 Στην αρχαία Αίγυπτο κυριάρχησε ιστορικά η μεγάλη Φαραωνική και ιερατική αυθεντία, διαμορφώνοντας δύο επίπεδα εκπαίδευσης:
1ο) Το επίπεδο εκπαίδευσης των προνομιούχων για την ταξική τους διαιώνιση. Αυτό δεν ήταν εντελώς τελετουργικό, περιλάμβανε άμεση ροή πληροφορίας χωρίς τελετουργία, όπως πχ. η εκπαίδευση των γραφέων της Αιγύπτου. Στο επίπεδο αυτό εκπαιδεύονταν και οι επικεφαλείς των τελετουργιών, οι χειριστές και οι τελετάρχες, όπως οι Φαραώ.
2ο) Το επίπεδο εκπαίδευσης του λαού που συμμετείχε στις τελετουργίες υπό την σχέση εξουσίας των Φαραώ πάνω του.
Πότε πότε, στην αρχαιότητα εμφανίζονταν περιπτώσεις όπως ο Λάο Τσε που ζήταγαν εξέγερση ενάντια «στους κακούς άρχοντες που αφήνουν άδεια την καρδιά και το πνεύμα του ανθρώπου και που προσπαθούν να κρατάνε τον λαό σε αμάθεια, γιατί, έτσι δεν ζητάει πολλά, ή υπό το πρόσχημα ότι είναι δύσκολο να κυβερνήσουν ένα λαό που ξέρει πάρα πολλά. Οι προσχηματικές αυτές θεωρίες είναι διαμετρικά αντίθετες προς ό,τι οφείλεται στην ανθρωπότητα».
Σε κάπως ηπιότερη βάση στάθηκε προς την ίδια γραμμή περίπου η τοποθέτηση του Κομφούκιου. Οι κάστες στάθηκαν στην Ινδία, ο ύφαλος που βύθισε τις καλύτερες προσπάθειες για αυτοεκπαίδευση του ανθρώπου, ωστόσο τα πράγματα δεν είχαν την σκληρότητα της Αρχαίας Αιγύπτου.
Η εκπαίδευση μέχρι και σήμερα ελέγχεται κύρια από την θρησκεία και την εθνική εξουσία. Στην περίπτωση της Εβραϊκής εκπαίδευσης, εξ’ αιτίας της μη μόνιμης εθνικής εδαφικής επικράτειας, η όποια αρχική εθνική εξουσία ενσωματώθηκε στην θρησκευτική εξουσία και η θρησκευτική εξουσία μη έχοντας άμεση πολιτική έκφραση καθώς οι Εβραίοι βρίσκονταν σε ξένες επικράτειες διαμόρφωνε την πολιτική της έκφραση και τους στόχους της με το πρίσμα της οικονομικής κοινότητας και συμφερόντων και παράλληλα με το δόγμα της χωριστικής υπεροχής, ενώ παράλληλα συνέδεαν τον Θεό με την γη που συχνά υποστασιακά απουσίαζε. Σ’ αυτή την γραμμή κινήθηκε και η εκπαίδευσή τους, θωρακίζοντας την πιο λεπτοφυή χωριστικότητα.
Έτσι εδώ θεμελιώθηκε η υποχρεωτική θρησκευτική εκπαίδευση με αυστηρούς όρους πειθαρχίας δογματικής τόσο στην σκέψη, όσο και στην πράξη. Έτσι το πρότυπο στο οποίο βασίστηκε το Ισραήλ και ο Σιωνισμός αποτελούν μια από τις παλιές και πολλές μορφές που αντιπροσωπεύουν την γενικότερη χωριστικότητα που δομεί σήμερα την Ανθρωπότητα και τους ανθρώπους.
Από τέτοιου είδους εκπαίδευση χωριστική με διδαχές υπεροχής έχουν χρωματισθεί κληρονομικά και οι σημερινοί στόχοι του εκπαιδευτικού ολοκληρωτισμού σε όλα πια τα κράτη, τις θρησκείες και τις πολιτισμικές παραδόσεις.
