Η θέληση ως πρόβλημα πληροφοριακής ανάδρασης των ανθρωπίνων συστημάτων
Το πεδίο της πνευματικής εξέλιξης και πολιτισμικής έκφρασης και λειτουργίας του ανθρώπινου παράγοντα πρέπει να είναι πάντα ανοικτό και να λειτουργεί με όρους ουσιαστικής αξιολόγησης.  Η ουσιαστική αξιολόγηση δεν μπορεί να δικαιολογήσει το όνομά της εάν λειτουργήσει ως ένας άλλος ολοκληρωτισμός αλλά ως ένας παράγοντας θεσμικής συνοχής και επικουρικότητας στην ανθρώπινη ανάπτυξη.

Η υγιής ανάπτυξη της θέλησης προϋποθέτει καλή θέληση και είναι θεμελιώδης όρος για την αντιμετώπιση του ανθρωπολογικού προβλήματος των συστημάτων διακυβέρνησης και οργάνωσης όπως αυτά αναπτύσσονται είτε με βάση την κοινοτική είτε με βάση την συλλογική απόδοση και την θεσμική ρύθμιση.

Όλα τα συστήματα, με όποια επικέντρωση και αν διαρθρώνονται, οδηγούνται σε μια φθίνουσα απόδοση και μια κυκλική κρίση και κατάρρευση ως αποτέλεσμα της ανθρωπολογικής εντροπίας . Αυτό αφορά επίσης τους θεσμούς.

Το πρόβλημα λοιπόν της θέλησης είναι ένα πρόβλημα ενθαλπίας ή πληροφοριακής ανάδρασης των ανθρώπινων συστημάτων σε ατομική, συλλογική και θεσμική ανάταξη.  Είναι ένα πρόβλημα που αναδεικνύει την ανάγκη για την αναγέννηση του ανθρώπινου παράγοντα μέσα στο ευρύτερο πεδίο της κοινωνικής εξέλιξης και της ανέλιξης της ανθρωπότητας σε πλανητικά εξελικτικό ρόλο. 

Η πολιτική ως πεδίο παιδείας της βούλησης
Η ανάδειξη του ανθρώπινου παράγοντα μέσα από την λειτουργία της θέλησης -στο πεδίο των ανθρώπινων σχέσεων και των συστημάτων- είναι πρωταρχικά θέμα παιδείας. Υπό την έννοια αυτή πρέπει να προσδιορίσουμε και την Η ίδια η πολιτική αγορά ως ένα ανοικτό σύστημα -και όχι ως κλειστό σύστημα όπως  λειτουργεί ο σύγχρονος κοινοβουλευτισμός- θα αναδείξει αυτή την δυναμική σε όλες τις κλίμακες. Τόσο στην μικρή και στην διαμεσολαβητική όσο και στην μεγάλη κλίμακα.

Η βούληση αναδεικνύει τόσο την εσωτερικότητα όσο και την οικουμενικότητα του ανθρώπου ως πολίτη του τόπου, της φύσης και του πνεύματος.

Το σημερινό στάδιο εξέλιξης και η παγκόσμια πολύπλευρη κρίση αναδεικνύουν την αναγκαιότητα της παιδείας ως πεδίο ανάπτυξης της υγιούς και ισχυρής βούλησης σε αντί-Νιτσεϊκή κατεύθυνση.  Η ανάπτυξη της βούλησης για να είναι υγιής και πραγματικά ισχυρή πρέπει να  στηρίζεται:

• στην αρχή της πραγματικότητας
• στην αρχή της ηδονής
• στην αρχή της φαινομενολογικής ή υπαρξιακής υπερβατικότητας

(αντιπροσωπεύει μια βαθύτερη βαθμίδα της πραγματικότητας και της ηδονής στην λειτουργία και αντιπροσωπεύει μια συνεκτικότητα και μια ομαδικότητα αξιών)

Σε αυτό το ρόλο της βούλησης πρέπει να αναδείξουμε και τον φασματικό πλουραλισμό ως εξισορρόπηση αλλά και οργανικότητα της βούλησης, δηλαδή ως εξισορρόπηση των τομέων μεταξύ τους. Είναι προφανές πχ ότι το οικονομικό σύστημα οδηγείται σε ένα πλανητικό και συστημικό, περιβαλλοντικό και ανθρωπολογικό αδιέξοδο καθώς προϋποθέτει μια συνεχή ανάπτυξη και η οποία προϋποθέτει μια συνεχή διεύρυνση της κατανάλωσης, του μεγαλώματος της πίτας και της διατήρησης του βιώσιμου μεριδίου μέσα σε αυτήν. Αυτό από μόνο του είναι αδιέξοδο τόσο λειτουργικά όσο και συστημικά, αφορά και την πλανητική διάσταση παρά την τεχνολογική επιστημονική καινοτομία και παρά το θεσμικό πλουραλισμό της ίδιας της οικονομίας.

