Ο τομέας της παιδείας είναι ανανεωτικά ο βασικότερος καθώς η εποχή μας αυτή την στιγμή έχει αρχίσει να θερίζει όλες τις αλλαγές που ήρθαν στα εκπαιδευτικά συστήματα κυρίως, μετά από τον Παγκόσμιο Πόλεμο, μέσα από την επιρροή που άσκησαν οι διεθνείς οργανισμοί και οι εκπαιδευτικές αποστολές σε όλες τις χώρες που εισήλθαν στη διαδικασία της απελευθέρωσης, και της ανεξαρτησίας και της ανάπτυξης μετά από το τέλος της αποικιοκρατίας. Στην ουσία εδώ πλέον αρχίζουμε να μετράμε το πόσο επιτυχημένο ήταν αυτό το παγκόσμιο εγχείρημα εκπαιδευτικής συνεννόησης και αλληλεπίδρασης στο πλαίσιο της διεθνούς κοινότητας.
Η απουσία της σκέψης οδηγεί σε απουσία του ανθρώπου. Αν όμως δεχτούμε τη σκέψη ως το Σημείο του ανθρώπου, τότε πρέπει να δεχτούμε την παιδεία ως τη μύηση του ανθρώπου στον Εαυτό του και την ειδοποιό σχέση του με τον κόσμο.
Είναι όμως σήμερα η παιδεία αυτό; Με ένα ναι ή με ένα όχι, η απάντηση μας είναι ένα καθαρό όχι. Αφού δεν είναι, πρέπει να γίνει.
Αυτό είναι η μόνη εκπαιδευτική πολιτική που μπορεί να είναι αποδεκτή, από τη φιλοσοφική θεώρηση της Παιδείας. Διαφορετικά η παιδεία δεν έχει νόημα και τότε καταδικάζεται σε μακροχρόνια υποτέλεια και αποτυχία.
Δυο νέα στοιχεία υφίστανται για την νεολαία του 21ου αιώνα: 1. Mια βιωματικήκενότητα στον τρόπο της ανθρωπιστικής και της κοινωνικής μάθησης. Αυτή η κενότητα στην καλύτερη των περιπτώσεων προβάλλει ως ημιμάθεια και στη χειρότερη ως ομιλία μιας νέας «γλώσσας» χωρίς συντακτική και νοηματική υπόσταση, χωρίς ίχνος λογικής δημιουργικότητας. [1] Το μόνο που διαφαίνεται να μένει ως προϊόν της παιδείας είναι ο επαγγελματικός μιμητισμός ως το ανώτατο στάδιο καταξίωσης. Όμως αυτή η τυποποιημένη προσαρμογή όπου θεωρείται ως αυτοσκοπός είναι ευτελής από ψυχική και ανθρώπινη σκοπιά.
Η Παιδεία είναι η κατεύθυνση της συνείδησης προς το ιστορικό μέλλον, αυτή είναι η πολιτική δυναμική της παιδείας. Συνήθως η εκπαιδευτική πολιτική περιορίζεται στον ποδόγυρο της βιογραφικής καθημερινότητας. Μ’ αυτό τον τρόπο ο άνθρωπος και ιδιαίτερα η ανθρώπινη σκέψη παράγει μια «υπεραξία» που τη θυσιάζει συνέχεια στο σύστημα και τον ολοκληρωτισμό, καθώς σκέφτεται αυτό που θέλει η εξουσία για τον εαυτό της. [1] Όμως η βιογραφική - αντί την ιστορική- οριοθέτηση της ζωής, αδυνατεί θεμελιακά να αντιμετωπίσει τα καθημερινά πλανητικά ιστορικά γεγονότα του 21ou αιώνα. Όταν η συνείδηση αδυνατεί να επαρκέσει απέναντι στα γεγονότα που την περιβάλλουν, τότε υπάρχει κρίση επιβίωσης και όταν υπάρχει αυτό, τότε απαιτείται θεμελιακός αναπροσανατολισμός.
Συνέντευξη του Πρύτανη του Πολυτεχνείου Κρήτης Ιωακείμ Γρυσπολάκη στη ΜΚΟ Σόλων, η οποία έγινε στα πλαίσια του 22ου συνεδρίου του ΠΑΝ.Δ.ΟΙΚ.Ο. στα Χανιά στις 3/9/2010.
Στη συνέντευξη γίνεται αναφορά στα προβλήματα της πανεπιστημιακής παιδείας στην Ελλάδα, την ευθύνη των πολιτικών και των πολιτών για αυτά, τον ρόλο της εκπαιδευτικής κοινότητας και για το μέλλον της παιδείας και της Ελλάδας ευρύτερα.
