Γιατί οι πολιτικοί θα αποτύχουν
Τα προβλήματα της εποχής μας διαμορφώνονται υπό ορισμένη οπτική γωνία από τρεις παράγοντες:
1) Την περιβαλλοντική ανάγκη,
2) Την «διακυβέρνηση» και διαχείριση εκ μέρους των πολιτικών και
3) Την πολιτική ωριμότητα των λαών.

Και στα τρία η ανθρώπινη ευθύνη είναι εμφανής.

Εν συντομία μπορούμε να πούμε πως το μεγαλύτερο μέρος των περιβαλλοντικών προβλημάτων είναι ανελαστικό, αλλά ωστόσο δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το προξένησε ο ίδιος ο άνθρωπος με την αλόγιστη χρήση των περιβαλλοντικών πόρων, θέλοντας έναν κόσμο τελείως υποταγμένο στις δικές του παράλογες και άπληστες επιθυμίες και δικό του τέχνημα. Μέσα στην απληστία του παραγνώρισε την έλλειψη πλήρους γνώσης του κόσμου και την ηθική την οποία είχε συνδυάσει μόνον με τη θρησκεία και τις κοινωνικές συμβατικότητες.

Σε όλο αυτό το καταστροφικό σκηνικό συμμετείχαν τόσο οι ισχυροί με την αυταπάτη της δύναμης-εξουσίας καθοδηγώντας αποφασιστικά τις εξελίξεις εν είδει παιγνίου, όσο και οι κοινωνίες που ήθελαν να ζουν στην αυταπάτη της άνεσης και με την ελπίδα της κοινωνικής αναρρίχησης και καταξίωσης και δεχόντουσαν άκριτα κάθε μοντέλο ζωής που ταίριαζε σε αυτό. Έχουμε δε σοβαρές ενδείξεις να πιστεύουμε ότι και αυτοί που δεν συμμετείχαν στο όνειρο της ευημερίας δεν διέθεταν ένα διαφορετικό ψυχολογικό υπόβαθρο για τη στήριξη ενός διαφορετικού κόσμου, με παράδειγμα την αναπτυσσόμενη Ινδία, την Κίνα και την καπιταλιστική Ρωσσία, χωρίς βέβαια να εξαιρούμε και την παρελθούσα σοβιετική με την παραγνώριση του περιβάλλοντος, την ανθρώπινη υποβάθμιση και τον ολοκληρωτισμό της διακυβέρνησης.

Υπάρχει δε και η βάσιμη βεβαιότητα ότι οι λαοί, ναι μεν αν γνώριζαν από την αρχή πού θα οδηγούντο τα πράγματα, ίσως να έπρατταν διαφορετικά, όμως, αν γνώριζαν ότι θα μπορούσαν να αποφύγουν το τίμημα της επιλογής τους, σίγουρα δεν επρόκειτο να την αλλάξουν για χάρη ενός ευτυχέστερου και δικαιότερου κόσμου που θα λάμβανε υπόψη τόσο την ανθρώπινη ολοκλήρωση πέραν της υλικής ευημερίας, όσο και την συντρέχουσα ζωή του υπόλοιπου πλανήτη πέραν των ανθρώπων.

Οι πολιτικοί σε παγκόσμιο επίπεδο στην πραγματικότητα δεν ασχολούνται με την πολιτική, αλλά με τις φιλοδοξίες τους, ατομικές και κομματικές, με το δημόσιο συμφέρον σε δεύτερη μοίρα ή μάλλον ακόμη χειρότερα, γιατί η δυναμική που διαμορφώνουν δεν τους επιτρέπει, ακόμη και αν κάποτε το θυμηθούν, να κάνουν πλέον τίποτε γι’ αυτό. Αυτό οφείλεται στην υπερβολική φιλοδοξία και ανταγωνισμό που τους οδηγεί σε ασφυκτική εξάρτηση από συμφέροντα, από ψηφοφόρους, από τα κόμματά τους, η οποία εξάρτηση οδηγεί:

1) Σε μια αυταπάτη ανωτερότητας σε σύγκριση με τους λαούς, η οποία φαίνεται κάθε στιγμή από το ότι αυτοί κινούνται στην υποτιθέμενη ανώτερη τάξη ή κοντά σε αυτήν και από το ότι μπορούν να μιλάνε ήρεμα, ξεχνώντας ότι αυτό οφείλεται στο ότι δεν διακυβεύεται η δική τους ζωή με τις αποφάσεις που παίρνουν και επομένως η ηρεμία αυτή είναι απότοκο μιας αποξένωσης από την ανάγκη των άλλων, όπου οι αριθμοί παίζουν σημαντικότερο ρόλο από την ανθρώπινη συνείδηση και την εξέλιξή της. Φυσικά αποτελούν μια επικαιρότητα και ιστορικά είναι απολύτως αναλώσιμοι, αν και το αποτύπωμα των επιλογών τους θα παραμείνει ως σημαντικό αίτιο μιας παγκόσμιας κρίσης, για την οποία θα φέρουν την ευθύνη. Αλλά αυτό δεν τους ενδιαφέρει και τόσο, γιατί η φιλοδοξία αποβλέπει κυρίως στο παρόν και αδιαφορεί γι’ αυτό που δεν πρόκειται να την πλήξει, όπως μια ευθύνη χωρίς τιμωρία.