Εδώ αναδεικνύεται το γεγονός ότι για να καταστήσουμε βιώσιμο το σύστημα.  Χρειάζεται:

• μια μετά-οικονομική ρύθμιση και αυτό προϋποθέτει
• ένα νέο πολιτισμικό πρότυπο που προϋποθέτει
• την πολιτική βούληση

(Το νέο πρότυπο διακυβέρνησης να εξισορροπεί το σύστημα με τον θεσμικό και συστημικό πλουραλισμό ώστε να μην καταρρέει η οικονομία από την σταθερότητα ή από την ελαχιστοποίηση της ζήτησης και από την ελαχιστοποίηση της αποσύνδεσης γενικότερα που θα ασκείται και για περιβαλλοντικούς, για κοινωνικούς, για πολιτισμικούς ή άλλους λόγους)

Γενικότερα, πρέπει να επιτευχθεί η σταθεροποίηση, ο δίκαιος μερισμός και η δικαιοσύνη ευημερίας με την σταθερότητα της ανάπτυξης. Δηλαδή σε συνθήκες στάσιμης ή και αρνητικής ανάπτυξης να εξασφαλίσουμε καλή ποιότητα ζωής για όλους μέσω καλύτερης κατανομής.

Αυτό είναι εφικτό υπό την έννοια ότι δεν λειτουργούμε μονοτομεακά, μονοδιάστατα δηλαδή αποκλειστικά οικονομικά. Πρέπει να λειτουργούμε με μια συστημική πολλαπλότητα. Έχουμε ανάγκη από ένα πλουραλισμό που θα διευκολύνει την έκφραση της ανθρώπινης ελευθερίας και της ανθρώπινης ζήτησης. Θα την εξειδικεύει ακόμη και ως επέκεινα του συστήματος της αγοράς και της οικονομίας ώστε ο καταναλωτής ο καταναλωτής να λειτουργεί με έναν μετα-οικονομικό θεσμικό και πολιτισμικό πλουραλισμό που να αναγνωρίζει το γεγονός της ανοικτότητας της αγοράς στις εξωτερικότητές της και να αναδεικνύει τις συνέργειες και τις οικονομίες κλίμακας τόσο συστημικά όσο και στο μετα-οικονομικό πεδίο. Κατά κάποιο τρόπο θα αναπτυχθεί μια θεσμική και κοινωνική δυναμική μετα-κεφαλαίου. Αυτό θα είναι μια βαθιά δημοκρατική διαδικασία που θα περιορίσει τον ελιτισμό και την ολιγαρχικοποίηση της τομεακής διακυβέρνησης, σε όλο το φάσμα των τομέων και υποσυστημάτων. 

Μια τέτοια βούληση που θα λειτουργήσει στο να υποστηρίξει ένα τέτοιο σύστημα για να είναι αποτελεσματική και επαρκής, ικανή και αναγκαία θα πρέπει να είναι θεμελιωδώς αντί-Νιτσεϊκή να μην είναι τυφλή βούληση ή επιθυμία η οποία λειτουργεί υπό ένα καθεστώς αναγωγών παραλογισμού και αντικοινωνικότητας. Στην ουσία η αντικοινωνικότητα καταστρέφει την προοπτική των φασματικών συστημικών ή διατομεακών οικονομιών κλίμακας  και μας καθηλώνει σε αδιέξοδες μονόδρομες προσεγγίσεις και κρίσεις.

Η πολιτική ως προνομιακός τομέας της βούλησης
Η έννοια της βούλησης δεν αποκλείει την διαβουλευτική αγορά με την έννοια του εμπράγματου σχηματισμού γενικής βούλησης στην διακυβέρνηση. Η αναγκαιότητα της λειτουργίας αυτού του τομέα -που εκφράζεται μέσα από τον δημόσιο τομέα γιατί η πολιτική έχει ακριβώς αυτό τον χαρακτήρα- είναι πολλαπλώς λειτουργική. Για παράδειγμα ενώ δεν υπήρξε αποτελεσματική αγορά ή επιχειρηματικότητα για την αντιμετώπιση της τρύπας του όζοντος, η πολιτική πέτυχε μια ειδική επιτυχή διαβούλευση για αυτό το θέμα με τη συνθήκη του Μόντρεαλ.  Το ίδιο αφορά και την ειδική διαβούλευση για το θέμα του AIDS.  Μπορεί να πει κανείς ότι στο σημείο αυτό η πολιτική ανέδειξε την υπεροχή της έναντι της οικονομικής αγοράς υπό την έννοια ότι όχι μόνο μπόρεσε και λειτούργησε πολύ πιο συνθετικά αλλά και με οικονομίες κλίμακας, εκτιμώντας το κοινό συμφέρον με το διαγενεακό του χαρακτήρα. Άρα την αποτελεσματική επίδειξη μέριμνας σχετικά με την μελλοντική βιωσιμότητα της οικονομίας, του οικοσυστήματος και της κοινωνίας σε σχέση με την απειλή της τρύπας του όζοντος.

