πολιτισμικού αδιεξόδου, αναφορικά με τον εαυτό μας, με την ταυτότητα μας.
Η αιτιοκρατική και μη συνειδητή λήψη της απόφασης δεν αναιρεί την ευθύνη μας για αυτήν Η αίσθηση που έχομε ότι ελεύθερα εκφράζεται η βούλησή μας με πράξεις ή ενέργειες όταν δεν υφιστάμεθα συνθήκες καταναγκασμού αντίθετες ή αντικρουόμενες με αυτήν αφενός και αφετέρου μέσα στο φυσιοκρατικό πλαίσιο που κυριαρχεί η αιτιοκρατία στον μεσόκοσμο ότι η βούλησή μας θα πρέπει να προέρχεται από αιτίες που ως εκ τούτου την καθιστούν νομοτελειακό προϊόν, άρα επιβεβλημένο ή ανελεύθερο, αποτελεί γνωστό παλαιό δίλημμα για το οποίο υπήρξαν ατέλειωτες συζητήσεις.
Πιστεύουμε ότι καθώς θα διευρύνεται η πνευματική προσέγγισή μας, ως ανθρωπότητα, το πεδίο των ιδεών θα επανέλθει ως το προσδιοριστικό στοιχείο ενός νέου κύκλου γίγνεσθαι αντίληψης της ψυχής και της ψυχολογίας. Η εστίαση στο πεδίο των ιδεών θα ωθήσει προς μια νέα ανάπτυξη την ψυχολογική θεώρηση και την επιστήμη παράλληλα με την πρόοδο της οικοψυχολογικής θεώρησης και της ανάπτυξης των οικολογικών επιστημών, των νευροεπιστημών και των επιστημών της πληροφορίας και της επικοινωνίας.
Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της ανθρωπιστικής ή ουμανιστικής ψυχολογίας ήταν δύο: ο Κάρλ Ρότζερς (1902-1987) και ο Αβραάμ Μάσλοου (1908-1972) οι οποίοι διαφωνούσαν με τον Σαρτρ και τους Υπαρξιστές. Οι θεωρίες του Σαρτρ και των Υπαρξιστών αναπτύχθηκαν την ίδια περίπου χρονική περίοδο με αυτές των θεωρητικών της ανθρωπιστικής ψυχολογίας, η τελευταία μάλιστα ονομάσθηκε και Υπαρξιστική ψυχολογία, και μου φαίνεται ενδεδειγμένο για θεωρίες που αναπτύχθηκαν την ίδια περίπου περίοδο, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχαν την ίδια αφετηρία, αλλά πολύ διαφορετικά συμπεράσματα.
Σε κάθε εποχή παρουσιάζονται νέες ιδέες. Το πρόβλημα με τις νέες ιδέες βρίσκεται στο ότι είναι πολύ εύκολο σε πολλούς να πουν αυτό που ειπώθηκε από κάποιον στον Φρόιντ -όταν πρωτοπαρουσίαζε την θεωρία του- ότι δηλαδή είπε πολλά που είναι αλήθειες αλλά τα έχουν πει άλλοι πριν από αυτόν και πολλά καινούρια τα οποία όμως δεν έχουν καμία σημασία και είναι ανοησίες. Μετά από τόσα χρόνια αυτόν δεν τον θυμάται πλέον κανείς. Όλοι όμως θυμούνται τον Φρόιντ.
Ζούμε μια εποχή ώριμη για να θέσουμε τέλος στους μονοδιάστατους μονισμούς, στις μονήρεις έννοιες και ιδέες και να δούμε την ομαδικότητα των ιδεών, των διαστάσεων, και την ολιστική, συνθετική και εγκυροποιητική δυναμική αυτής της δυναμικότητας. Η διεύρυνση του επιστητού μας οδηγεί σε ένα νέο τρόπο αντίληψης, σε μια νέα ποιότητα αντίληψης.
Είναι αλήθεια πώς στο παρελθόν το κίνητρό μας σκόπευε σε μια συνεχή ανάγκη αντισταθμιστικής συμπλήρωσης και αναμέτρησης, με μια ελλειμματικότητα.