2) Σε μια αποξένωση από τα προβλήματα και τους ανθρώπους, μη μπορώντας να αισθανθούν τι σημαίνει η μέγιστη ανάγκη με όλα τα επακόλουθά της φυσικά, ψυχολογικά, κοινωνικά, είτε επειδή κάποιοι από αυτούς ήσαν εκ γενετής εύποροι είτε επειδή έγιναν εύποροι τόσο ώστε η ανάγκη αυτή να μη τους αγγίζει θεμελιακά. Αυτή είναι η λειτουργία των ελίτ. Στηρίζεται στη μείωση και τελικά στην πλήρη αποφυγή της ευθύνης, αυξάνοντας όμως την ευθύνη των πολλών με την επιβάρυνσή τους με βάρη που δεν τους ανήκουν, τουλάχιστον όχι ολοκληρωτικά.

3) Σε μια προφανή αποξένωση από τις ιδέες, οι οποίες όμως είναι και ο κινητήριος μοχλός για την πολιτική δράση μαζί με την αίσθηση ευθύνης. Οι «ιδέες» των συνήθων πολιτικών είναι λεκτικές απομιμήσεις παρωχημένων διατυπώσεων ιδεών και κυρίως συγκρούσεων, που όχι μόνον μπορεί να είναι ακατάλληλα διατυπωμένες για την εποχή, αλλά που σε κάθε περίπτωση δεν φαίνονται να αποτελούν πηγή πολιτικής έμπνευσης και ευθύνης για τη θεραπεία των αδιεξόδων.

ΕΠΟΜΕΝΩΣ, χωρίς τους ανθρώπους και τις ιδέες, για ποιον άραγε εργάζονται;

Αλλά και οι πολίτες τι κάνουν για να στηρίξουν άλλα κόμματα, άλλους πολιτικούς και άλλες πολιτικές;

Οι όροι για μια νέα πολιτική και οι «νέοι» πολιτικοί
Φοβόμαστε ότι και η νέα γενιά ίσως να μην καταφέρει να αναδείξει πραγματικούς ηγέτες, γιατί φαίνεται πως λείπουν τρία τουλάχιστον σημαντικά πράγματα, για να γίνει κάτι τέτοιο:

1) Η αντίληψη ενός άλλου σχεδιασμού και προτύπου.
Στην πραγματικότητα οι άνθρωποι, ακόμη και οι νέοι, θέλουν να ζήσουν πιο άνετα μέσα στο τίποτε και η κοινωνία του θεάματος και του κενού δεν θα τους ενοχλούσε, αν δεν προκαλούσε τελικά αυτή την οικονομική και περιβαλλοντική κρίση. Δεν μπορούν και ίσως δεν θέλουν να σκεφθούν και να στηρίξουν πάση θυσία έναν άλλον σχεδιασμό και πρότυπο για την κοινωνικη-οικονομική ζωή, καθώς και την ατομική ζωή και ανάπτυξη πέραν του οικονομικού. Η άνεση και η αδράνεια δεν είναι τίποτε άλλο από χαοτικότητα στάσιμη. Αλλά η στασιμότητα δεν κρατάει για πάντα!

Οι σχεδιασμοί για τους οποίους ενδιαφέρονται και επιδιώκουν είναι καθαρά ατομιστικοί, παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς, και γι’ αυτό δεν μπορούν ούτε να ενδιαφερθούν για κάτι διαφορετικής κατεύθυνσης.

2) Η διάκριση και η στήριξη των κατάλληλων ανθρώπων από άποψη ηθικής και ικανοτήτων.
Η αδράνεια και η φιλοδοξία είναι τόσο έντονες που δεν επιτρέπουν σε αυτούς που διαθέτουν τη μία ή την άλλη ή και τις δύο (και είναι πάρα πολλοί) να διακρίνουν, να προτιμήσουν και να αναδείξουν αυτούς που θα μπορούσαν με συνέπεια, ευθύνη και αλληλεγγύη να διαμορφώσουν συνεργατικά έναν καλύτερο κόσμο για χάρη όλων. Και φυσικά δεν θα μπορούσαν μέσα στη δημοκρατία να το κάνουν χωρίς τη συνεργασία των πολλών. Οι κομματικοί μηχανισμοί είναι αβυσσαλέοι και απορρίπτουν ο,τιδήποτε δεν τους ταιριάζει, πέραν του ότι τείνουν να εξαντλήσουν κάθε ποιότητα σε σύγκρουση με την εξουσιαστικότητα και τη δύναμη.