Η εκπαίδευση στην Ελλάδα είχε πολλές αποχρώσεις ανάμεσα στην Αθηναϊκή και την Σπαρτιατική. Στην Σπάρτη η εκπαίδευση ήταν ολότελα αφιερωμένη στην εξουσία και το σύστημά της, μιλιταριστικό με φόντο το λυκαυγές της φεουδαρχίας. Απ’ την Σπάρτη μας έμεινε η θλιβερή κληρονομιά της μιλιταριστικής εκπαίδευσης.
Στην Αθήνα σημειώθηκε το πρώτο μεγάλο πείραμα σε περιορισμένη όμως κλίμακα, όπου ειδώθηκε η εκπαίδευση σαν λειτουργικός αυτοσκοπός και όχι ως μέσο εξουσίας. Το οικονομικό όμως σύστημα και το επίπεδο της τεχνολογίας της εποχής εκείνης δεν έδωσε στην εκπαίδευση τις δυνατότητες για απελευθέρωση της εργασίας για όλους ενώ παράλληλα όσοι δεν ήταν ελεύθεροι από τον καταναγκασμό της εργασίας σπάνια μορφωνόντουσαν.
Η αποσύνδεση της μόρφωσης από την εργασία είχε και θετικές και αρνητικές επιπτώσεις. Θετική είναι η συνέπεια από την σκοπιά ότι η παιδεία και η γνώση δεν εμπορευματικοποιόταν άμεσα σαν απαραίτητο μέσο για οικονομική καταξίωση και ένταξη στο σύστημα (αν και περιπτώσεις πολιτικής χρήσης και εμπορευματικοποίησης της γνώσης έγιναν με τις σχολές των σοφιστών). Αρνητική ήταν η πλευρά στο ότι η γνώση δεν διεκδικήθηκε από τους εργαζόμενους, τους δούλους και τις γυναίκες πλην ελαχίστων περιπτώσεων.
Η γυναίκα σ’ όλη την κλίμακα της ιστορίας ήταν σε μειονεκτική θέση και τα δικαιώματά της για μόρφωση δεν αναγνωρίζονταν, γενικά, όπως και τα δικαιώματα κάθε αδύνατης τάξης.
Το δικαίωμα ήταν αυτό που απαιτούνταν από την δύναμη. Όμως η γνώση και η πληροφορία χρειαζόταν για την διαμόρφωση του εσωτερικού μηχανισμού της δύναμης που θα έδινε το φωτοστέφανο στην αυθεντία.
Μόνο με αυτή την πλευρά μπήκε η Εκπαίδευση στην Ρωμαϊκή βαρβαρότητα. Εκεί εμφανίσθηκε πλατειά ο εκφυλισμός των μαζών στην αγοραία Pax Romana– που’ ναι όχι ειρήνη αλλά η σκιά της βίας πάνω στους λαούς και η αποπολιτικοποίηση του κόσμου που οδηγήθηκε με την τακτική του διαίρειν και βασίλευε να χάσει τα δικαιώματά του. Ωστόσο ο εκφυλισμός αυτός είχε εισαχθεί πρώτα από τον ελληνίζοντα Ταρκύνιο και κυρίως από το Βασίλειο των Σελευκιδών. Παράλληλα λοιπόν, μ’ αυτόν τον εκφυλισμό άρχιζαν να διαμορφώνονται όλο και λεπτότερες μορφές εξουσίας.
Καθώς οι μάζες ενσωματώνονταν στο Φεουδαρχικό σύστημα κάθε διάσταση συλλογικότητας στην εκπαίδευση εξαφανίζονταν και μέσα στα φέουδα, η γνώση σαν μόνο της αντικείμενο αποκτούσε την επαγγελματική της όψη. Έτσι η εκπαίδευση γίνεται οριστικά πια όργανο του οικονομικού συστήματος όπως εξακολουθεί να παραμένει μέχρι σήμερα, είτε αυτό το σύστημα είναι καπιταλιστικό, είτε ήταν σοβιετικό, αρκεί που είναι σύστημα εξουσίας σε βάρος της ανθρώπινης ελευθερίας.
Οι αδύνατες μάζες λαού και οι γυναίκες έγιναν ενεργούμενα της εξουσίας άθελά τους, μένοντας έξω από την πληροφόρηση και την εκπαίδευση μέχρι από λίγες δεκαετίες και η ευθύνη τους βρίσκεται στο ότι δεν αντιστάθηκαν πεισματικά για να μην γίνουν αντικείμενα αυτού του σαδιστικού ηδονισμού των προνομιούχων.
