1. Το πεδίο της θέλησης
Το πρώτο φασματικό πεδίο είναι κατ’ εξοχήν τομέας στρατηγικός, παιγνιακός, δυναμικός και· ολιστικός. Συνδέεται με μια πολλαπλότητα δυναμικών συνιστωσών.

Είναι ένα συνθετικό πεδίο αλγοριθμικής επικράτησης στο πεδίο της πολιτικής στην οποία διατείνονται διεθνείς παράγοντες, θεσμοί, σχέσεις και στρατηγικοί παίχτες τόσο σε περιφερειακό όσο και σε ευρύτερο παγκόσμιο πλαίσιο.

Ταυτόχρονα στην αλγοριθμική επικράτηση λειτουργεί καθοριστικά

1. το εσωτερικό θεσμικό καθεστώς το οποίο λειτουργεί ως μια παγιοποίηση, μια δυναμική βαρυτικής ρύθμισης των εξελίξεων
2. το εσωτερικό καθεστώς των στάσεων και των συντελεστών οι οποίοι μπορεί να είναι ανταγωνιστικοί ή συνεργατικοί απέναντι σε σχέδια και προγράμματα

Είναι ένας τομέας στον οποίο μετράει η διορατικότητα και η δεξιοτεχνία στην πράξη, η στρατηγική συμπεριλαμβάνοντας το πεδίο της επικοινωνίας αλλά και το επιχειρησιακό πεδίο της εφαρμογής της πολιτικής και κυρίως σε ότι αφορά θέματα καινοτομίας.

Είναι το κατ΄ εξοχήν δυναμικό πεδίο όπου δηλώνονται η βούληση και η δύναμη των παραγόντων με έναν ολιστικό συγχρονικό τρόπο.  

Είναι ένα πεδίο μέσα από το οποίο μπορούν να γεννηθούν ή να εξαφανιστούν κινήματα και να γίνουν ριζικά καθοριστικές εξελίξεις. Συνήθως είναι ένα πεδίο που λειτουργεί αδρανειακά, σε βραδεία ιστορική δυναμική, αλλά είναι ένα πεδίο που μπορεί να έχει πολύ δραστικές εξελίξεις σε αντίθετη περίπτωση.

Είναι το πεδίο στο οποίο έρχονται σε συγκερασμό οι αρχές και οι θεσμοί με τα υποκείμενα, τις ηγεσίες και τις και πολιτικές μιας πλειάδας παραγόντων. Δεν είναι μια μονοπολική δυναμική και δεν μπορεί να αναλυθεί γραμμικά αυτή η αλγοριθμική επικράτηση.

Ο βαθμός της αλγοριθμικής επικράτησης καθορίζεται από συγκερασμούς μεταξύ:

1. των θεσμών που διαμορφώνουν το πλαίσιο της επικράτησης της δυναμικής των συνθηκών και
2. των πολιτικών υποκειμένων

2.Το πεδίο της συναινετικής συμπάθειας και σοφίας
Το δεύτερο φασματικό πεδίο είναι αυτό που περιλαμβάνει την εσωτερική αντίθεση του συστήματος και την υποκειμενική εμφόρτιση και διαθετικότητα του. Εδώ χρειάζεται μια ιδιαίτερη ευαισθησία χαρτογράφησης μιας και σημειώνονται κίνδυνοι εσωτερικής ανατροπής και ρευστότητας ως μακροχρόνιες τάσεις.

Οι εσωτερικές αντιθέσεις της πολιτικής δυναμικής ουσιαστικά ξεδιπλώνουν την ατέλεια των μέτρων, των υποκειμένων και του πολιτικού πεδίου και την φέρνουν στην επιφάνεια υπό διευκρίνιση και μετεξέλιξη.

3.Το πεδίο της ενεργού νοημοσύνης σε δράση
Το τρίτο φασματικό πεδίο είναι εκείνο που εκφράζει την οργανικότητα και την δυναμική ομοιοστασίας, εξομοίωσης, προσομοίωσης, ενσωμάτωσης, προσαρμογής και ισορροπίας. Εδώ εκδηλώνεται ως ενεργός η νοημοσύνη σε δράση ενώ στα προηγούμενα εκδηλωνόταν το πεδίο της πολιτικής συνείδησης και το πεδίο της πολιτικής δύναμης.

Φυσική τάση και κατεύθυνση αυτού του τρίτου φασματικού πεδίου είναι η σταθερότητα και η συνοχή μέσα σε όρια της ακεραιότητας και της αυτοδιάθεσης. Αυτή η δυναμική συντήρησης είναι χρήσιμη και σε προοδευτική κατεύθυνση. Εκφράζει τη λογική και τη διαλεκτική της φύσης. 