Το θεμελιώδες ζήτημα της ψυχολογίας όπως αυτό τέθηκε μέσα από τον φιλοσοφικό στοχασμό και από την ανθρώπινη ανάγκη και εξέλιξη είναι το τι ακριβώς είναι η ψυχή και υπό ποια διάσταση αυτή εκδηλώνεται.
Αν προσεγγίζαμε το ζήτημα της ψυχής καρτεσιανά, η ψυχή εκφράζεται με έδρα της το κωνάριο, την επίφυση. Εδώ θα έλεγε κανείς ότι ο Καρτέσιος προσπαθούσε να σταθεί προφητικός σε μια ορμονική προσέγγιση του ζητήματος. Ο Καρτέσιος εστιάζεται στην ψυχή, στη σκέψη και στον λόγο. Άλλοι όμως τοποθετούν το θέμα της ψυχής στην έκφραση του πάθους. «Η λογική και το πάθος» είναι ένα αγαπημένο ζήτημα όχι μόνο της λογοτεχνίας αλλά και του στοχασμού παγκόσμια.
Αναζητώντας η ψυχολογία το ζήτημα της φύσης της συνείδησης -το αν δηλαδή η συνείδηση είναι οντότητα και διάσταση της οντότητας ή παράγωγο οργάνωσης της ύλης- οφείλει να εξετάσει το θέμα και από την σκοπιά της μελέτης της εμπειρίας.
Εμπειρίες υπερβατικές ή εσωτερικές ή εξωτικές είχαν πολλές ιστορικές προσωπικότητες από διπλωμάτες όπως ο Ταλεϋράνδος επιστήμονες όπως ο Καρτέσιος [1] έως μεγάλους φιλοσόφους όπως ο Ρουσσώ που περιγράφει μια συνθήκη αποσυνδεδεμένης ή αποσπασμένης ευδαιμονίας:
Η ψυχολογία ξεκίνησε ως επιστήμη κάτω από το βάρος ενός θετικιστικού μιμητισμού των φυσικών επιστημών. Γεννήθηκε προσδιορίζοντας και περιορίζοντας ένα αντικείμενο (τον ψυχολογικό άνθρωπο) το οποίο παραλαμβάνει ιστορικά μέσα στον πολιτισμό του ανθρώπου και μέσα από μια μακρά κουλτούρα εννοιών και επικοινωνίας όπως αύτη έχει δομηθεί κυρίως από τα ρεύματα της φιλοσοφίας. Ήδη έχει επικριθεί ο Βουντ (Wundt) και η Θετικιστική Θεμελίωση της Ψυχολογίας [1] για το ανέφικτο της μη αυτοπαρατήρησης (φαντασιακή προσομοίωση του ερευνητή προς τον ερευνώμενο άνθρωπο) την (αυτοπαρατήρηση ή μη αυτοπαρατήρηση) οποία θέτει ως όρο για την παρατήρηση των ψυχολογικών φαινομένων του ανθρώπου περίπου ως φυσικών αντικειμένων.
Ο κύκλος των πρώτων σχολών και θεματικών πεδίων της ψυχολογίας και των επιστημών των ψυχικών φαινομένων έχει κλείσει. Έχει κλείσει τόσο μέσα από την οριακή διαπραγμάτευση του πρώτου κύματος ιδεών όσο και στο πειραματικό και εφαρμοστικό στάδιο ανάπτυξής τους.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της κύριας ψυχαναλυτικής σχολής του Σίγκμουντ Φρόιντ η οποία οδηγήθηκε στα όριά της όσον αφορά την κλινική αποτελεσματικότητά της αναδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο ένα αδιαπέραστο και αδιαφανέστερο υπόβαθρο θεραπευόμενων υποκειμένων από το υποκείμενο που υπόκειται σε θεραπευτική ψυχανάλυση.