Πέραν όμως της πολιτικής τέτοιοι άνθρωποι δεν μπορούν να αναγνωριστούν ούτε σε άλλους τομείς, που θα μπορούσαν να διαμορφώσουν μια νέα δυναμική πολιτισμική, ιδεολογική, κοινωνική και ατομική. Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή οι τομείς υπόκεινται στο δέλεαρ της επωνυμίας ή του κέρδους ή και των δύο και επειδή η επιδίωξη της επωνυμίας και η υπαγωγή των πολλών σε αυτήν είναι έντονα ανταγωνιστική, πληθωριστική στη μετριότητά της και συχνά εκκεντρική. Αλλά όχι μόνον γι’ αυτό. Συμβαίνει και επειδή οι άνθρωποι αρνούνται να αναγνωρίσουν ο,τιδήποτε δεν ταιριάζει στην επιθυμία τους και ενίοτε τη διανοητική αλαζονεία τους πως η δική τους άποψη είναι ακατανίκητη. Αυτό συνέβη και με μεγάλους δημιουργούς, όπως ήταν ο ζωγράφος Βαν Γκογκ που εν ζωή καταφρονήθηκε και δεν κατάφερε να πωλήσει παρά μόνον έναν πίνακα, άσχετα αν σήμερα εκθειάζεται. Το παρελθόν έλκει, αλλά το παρόν πεθαίνει από φονικό ανταγωνισμό. Όμως αυτό που δημιουργεί το μέλλον είναι το παρόν με τη βούλησή του και με τη γνώση του παρελθόντος ως αρωγό, αλλά όχι το ίδιο το παρελθόν.

Οι κατάλληλοι άνθρωποι πάντοτε υπάρχουν, αλλά απωθούνται από τις τάσεις της εποχής τους, γι’ αυτό δεν πρέπει να κατηγορείται η εποχή, αλλά αυτοί που τη διαμόρφωσαν.

3) Το ενδιαφέρον για τις ιδέες και το εννοιολογικό περιεχόμενό τους.
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό και απόλυτα αναγκαίο για την αντιμετώπιση της σημερινής κρίσης και τη διαμόρφωση ενός καλύτερου κόσμου, λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι ο τρόπος που σκεπτόμαστε διαμορφώνει και τις επιλογές μας σε οποιονδήποτε τομέα. Όλη η κρίση στην πραγματικότητα στηρίχτηκε σε μια αντιστροφή των αξιών, όπως δηλαδή την ονειρευόταν και την επιδίωκε ο Νίτσε, όπου οι λέξεις έχουν αντίθετο νόημα από αυτό για το οποίο έγιναν. Εξάλλου οι οπαδοί της δύναμης δεν αναγνωρίζουν ύπαρξη νοήματος στον κόσμο, οπότε γι’ αυτούς ο,τιδήποτε τέτοιο περιττεύει.

Και έτσι ζουν όλοι σε ένα ψέμμα καλυμμένο με ωραίες λέξεις, όπως η «ελευθερία» της οικονομίας που αποδείχθηκε πως δεν ήταν ελευθερία, αλλά εξουσία με τα θύματά της. Οι πολιτικοί δεν ενδιαφέρονται γι’ αυτό ούτε διαθέτουν χρόνο, οι δε πολίτες είναι απορροφημένοι σε μια νευρωτική πραξιακότητα δίχως πράξη, γιατί πίσω από την πράξη πρέπει να υπάρχει θεωρία, ιδέα, αλλοιώς δεν υπάρχει αληθινή πράξη, παρά μόνον μια σπασμωδική κίνηση υποκείμενη στις ενστικτώδεις ψυχολογικές αντιδράσεις που μπορούν εύκολα να ελέγχονται από άλλους. Εξάλλου σε αυτό στηρίχτηκε και όλη η άνθηση της διαφήμισης. Ομοίως δεν μπορεί να υπάρχει αληθινή θεωρία, χωρίς να επιδρά στην πράξη ή τουλάχιστον να αποβλέπει και στην πράξη. Αυτό βέβαια χρειάζεται μεγάλη ανάλυση και διάκριση, γιατί όλα μπορούν να διαστρεβλωθούν, αλλά αυτό θα πρέπει να γίνει αντικείμενο μιας υπεύθυνης συζήτησης και προσωπικής ενασχόλησης.

Ο κόσμος των ιδεών χρειάζεται σοβαρότητα και ευθύνη, αλλοιώς χωρίς αυτές μπορεί ο ασχολούμενος να αυξήσει το χάος και τη διαστροφή. Αλλά και ο μη ασχολούμενος ουσιαστικά επιτρέπει σε άλλους να δημιουργούν το χάος και τη διαστροφή και είναι ίσως εξίσου υπεύθυνος.

Χωρίς αυτές τις τρεις προϋποθέσεις δεν μπορεί ο κόσμος να πάει πολύ μακριά και σίγουρα δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει την κρίση, χωρίς να δημιουργήσει άλλες κρίσεις μελλοντικές και χειρότερες. Ορισμένοι ίσως θα μπορούσαν να τη λύσουν για τον εαυτό τους σε βάρος άλλων και μετά να εφησυχάσουν, αν και όχι για πολύ. Αλλά αν μιλάμε για τέτοια λύση, τότε η επόμενη μεγαλύτερη καταστροφή δεν θα αργήσει.

Ιωάννα Μουτσοπούλου
Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ

19 Σεμπτεμβρίου 2011

Φωτό:wikimedia