Ωστόσο παρόλη αυτή την σταθερότητα χρειάζεται μια βαθύτητα και μια ποιοτική και καταιγιστική εδραίωση της ομοιοστασίας για να μην είναι έκθετη στην αναστρεψιμότητα της κατεύθυνσης από ρηγματικούς αιφνιδιασμούς, από παράγοντες πολιτικής μετάλλαξης και διακινδύνευσης.

Η δράση αντίδραση εδώ σημειώνεται τόσο ως προς την πρόοδο όσο και ως προς την οπισθοδρόμηση.

4.Το πεδίο της διαλεκτικής της εναρμόνισης
Το τέταρτο φασματικό πεδίο είναι το πεδίο των προτύπων και της ποιότητας τους, το πεδίο της νοοτροπίας υπό την οποία εκφέρεται και η ιδεολογία. Δεν πρόκειται για το καθαυτό πεδίο της ιδεολογίας αλλά εδώ γίνεται η διάγνωση του προτύπου διακυβέρνησης και του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού προτύπου που έχει η οικονομία ή η κοινωνία. Είναι το πεδίο στο οποίο διαμορφώνεται αξιακά και οργανωτικά το πρότυπο.

Για παράδειγμα όσον αφορά το πρότυπο της επικοινωνίας διαμορφώνεται εάν αυτό θα είναι λαϊκιστικό και συμμετοχικό ή τεχνοκρατικό και διαχειριστικά ελιτίστικο.

Αυτά τα πρότυπα έχουν και μια δυναμική συμβατότητας με την τρέχουσα κατάσταση ενώ ενέχουν και τον χαρακτήρα του λανθάνοντος ή δυνητικού προτύπου που αντενεργεί με τις υφιστάμενες καταστάσεις.

Συχνά στην πολιτική συναντιέται η ανάγκη υποκατάστασης ενός προτύπου με επικοινωνιακά και επιχειρησιακά μέτρα διαχείρισης της συμβατότητας της πραγματικότητας με το πεδίο αυτό.

Το πρότυπο αργά ή γρήγορα θα κινηθεί σε έκφραση. Το ζητούμενο είναι να βρεθεί η κατάλληλη μορφή ωριμότητας, ομαλότητας και μέσου ώστε να μην κυριαρχεί σε αυτό η ισχύς μιας ουτοπικότητας ή μιας ιδεολογηματικής παθητικότητας ή αδράνειας.

Μεταβατικά προκύπτει η ανάγκη του μύθου, της αίγλης και της ποιότητας των αρχών και των οραμάτων. Μέρος των τραγωδιών εμφανίζεται από την ποιότητα των προτύπων όταν αυτά δεν μπορούν να συμβατικοποιηθούν λόγω της ουτοπικότητάς τους και της ιδεολογηματικής τους τριβής με την πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι πρωταρχικά πρόβλημα των ίδιων των προτύπων αλλά της διαμεσολάβησης της έκφρασης τους και της επιχειρησιακής επάρκειας της πολιτικής μορφής του πολιτικού πλαισίου.

5. Το πεδίο της συγκεκριμένης γνώσης
Το επόμενο φασματικό πεδίο είναι το πεδίο των μέσων υλοποίησης των προτύπων, των μέσων παραγωγής.

Εδώ καθοριστικές είναι οι επικοινωνιακές, οι θεσμικές, οι οικονομικές και οι ανθρώπινες στελεχιακές βάσεις της πραγματικότητας σε συνάρτηση με τις προγραμματικές και με τη δυναμική της βούλησης. Μέσω αυτών των δυναμικών γίνεται και η υποκατάσταση η έκφραση και η εξελικτική προσαρμογή των προτύπων. Συχνά στην πολιτική αυτό το πεδίο μυθοποιείται και απολυτοποιείται επειδή ακριβώς τοποθετείται σαν ένα πεδίο αντίκρουσης απέναντι στη θεωρία και την επιστήμη σαν ένα πεδίο πράξης και επειδή υπάρχει το σχίσμα μεταξύ θεωρίας πράξης και προώθησης.

Στην πραγματικότητα όμως είναι το πεδίο της κρίσης της αλήθειας γύρω από την ιδεολογία, τις πολιτικές προθέσεις και την πολιτική βούληση. Παράλληλα αυτό το πεδίο αναπτύσσεται συχνά σαν ένας ολοκληρωτισμός σε μια από τις πολλές του εκδοχές, σαν κυριαρχία του μέσου και αναπτύσσεται σαν γραφειοκρατικός ή τεχνοκρατικός και θεσμικός ολοκληρωτισμός.