Η υπόσχεση, η πλάνη και το ψέμα της νεωτερικότητας και η ψυχολογική πολιτισμική και συστημική αμηχανία του ανθρώπου Η νεωτερικότητά μας ξέμεινε με την υπόσχεση της ελευθερίας και της ικανοποίησης της επιθυμίας μέσα σε ένα κύκλο διευρυνόμενης συνεχούς ανάπτυξης που παρουσιάστηκε ως φυσική και νομοτελειακή. Αυτό οφείλεται στον φονταμενταλιστικό λήθαργο και στους εξαρτησιογόνους πολιτισμούς του. Η νεωτερικότητα μας υποσχέθηκε ταυτόχρονα το τεχνολογικό και το αναπτυξιακό μέρισμα της αγοράς και της ανταγωνιστικότητας μαζί με το κοινωνικό μέρισμα της πολιτικής. Μια υπόσχεση όμως, βασισμένη αποκλειστικά στους όρους που θέτει το οικονομικό σύστημα αποκλείοντας όλους τους άλλους.
"Soul carried to Heaven" Πίνακας του William Bouguereau Πηγή:Wikipedia
Στον 19ο αιώνα οι πρώτες ακτίνες αυτού που σήμερα ονομάζουμε ψυχολογία, έκαναν την αχνή εμφάνισή τους. Από τον μαγνητισμό του Αντουάν Μεσμέρ έως τον υπνωτισμό του Σαρκό περνώντας από την «ψυχοφυσική» του Γούσταβ Φέχνερ καλύπτεται θα λέγαμε η εισαγωγική φάση της ψυχολογίας. Σε αυτή την εισαγωγική φάση άρχισε να μπαίνει ως αντικείμενο έρευνας η ψυχολογική δομή και η ψυχή όλο και περισσότερο γινότανε αντικείμενο κι όχι ένα αστάθμητο υποκείμενο. Όσο πέρναγε ο χρόνος, η ψυχή, έπαιρνε κοινωνική, αγοραία μορφή και γινόταν αντιληπτό ότι έχει μια εσωτερική οργάνωση και αυτορρύθμιση. Ξεκίνησε ως μια μορφή της παραψυχολογίας κατόπιν της ψυχολογίας ακολούθως της κοινωνίας ενώ δεν ξέρουμε τι θα συνεχίσει.
Ο φόβος για το μέλλον είναι κοινός σε όλους μας. Η καθημερινή και κοινωνική ζωή καθορίζεται από την στάση μας απέναντι στο φόβο μπροστά στο χρόνο.
Για άλλη μια φορά φαίνεται πως βαδίζουμε προς μια έκρηξη βαρβαρότητας. Το μέγεθος αυτής της καταστροφικής έκρηξης θα είναι ανάλογο της έντασης με την οποία πυροδοτούμε το πρότυπο του ανταγωνισμού. 
Ο λαός πάντα επιθυμεί να έχει έναν ήρωα, ένα νικητή των δράκων, όταν νιώθει τον κίνδυνο των ψυχικών δυνάμεων. 
Το βίωμα του πνεύματος είναι παγκόσμιο. Όσοι το βίωσαν, άφησαν ως παρακαταθήκη στον πολιτισμό ένα οδικό χάρτη που θα βοηθούσε όποιον ενδιαφέρεται να ακολουθήσει τον δρόμο προς το πνεύμα. Κανένας συμβολικός οδικός χάρτης δεν γλύτωσε από την ειδωλοποίηση – δογματοποίηση. Τα σύμβολα έγιναν νεκρό γράμμα. Η νεωτερικότητα χτίστηκε πάνω στην απαξίωση του υπερβατικού και εξόρκισε οποιαδήποτε ενασχόληση με τα σύμβολα. Στη θέση του Θεού έβαλε το κράτος και τη δύναμη της αναλυτικής σκέψης να οργανώνει και να τυποποιεί. Το μοντέλο αυτό ζωής, συντρίβεται.
Ο Φρόυντ επιβεβαίωσε με την ψυχανάλυση αυτό που η εμπειρία των πολέμων, των θρησκευτικών και πολιτικών διώξεων κ.λπ. αγριοτήτων φανέρωναν: ο άνθρωπος ρέπει στην επιθετικότητα και χαρακτηρίζεται από την τάση για κυριαρχία. Ο Φρόυντ ανέλυσε την κατώτερη όψη του ανθρώπου και διακήρυξε πως η πολιτισμένη συμπεριφορά δεν είναι παρά ένα προσωπείο που προσαρμόζεται σε κοινωνικούς και νομικούς κανόνες. 
