Όμως για τους λαούς αλλάζει το πρόβλημα.
      Πρώτον, η κριτική εκ μέρους τους είναι διαφθορά στο βαθμό που χρησιμοποιείται μόνον από οργή και αντίδραση, τη στιγμή που ο ίδιος ο πολίτης θα φερόταν το ίδιο με τον κρινόμενο σε μια όμοια θέση. Εξάλλου σε αυτό οφείλεται και το γνωστό «η εξουσία διαφθείρει». Στην πραγματικότητα η εξουσία αποκαλύπτει αυτό που είναι ήδη διεφθαρμένο, αλλά όλοι θέλουν να ζουν μύθους και φαντασιώσεις για τη νεότητά τους ή τη φτώχεια τους.

      Δεύτερον, υπάρχει μία άλλη όψη της κριτικής, αυτή που δεν μένει στα γεγονότα και σε μια γενική και εύκολη απαξία των αρχόντων, αλλά προσπαθεί να αντιληφθεί το ψυχολογικό βάθος και ποιότητα του κακού που εκφράζουν. Αν δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι τέτοιο, τότε δεν θα μπορέσουμε ποτέ να αντισταθούμε στο ψεύδος της εξουσίας, γιατί θα αγνοούμε το πραγματικό της πρόσωπο είτε αυτό αφορά άλλους είτε εμάς τους ίδιους.

       Οι πολιτικοί μιλάνε συνεχώς για πράξη, αλλά δεν βλέπουμε να κάνουν πολιτικές πράξεις, παρά να έχουν περιπέσει σε μια πλήρη πολιτική απραξία όντας δραστήριοι μόνον ως φιλόδοξοι –μιλώντας γενικά βέβαια. Όμως δεν είναι μόνον οι πολιτικοί, αλλά πλήθος άλλων παραγόντων ισχύος που εμπλέκονται έμμεσα με την πολιτική, όπως οι οικονομικοί παράγοντες, που στα μάτια τους οι άνθρωποι είναι απλώς αντικείμενα προς εκμετάλλευση.

      Πίσω από όλο αυτό κρύβεται ένα σκεπτικό, υποσυνείδητο ίσως για πολλούς, όμως εμφανές: Δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για τους λαούς, για τους συνανθρώπους τους. Είναι ψυχροί και απόλυτα και ανηλεώς εγωκεντρικοί.

      Δεν μιλάμε για την Ελλάδα, αλλά παγκόσμια.
      Φροντίζουν για την δική τους ασφάλεια και ευημερία και έτσι, όντας εξασφαλισμένοι, παίρνουν τόσο εύκολα αποφάσεις για την φτώχεια των άλλων ή τον θάνατό τους. Φτιάχνουν καταφύγια πανάκριβα για να γλυτώσουν οι ίδιοι από μεγάλες καταστροφές, πληρωμένα συχνά από τους ίδιους τους λαούς, θεωρώντας προφανώς πως αυτοί είναι ανώτερη ράτσα από τους άλλους και τους αξίζει να διασωθούν και να διασώσουν το είδος, αν και αυτοί είναι κυρίως εκείνοι που προκάλεσαν την καταστροφή με την ανόητη εξουσία τους. Αλλά ένα τέτοιο είδος αλαζονικό, εγωπαθές και εξουσιαστικό ίσως να μην άξιζε ούτε τη σωτηρία ούτε να ήταν το κατάλληλο για πρόγονος τυχόν επόμενων ανθρώπινων γενεών.

       Στο βάθος υπάρχει στον άνθρωπο ένας ρατσισμός ταυτόχρονα με μια μειονεξία και έναν τρομακτικό φόβο θανάτου τον οποίο προσπαθεί να νικήσει προκαλώντας ο ίδιος τον θάνατο σε άλλους εξουσιάζοντάς τους.

        Για να υπάρξει διέξοδος, θα πρέπει να μπορεί να υπάρξουν διαφορετικοί άνθρωποι στη διακυβέρνηση και στις θέσεις ισχύος. Όμως υπάρχουν; Και αν υπάρχουν είναι αρκετοί; Μπορούν οι λαοί να αναδείξουν και να δώσουν τέτοιους ανθρώπους; Το θέλουν άνευ όρων ή μόνον όσο βρίσκονται σε ανάγκη; Η απάντηση πρέπει να είναι ολοκληρωτικά η σωστή, αλλοιώς υπάρχει μόνον ο δρόμος της καταστροφής.