Αντίστοιχα μπορούμε να πούμε επίσης ότι και στην ελαχιστοποίηση της ζήτησης μπορεί να συμβάλλει το μέγεθος του δημόσιου τομέα. Ο δημόσιος τομέας -στον βαθμό που είναι υγιής- λειτουργεί ρυθμίζοντας τις αποδοχές της εργασίας και συνεπώς και της κατανάλωσης σε πλαίσια που αντίκεινται στον υπερβολικό πλουτισμό και καταναλωτισμό. Αυτό πρέπει να εκτιμηθεί κατά την αναζήτηση του μοντέλου του μέλλοντος. Αυτό το λέμε παρά την σημερινή μεταβατική κυριαρχία της υιοθέτησης της λογικής των ιδιωτικοποιήσεων για λόγους δημοσιονομικής, θεσμικής και αναπτυξιακής εξυγίανσης. Οι διακινδυνεύσεις από την θεσμική κυριαρχία της οικονομικής αγοράς είναι μεγάλες. Το δόγμα της «αυτορρύθμισης της αγοράς» αποδείχθηκε πλάνη. [2] Η ρύθμιση της αγοράς είναι ζήτημα της δημόσιας βούλησης. Η αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ρυθμιστικότητα δημόσιου χαρακτήρα, κοινής ωφέλειας και συλλογικοποιημένης, κοινωνικοποιημένης βούλησης.

Το πεδίο της βούλησης είναι το πεδίο της ενδογενούς δυναμικής τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία. Συνεπώς είναι καθοριστικό για την καθημερινότητα, την βιογραφία και την ιστορική και κοινωνική εξέλιξη. Την βούληση πρέπει να την αναδείξουμε κόντρα στην Νιτσεϊκή θέληση για εξουσία. Η υγιής βούληση προβάλλει ως θέληση για ελευθερία απέναντι στην νέο-δουλεία ή στην δουλεία τύπου Μάτριξ που αναδεικνύεται ως ηγεμονία μιας αλλοτριωμένης ελίτ σε παγκόσμιο επίπεδο και σε περιφερειακό και τοπικό και εθνικό.

Επισκόπηση

• Όλα τα συστήματα οδηγούνται σε μια φθίνουσα απόδοση και κατάρρευση ως αποτέλεσμα της ανθρωπολογικής εντροπίας
• Η απελευθέρωση του ανθρώπινου παράγοντα από την ανθρωπολογική του εντροπία γίνεται μέσα από την λειτουργία της θέλησης -στο πεδίο των ανθρώπινων σχέσεων και των συστημάτων και είναι πρωταρχικά θέμα παιδείας. Έτσι η πολιτική αποτελεί το πεδίο παιδείας της βούλησης
• Το νέο πρότυπο διακυβέρνησης θα πρέπει να εξισορροπεί το σύστημα με τον θεσμικό και συστημικό πλουραλισμό ώστε να μην καταρρέει η οικονομία από την εφαρμογή πολιτικών ελαχιστοποίησης της ζήτησης που θα ασκείται και για περιβαλλοντικούς, για κοινωνικούς, για πολιτισμικούς ή άλλους λόγους
• Η πρόκληση είναι σε συνθήκες στάσιμης ή και αρνητικής ανάπτυξης να εξασφαλίσουμε καλή ποιότητα ζωής για όλους μέσω δίκαιης κατανομής των πόρων

Αναφορές

[1] Ζήσης Γιάννης, Μουτσοπούλου Ιωάννα, O ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟ, O NITΣΕΪΚΟΣ ΠΥΡΗΝΑΣ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ

[2] Είναι ενδεικτικό το συμπέρασμα του Νομπελίστα Οικονομολόγου  Joseph Stiglitz ότι: «Η πεποίθηση ότι οι αγορές μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους, άρα το κράτος δεν θα πρέπει να παρεμβαίνει, οδήγησε στη μεγαλύτερη στα χρονικά παρέμβαση του κράτους στην αγορά».
Joseph Stiglitz, “Ο Θρίαμβος της Απληστίας”, εκδ. Παπαδόπουλος, 2011, σελ. 200

Γιάννης Ζήσης

Το παρόν κείμενο αποτελεί μέρος του δοκιμίου με τίτλο “Πολιτικές αξίες και αξιοπιστία στη νέα εποχή” το οποίο δημοσιεύεται σταδιακά.

(Φωτό: wikimedia)

24 Αυγούστου 2011