Ο Χριστιανισμός ενσωματώθηκε στην Ρωμαϊκή βαρβαρότητα και δεισιδαιμονία και αποστεώθηκε σαν όργανο της εξουσίας μετά απ’ την εποχή του Κωνσταντίνου και των φωτισμένων πατέρων της εκκλησίας Η διορατικότητα του Μεγάλου Κωνσταντίνου ως προς την καλύτερη δυνατή ενσωμάτωση του Χριστιανισμού στο Αυτοκρατορικό σύστημα εξουσίας, φαίνεται και από την λεπτή μορφή παρέμβασης στις διαμάχες μεταξύ των Χριστιανών, που δυστυχώς δεν θα μπορέσουμε να εξετάσουμε εδώ.
Απ’ το καιρό αυτό άρχισε η σκληροπυρηνική δογματοποίηση της ανθρώπινης νοόσφαιρας και η εκπαίδευση πλέον δεν είναι άλλο από διδαχή δογμάτων. Αυτή η πόλωση της ανθρώπινης σκέψης και η δογματική λεπτοφυής αποστέωσή της οριστικοποιήθηκε από τον Θεοδόσιο και αυθεντικοποιήθηκε από τον Ιουστινιανό που ήταν αυτός που έπνιξε στο αίμα στον βωμό της ηγεμονίας του την φιλελεύθερη έκφραση του λαού της Κωνσταντινούπολης.
Κάποια αυγή πήγε να σημειωθεί πριν απ’ την δυναστεία των Μακεδόνων μα πνίγηκε εύκολα μέσα στην αδιαφορία των μαζών, το νέφος του παρελθόντος έκλεισε τον ορίζοντα. Τρεις χώρους πολιτισμικούς μπορούμε να διακρίνουμε αυτή την Εποχή: α. το Βυζάντιο, β. τους Άραβες, γ. την Δύση και αυτό επειδή στον Δυτικό Πολιτισμό είναι ακόμη ελλειμματική η εικόνα για την μεγαλύτερη περιοχή της Ασίας όπου πιθανώς υπήρχαν σημαντικές εξελίξεις.
Το Βυζάντιο θα πλήρωνε μετά από λίγο την βαρβαροποίηση και την διαφθορά του, οι Άραβες έδωσαν τις πρώτες ελπίδες σ’ όλους τους τομείς αλλά πνίγηκαν όχι μόνο απ’ την αρχική Μογγολική βαρβαρότητα καθώς μετέπειτα υπήρξαν πολλές φωτισμένες μογγολικές ηγεσίες αλλά και από τις φονταμενταλιστικές έριδες που μέχρι τώρα πνίγουν την πολιτισμική τους απελευθέρωση. Χαρακτηριστική αυτής της ασφυξίας των Αράβων και γενικότερα του Ισλάμ είναι η κατάσταση σε πολλές χώρες σήμερα.
Τέλος στην Δύση υπήρξε αρκετός χρόνος για να υποταχθεί καθετί στην Παπική αυθεντία. Όπως είπαμε και πριν από το τέλος κύρια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η εκπαίδευση ενσωματώθηκε στο σύστημα εξουσίας και σαν συνέπεια, οι άνθρωποι δεν μάθαιναν να σκέπτονται αλλά τι να σκέπτονται μέχρι να βυθιστούν στην άβυσσο του δογματισμού που γιγαντώθηκε μέσα στον 20ο αιώνα με τη μαζική ιδεοληψία όπως στα ολοκληρωτικά, πολιτικά και θρησκευτικά κινήματα τα οποία ίδρυσαν και κράτη στο όνομα του Θεού.
Μ’ αυτό τον τρόπο ο άνθρωπος και ιδιαίτερα η ανθρώπινη σκέψη παράγει μια «υπεραξία» που την θυσιάζει συνέχεια στο σύστημα και τον ολοκληρωτισμό, καθώς σκέφτεται αυτό που θέλει η εξουσία για τον εαυτό της.
Διαβάστε επίσης:
-Η Πολιτική Ιστορία της Εκπαίδευσης
-Προσπάθειες απελευθέρωσης της Εκπαίδευσης
Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
17 Σεπτεμβρίου 2008 |