Σε εποχές κρίσης έρχεται στην επιφάνεια ο φόβος του θανάτου που εξορίζουμε στο ασυνείδητο στις εποχές «αφθονίας» και «ομαλότητας», παρότι, πάντα παρόν μέσα μας εμείς προτιμάμε να τον αφήνουμε να λαγοκοιμάται παρά να σταθούμε απέναντί του με ευθύτητα. 
Ο φόβος για το μέλλον είναι κοινός σε όλους μας. Η καθημερινή και κοινωνική ζωή καθορίζεται από τη στάση μας απέναντι στο φόβο μπροστά στο χρόνο. 
Το μίσος και η μνησικακία δεν είναι μόνο οι ανάδοχοι του φανατισμού, αλλά και οι φανερές πηγές της μανίας καταδίωξης, όπως γνωρίζομε από νεώτερες έρευνες. Ο παρανοϊκός είναι ένας φανατικός σε ιδιωτικό χώρο, αλλά συχνά μπαίνει και σε μαζικά κινήματα, όπου παίζει ένα μοιραίο ρόλο. 
Ψυχολογικές Διαφορές μεταξύ Ανδρών και Γυναικών
Δεν υπάρχει λόγος να διατυπώσουμε το καθήκον που επιφόρτισε η εποχή μας σαν ηθική απαίτηση. Καλύτερα να ξεκαθαρίσουμε την ψυχολογική κατάσταση του κόσμου, ώστε να μπορεί αν τη δει ακόμα και ένας μύωπας και να δώσουμε υπόσταση σε λέξεις και ιδέες για να μπορεί να ακούει ακόμη και ο βαρήκοος. 
Ο νέος Διαφωτισμός που ζητούν πολλοί -μεταξύ των πλέον διακεκριμένων και ο κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ- κάνει λόγο για την αναγκαιότητα μιας νέας πτώσης της Βαστίλης. [1] Αυτή την φορά όμως το κάλεσμα για μια νέα πτώση της Βαστίλης δεν εστιάζεται απέναντι στην μοναρχία, αλλά στην αντιμετώπιση του περιβαλλοντικού προβλήματος, του αναδυόμενου οικονομικού ολοκληρωτισμού και του πνευματικού ή πολιτισμικού αδιεξόδου, αναφορικά με τον εαυτό μας, με την ταυτότητα μας.
Οι αιτίες που μας έφεραν ως εδώ και κυρίως «τι πρέπει να κάνουμε;» είναι το αντικείμενο έρευνας της Κρυσταλίας Πατούλη - ερωτήματα στα οποία δίνουν 
Η αιτιοκρατική και μη συνειδητή λήψη της απόφασης δεν αναιρεί την ευθύνη μας για αυτήν
Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της ανθρωπιστικής ή ουμανιστικής ψυχολογίας ήταν δύο: ο Κάρλ Ρότζερς (1902-1987) και ο Αβραάμ Μάσλοου (1908-1972) οι οποίοι διαφωνούσαν με τον Σαρτρ και τους Υπαρξιστές. 
Σε κάθε εποχή παρουσιάζονται νέες ιδέες. Το πρόβλημα με τις νέες ιδέες βρίσκεται στο ότι είναι πολύ εύκολο σε πολλούς να πουν αυτό που ειπώθηκε από κάποιον στον Φρόιντ -όταν πρωτοπαρουσίαζε την θεωρία του- ότι δηλαδή είπε πολλά που είναι αλήθειες αλλά τα έχουν πει άλλοι πριν από αυτόν και πολλά καινούρια τα οποία όμως δεν έχουν καμία σημασία και είναι ανοησίες. Μετά από τόσα χρόνια αυτόν δεν τον θυμάται πλέον κανείς. Όλοι όμως θυμούνται τον Φρόιντ. 