Κάμερα: Παναγιώτης Κατσουλάκος Μέλος της ΜΚΟ Σόλων
«Η τοπική Ιστορία ως αντικείμενο διδασκαλίας» Για πρώτη αποκρυπτογράφηση του θέματος εγείρει δύο ερωτήματα. Το πρώτο ερώτημα: τι είναι τοπική ιστορία; Και το δεύτερο: είναι αναγκαίο να διδάσκεται η τοπική ιστορία; Ας ξεκινήσουμε με το πρώτο ερώτημα. Η διερεύνηση της τοπικής ιστορίας δεν είναι μια μεμονωμένη πράξη, εντελώς απόμακρη από τη γενική ιστορία και από την αντίστοιχη ιστορική συνείδηση του ανθρώπου. Απεναντίας συμπορεύεται με τη γενική ιστορία και μας προσανατολίζει εξίσου βαθυσήμαντα στη μελέτη του πραγματοποιημένου παρελθόντος.
Οι θετικές συνέπειες της συστημικής έκφρασης του πνεύματος στην ύλη
Καλούμαστε να εκφράσουμε συστημικά τις ισορροπίες και την συνέργεια μεταξύ του πνεύματος και της ύλης. Αν για παράδειγμα εκφραζόταν ισορροπημένα και δυναμικά ο κόσμος του πνεύματος στην Κοινωνία του Θεάματος δεν θα είχαμε την θεατρική παραζάλη της, την εμπορευματοποίηση του ίδιου του εαυτού μας σε ρόλους. Αντίστοιχα δεν θα είχαμε τον υπερκαταναλωτισμό και την αργόσχολη τάξη, [1] ούτε το πάθος της κυριαρχίας των τάξεων.
ΠΡΟΣΕΝΑ ΝΕΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ο σκεπτόμενος άνθρωπος –ερευνώνταςτη σχέση του πνεύματος με την ύλη-αναζήτησε την φύση και το νόημα της ζωής αλλά και την ψυχή ως αφετηριακή διαμεσολαβητική εκπήγαση και συσχέτιση, ως συνειδητότητα και ταυτότητα. Πνεύμα και ύλη, είναι δύο έννοιες που φαίνονται ως αντίποδες και μέσω των οποίων η ανθρώπινη συνείδηση αναπτύσσεται διπολικά. Η μια έννοια αφήνει χώρο που επιτρέπει την αίσθηση της οντότητας του συνειδητού όντος και την αίσθηση της ύπαρξης του υποκειμένου.
Δείτε το εξαιρετικό βίντεο στο οποίο ο Βρετανός συγγραφέας Σερ Κεν Ρόμπινσον προτείνει με τον δικό του μοναδικό τρόπο τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού συστήματος που γαλουχεί, αντί να υπονομεύει, τη δημιουργικότητα.
Η διάλεξη με τίτλο "Τα Σχολεία Σκοτώνουν την Δημιουργικότητα" δόθηκε στα πλαίσια του ετήσιου Συνεδρίου του TED.
Η εκπαίδευση στην ιστορία της ανθρωπότητας είχε δύο βασικές όψεις: A. Η μία όψη ήταν η εκπαίδευση που συνδέθηκε με την ανθρώπινη δημιουργικότητα και ελευθερία και η οποία συναντήθηκε συγκυριακά σε μικρούς αριθμούς δημιουργικών στοχαστών σε όλες τις εποχές. Ήταν μια σχέση θεμελιώδους και πνευματικής μαθητείας με ουσιαστική διάσταση βιωματικής αυτομόρφωσης του ανθρώπου. Β. Η άλλη όψη της εκπαίδευσης ήταν η μεταφορά μεθόδων και απόψεων -με την αυθεντία της γνώσης κάθε φορά- σε μεγαλύτερους αριθμούς και με μια βασική αδράνεια που περιόριζε το ρίσκο ενός υποκειμενισμού στους εκπαιδευόμενους.
Αγάπη και συνεργασία στη ζωή και στην ψυχοθεραπεία. Η πιο παλιά προσπάθεια της ανθρωπότητας είναι η προσπάθεια της συνεργασίας ανάμεσα στους ανθρώπους. Όλη η πρόοδος που πραγματοποίησε η φυλή μας έγινε μέσα από το ενδιαφέρον για τους συνανθρώπους μας. Η οικογένεια είναι ένας οργανισμός μέσα στον οποίο το ενδιαφέρον για τους άλλους είναι ο πιο ουσιαστικός παράγοντας και όσο πιο πίσω στο παρελθόν της ιστορίας μας μπορούμε να δούμε, βρίσκουμε πάντα αυτήν την τάση των ανθρώπινων πλασμάτων να ενώνονται σε οικογένειες. Στις πρωτόγονες φυλές οι άνθρωποι ήταν ενωμένοι με κοινά σύμβολα και σκοπός των συμβόλων ήταν να ενώνει τους ανθρώπους με τους συντρόφους τους στη συνεργασία.
