Η σημερινή οικονομία έχει θέσει ως όραμά της την καταναλωτική αειφορία. Η καταναλωτική αειφορία όμως έτσι όπως γίνεται αντιληπτή είναι αδιέξοδη.

Η ανάγκη μείωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ο έλεγχος της ζήτησης από την ελίτ των παραγωγών των προϊόντων και η υπέρβαση της φέρουσας ικανότητας της Γής [1] συνδέονται με τον αδιέξοδο πολιτικό δρόμο όχι μόνο στο πεδίο της οικονομίας αλλά και του περιβάλλοντος. Το σημερινό «όραμα» της αέναης κατανάλωσης  θεωρεί ως πύλη της την τεχνολογική καινοτομία και την ιδιωτική πρωτοβουλία μέσα στην αγορά. Ο φιλόσοφος Λιούις Μάμφορντ κάνοντας έναν απολογισμό της προόδου της ανθρωπότητας μας λέει πως:
«έχουμε απλώς αντικαταστήσει την παλιά δουλεία της παραγωγής με τις νέες υποδουλώσεις και καταναγκασμούς της κατανάλωσης και σε σύγκριση με την ισχύ και τους πόρους που έχουμε τώρα στην διάθεσή μας, το καθαρό ανθρώπινο κέρδος ήταν απαγοητευτικό» [2]

Ποιότητα ζωής και βιώσιμη κατανάλωση
Είναι προφανές ότι χρειαζόμαστε ένα διαφορετικό όραμα. Παρότι ένα νέο καλύτερο όραμα δεν μπορεί να ενσωματώσει την λογική της ριζοσπαστικοποίησης και του  εκμηδενισμού του καταναλωτισμού -γιατί κάτι τέτοιο δεν φαίνεται ρεαλιστικό- από την άλλη πρέπει να είναι απαγκιστρωμένο από την πλάνη της καταναλωτικής αειφορίας όπως την ξέρουμε σήμερα. Χρειαζόμαστε ένα όραμα βιώσιμης κατανάλωσης που η αγορά και η ποσότητα του χρήματος θα λειτουργούν ως αντιπληθωριστικοί ρυθμιστές και ως θερμικοί αντισταθμιστές.

Το κρίσιμο θέμα μας είναι ότι χρειαζόμαστε ένα οικονομικό μοντέλο που θα επιτυγχάνει την καταναλωτική ποιότητα, καταναλωτική ισορροπία και καταναλωτική υπευθυνότητα ή αβλάβεια η οποία να είναι συνυφασμένη και με εσωτερικές πολιτισμικές αξίες. Θα λειτουργεί δηλαδή με όρους μιας θετικής πολιτισμικής συνέργειας.

Αν δηλαδή λειτουργήσουμε καταναλωτικά περισσότερο ανιδιοτελώς και υιοθετήσουμε ένα άλλο ανθρωπολογικό υπόβαθρο στην κατανάλωση τότε σε αυτή την περίπτωση θα υπάρξει μια νέα ποιότητα ζωής.

Η νέα ποιότητα ζωής πρέπει να βασίζεται:

• στην αλληλέγγυα κοινωνία,

• στην περιβαλλοντική αειφορία,

• στην εσωτερική κουλτούρα του ανθρώπου,

• στην στοχευόμενη και εκούσια λιτότητα (οπότε θα υπάρξει ταυτόχρονα με την καταναλωτική στόχευση και μια ποιοτική πιστωτική στόχευση της οικονομίας).

Αλλαγή στάσης ζωής: προϋπόθεση λύσης
Πίσω από όλο αυτό το νέο όραμα βρίσκεται η αναγνώριση μιας υπαρξιακής βάσης και αφετηρίας που για την ώρα διαμεσολαβείται στρεβλωτικά στο πεδίο της ως επιθυμία και ζήτηση, ως ηγεμονία και προσφορά, ως ένα κύκλο διαμεσολαβητικού ολοκληρωτισμού και αυταπάτης.

Αυτό το εγχείρημα πρέπει να γίνει με την μικρότερη γραφειοκρατική τροποποίηση. Προϋποθέτει όμως μια κοινωνική και πολιτισμική ποιότητα που θα είναι βασισμένη σε μια ανθρωπολογική προοπτική εξέλιξη και δυναμική.

Το εγχείρημα είναι από την φύση του ολιστικό. Είναι όμως το μόνο εγχείρημα που μπορεί να καλύψει ταυτόχρονα την περιβαλλοντική και την οικονομική ανάγκη με όρους δίκαιους.  Οπωσδήποτε δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την επιστημονική τεχνολογική πρόοδο αλλά αυτή η πρόοδος θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει μέσα της και αξίες δικαιϊκές και κοσμοθεωρητικές.

Αναφορές
[1] Cohen Joel, "Ο Ανθρώπινος Πληθυσμός Ωριμάζει", Scientific American, Νοέμβριος 2005
«Η ανθρωπότητα χρησιμοποιούσε το 70% της φέρουσας ικανότητας της βιόσφαιρας το 1961, και το 120% το 1999. Με άλλα λόγια το 1999 οι άνθρωποι εκμεταλεύονταν το περιβάλλον ταχύτερα απ' ότι αυτό μπορούσε να αναγεννηθεί – κατάσταση η οποία προφανώς δεν είναι αειφόρος».
[2] Mamford Lewis, "Η Ουτοπία, οι Δαίμονες της Ψυχής και η Προοπτική του Ανθρώπου", εκδόσεις Νησίδες, 2011 , σελ. 59

Φωτό:wikimedia

Γιάννης Ζήσης

Το παρόν κείμενο αποτελεί μέρος του δοκιμίου με τίτλο “Πολιτικές αξίες και αξιοπιστία στη νέα εποχή” το οποίο δημοσιεύεται σταδιακά.