         Γι’ αυτό οι λαοί πρέπει να καταλαβαίνουν σε βάθος όχι μόνον ποιους ακολουθούν, αλλά και τι οι ίδιοι πιστεύουν για τους εαυτούς τους, πόση ανωτερότητα τους προσδίδουν και τι κακό μπορούν να κάνουν αν τους δοθεί η ευκαιρία να διαφύγουν της τιμωρίας. Το παράδοξο είναι ότι για να καταλαβαίνεις τον άλλον σε βάθος, πρέπει να έχεις και κάποια αυτογνωσία, που σημαίνει εμπειρία στην εργασία με τη συνείδηση, η οποία συμπορεύεται με την ηθική –μια και το λεγόμενο «κακό» απεχθάνεται την αυτογνωσία. Αυτά τα δύο λοιπόν πάνε μαζί. Ο άνθρωπος προσπαθεί να τα διαχωρίσει πονηρά, αλλά έτσι δεν πετυχαίνει τίποτε παρά μόνον την τέλεια τύφλωση. Μπορεί η λέξη «αυτογνωσία» να φαίνεται πολύ θεωρητική και ότι δεν λύνει άμεσα προβλήματα –και ίσως δεν τα λύνει, αλλά πότε βρήκαν οι άνθρωποι χρόνο κατάλληλο για την αυτογνωσία; Ποτέ! Ούτε στην ευημερία ούτε στη δυστυχία.

        Όμως τώρα δεν μπορούν να βρουν άλλη διέξοδο, παρά μόνον αν καταλάβουν την αλήθεια  του ανθρώπινου θηρίου: την απληστία, την εξουσιαστικότητα, την πλήρη αδιαφορία για τους άλλους. Παράλληλα  βέβαια υπάρχουν και άλλα στοιχεία άξια σεβασμού,  όπως αλληλεγγύη, σεβασμός, συμπάθεια, μερισμός,  αυτοθυσία, τα οποία όμως υπνώττουν υπό την υπερβολική πίεση της ανταγωνιστικής οργάνωσης της ζωής μας. Επειδή όμως υπάρχουν αυτές οι δυνατότητες, που κατά καιρούς εκφράζονται, έχουμε όλοι υποχρέωση να τις αναδείξουμε σαν μόνιμα χαρακτηριστικά μας, γιατί είναι το μέλλον μας.

      Επομένως ο σκέτος ανταγωνισμός και η σύγκρουση (που είναι ούτως ή άλλως αναπόφευκτα) δεν θα οδηγήσουν σε σωστές λύσεις. Η εξουσία έλκει πάντοτε τους χειρότερους στις περισσότερες περιπτώσεις, επομένως σε μία αλλαγή προσώπων ποιοι θα ήταν οι αντικαταστάτες; 

      Γι’ αυτό χρειάζεται ηθικός στόχος και ηθικό κριτήριο από τους πολλούς και μάλιστα χωρίς αναβολή. Και βέβαια όχι πισωγύρισμα σε συμβατική ηθική κανόνων και περιορισμών, αλλά μία ηθική που θα αναγνωρίζει την ενότητα των ανθρώπων μέσα στη διαφορετικότητά τους και θα απορρίπτει την μισαλλοδοξία και την αποξένωση. Και, όταν λέμε ενότητα διατηρουμένης της διαφορετικότητας, δεν εννοούμε απλώς ανοχή ούτε αντίθετα εμμονή σε παραδοσιακά χαρακτηριστικά εμφανώς αρνητικά. Επειδή η μεν ανοχή διατηρεί έντονα τα σημάδια της χωριστικότητας και της αίσθησης ανωτερότητας, η δε εμμονή σε παραδόσεις που αποτελούν μια διαφορετικότητα πιθανόν να προσβάλλει την αξιοπρέπεια των όντων. Τότε θα πρέπει να παύουν, γιατί εμπεριέχουν εξουσιαστικότητα και αλλοιώς δεν θα υπάρχει εξέλιξη και ενότητα. Η διαφορετικότητα πρέπει να είναι πάντοτε θετική και ανοικτή στον κόσμο. Η πραγματική διαφορετικότητα είναι εσωτερική και όχι συμπεριφορική. Εν κατακλείδι πρέπει να υπάρξει μία θερμή ενότητα και τάση για εξέλιξη. Μία ηθική ήρεμη, με καλή θέληση απέναντι στον κόσμο αλλά και με διάκριση –γιατί δεν μιλάμε για ανόητο εφησυχασμό.

      Και μία τελευταία υπόθεση, απλώς για συλλογική αυτογνωσία: Αν εισέβαλε στη γη μας ένα είδος ηθικά όμοιο με εμάς αλλά δυνατότερο, πώς θα το κρίναμε; Θα το θαυμάζαμε και θα κοιμόμασταν ήσυχοι ή θα αισθανόμασταν πως ήρθε το τέλος μας;

02 Μαρτίου 2011

Ιωάννα Μουτσοπούλου, Δικηγόρος
Μέλος της Γραμματείας της Μ.Κ.Ο. ΣΟΛΩΝ

(Φωτό: wikimedia)