Πολιτικές θεωρίες και ιδεολογίες στάθηκαν εδώ με μια κατευθυντική μονομέρεια που είχε παρενέργειες στο ιδεολογικό και πολιτικό πεδίο. Αυτό μπορεί να το δει κανείς στην εξέλιξη Για παράδειγμα, ενώ ο Χεγκελιανισμός, υπό μια άποψη, εξέφρασε το πεδίο των προτύπων και των ιδεών, ο Μαρξισμός στάθηκε και ανέδειξε το πεδίο των μέσων της ιστορίας.

Αυτό το φασματικό πεδίο είναι το κατ’ εξοχήν πεδίο της εργονομίας και του διαχειριστικού πραγματισμού όπου καθοριστικό στοιχείο αποκαλύπτεται όντως η οικονομική συνιστώσα ταυτόχρονα με τους ιδεολογικούς και τους θεσμικούς όρους μιας εποχής.

6.Το πεδίο της αφοσίωσης και της ιδεολογίας
Το επόμενο φασματικό πεδίο είναι από τα πιο παράδοξα θα λέγαμε φασματικά πεδία γιατί εκφράζει τις βαθύτερες ανθρωπολογικές ιδιαιτερότητες εκφράζει λειτουργίες του ανθρωπολογικού υποβάθρου στην κοινωνική συνάρθρωση και στην πολιτισμική εξέλιξη.

Μπορούμε να το ονομάσουμε ως το πεδίο της ιζηματικής αυτονόμησης του εποικοδομήματος.

7. Το πεδίο της οργάνωσης και της τελετουργικής διαμεσολάβησης
Το επόμενο φασματικό και ακτινικό πεδίο είναι το πεδίο της οργάνωσης, της τελετουργίας, του ύφους και της γλαφυρότητας της πολυπλοκότητας. Είναι το πεδίο της διάταξης αλλά και της ποσότητας. Εδώ αναδεικνύονται τα προβλήματα και η δυναμική διαφοροποίησης μεταξύ οργάνωσης, ομάδας, ομαδοποίησης και οργανισμού.

Το πεδίο αυτό είναι θερμικό. Είναι το πεδίο του θερμικού σήματος της εντροπίας και της πληθικότητας ή της μεγάλης κλίμακας και πρέπει να αξιολογείται όλο και περισσότερο.

Είναι ένα πεδίο το οποίο αναδύεται στο marketing της νέας εποχής.

Τα τελευταία δυο πεδία δρουν καταλυτικά στα μέσα ενημέρωσης είτε σαν πολιτικές και πολιτισμικές ταυτίσεις ειδωλοποιήσεις και ιδεολογικές ριζώσεις και αψύτητες είτε σαν ύφος και αγοραία σλόγκαν επικοινωνίας.

Ανασκοπώντας τα παραπάνω μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι σε επίπεδο ανθρωπολογικό ή ψυχολογικό υπάρχουν επτά φασματικοί τομείς της πολιτικής:

Ο πρώτος τομέας είναι συνυφασμένος με την θέληση, την δύναμη. Ο δεύτερος με την συναινετική συμπάθεια και σοφία. Ο τρίτος με τη νοημοσύνη στη δράση. Ο τέταρτος με την διαλεκτική της εναρμόνισης. Ο πέμπτος με την συγκεκριμένη γνώση. Ο έκτος με την αφοσίωση και την ιδεολογία και ο έβδομος με την οργάνωση και την τελετουργική διαμεσολάβηση. 

Όλες αυτές οι ιδιότητες συμπεριλαμβάνονται τόσο στο πολιτικό λόγο όσο και στο πολιτικό πρόγραμμα ή πρόταγμα.  Στο πολιτικό πρόγραμμα η βασική φασματικοποίηση είναι συστημική και αναδεικνύεται στα εξής πεδία: 

1. τα βασικά ομαδοποιημένα πεδία όπως της υγείας, του περιβάλλοντος, του πολιτισμού, της παιδείας (που είναι τα πεδία των εξωτερικοτήτων)
2. των θεσμών
3. της οικονομίας ή των πόρων

Η διαίρεση αυτή θα λέγαμε είναι λειτουργική αυτή η τριπλότητα είναι αποτελεσματική καθώς δεν δημιουργεί συγχύσεις.  Η τριαδικότητα αυτή υπό την έννοια της διεθνούς πολιτικής και της σύνθεσης της πολιτικής διακυβέρνησης είναι μια επίσης μια επικουρική τριαδικότητα εξειδίκευσης της πολιτικής κυρίως επικεντρωμένη στις θεσμικές πολιτικές και στις θερμικές σχέσεις.

Γιάννης Ζήσης,
Συγγραφέας

Το παρόν κείμενο αποτελεί μέρος του δοκιμίου με τίτλο “Πολιτικές αξίες και αξιοπιστία στη νέα εποχή” το οποίο δημοσιεύεται σταδιακά.

(Φωτό: wikimedia)