Το πρόβλημα του σεξ ή το πρόβλημα, που αναφέρεται στην ορθή και δημιουργική αντιμετώπιση της γενετησίου ορμής, απασχολεί την ανθρωπότητα από τότε, που άρχισε ο πολιτισμός. Αλλά για πολλούς λόγους το πρόβλημα αυτό είναι σήμερα περισσότερο αισθητό και η ενημέρωση του κοινού πάνω σ’ αυτό περισσότερο απαραίτητηֺ έχει γίνει σήμερα παραδεκτό ότι η ανθρωπότητα έχει οριστικά συνειδητοποιήσει αυτό το πρόβλημα.
Η κρίση, που υπάρχει στις σχέσεις ανάμεσα στα δύο φύλα, δεν είναι απομονωμένη, αλλ’ αποτελεί μέρος και ίσως μπορούμε να πούμε τη σπουδαιότερη φάση της γενικής κρίσης, η οποία επηρεάζει βασικά τα ίδια τα θεμέλια του σημερινού μας πολιτισμού.
Το πρόσφατο περιστατικό στη σχολή του ΟΑΕΔ με το νεαρό που άρχισε να πυροβολεί αδιακρίτως προς συμμαθητές του και στο τέλος αυτοκτόνησε «σόκαρε» την ελληνική κοινωνία. Όμως αυτά τα περιστατικά καθώς και άλλα πιο σοβαρά που το πιθανότερο είναι ότι θα εμφανισθούν αλλά και η δραματική αύξηση της εγκληματικότητας, κανονικά δε θα έπρεπε να σοκάρουν αλλά να θεωρούνται ως η φυσιολογική πορεία μιας αδιάφορης παιδαγωγικά και ηθικά κοινωνίας.
Είναι εξαιρετικά δύσκολο να πετύχουμε αυτή την οπτική γωνία που να μας επιτρέπει να θεωρήσουμε συνολικά, ανθρωπολογικά, παγκόσμια αλλά και προσωποποιημένα (με την έννοια βέβαια μιας φασματικής πληθώρας διαφορετικών ανθρώπων) τον σύγχρονο κόσμο, ιδιαίτερα μέσα στις προοπτικές της κρίσης του. Η βασική συνιστώσα που οφείλουμε να αντιληφθούμε συνδέεται με τα χαρακτηριστικά με τα οποία πλέον είναι εξοπλισμένος ο άνθρωπος σαν δυναμική και που πρόκειται να λειτουργήσουν καταλυτικά μέσα από το πλήθος των ανθρώπων ως ποιότητες σε σχέση με το σύστημα το οποίο υποτίθεται επιβίωσε μέχρι τώρα. Ένα ανθρωπογενές σύστημα που επιβίωσε εκφράζοντας σε ένα βαθμό δυναμικές αμοιβαίας εξισορρόπησης στην ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία.
Ας σχολιάσουμε σύντομα την παραβίαση του πρωτόκολλου από το ζεύγος Ομπάμα στην αγγλική αυλή και τη συνάντηση με τους αρχηγούς κρατών. Ο μεν Ομπάμα ήπιε νερό κατευθείαν από το μπουκάλι, η δε σύζυγός του ακούμπησε τη βασίλισσα βάζοντας φιλικά το χέρι στην πλάτη της, την οποία βασίλισσα όμως δεν επιτρέπεται να αγγίζει κανείς!
Αυτή η απαγόρευση σαν συμβολισμός μιας ράτσας ανώτερων όντων μας ξενίζει, γιατί καλοί είναι οι συμβολισμοί, αν έχουν όμως κάποια χρησιμότητα, αλλά στην εποχή μας δεν φαίνεται να προσδίδουν κανένα όφελος στην κοινωνία.
Η ζωή είναι συνδεδεμένη με το νέο, το απροσδόκητο. Κάτι πέρα από τη λογική αλληλουχία όπως εμείς την καταλαβαίνουμε. Καθώς γεννιόμαστε μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε ως περιβάλλον ένα ήδη δομημένο σύστημα που υπόκειται σε αργές συνήθως μεταβολές. Είναι όμως αυτό που γνωρίζουμε και συμφιλιωνόμαστε η πραγματικότητα; Μήπως αυτή η διαδικασία αποδοχής όλων όσων αντιλαμβανόμαστε ως υπαρκτά κρύβει τον κίνδυνο μιας αποξένωσης από τις εξελικτικές διαδικασίες της ζωής; Ο άνθρωπος στην προσπάθειά του να δημιουργήσει έναν κόσμο ατομικής εξασφάλισης και σταθερότητας αποφεύγει σε μεγάλο βαθμό να επεξεργαστεί με λογικό τρόπο τα γεγονότα και τις πληροφορίες που προκύπτουν από αυτά.
Η επιβίωση του πολιτισμού, η επιβίωση της φύσης της βιόσφαιρας στον πλανήτη, σε πλαίσια ανεκτικά για την ανθρώπινη ζωή και την βιοποικιλότητα, και η επιβίωση της ανθρωπότητας, της ειρήνης και της ελευθερίας, όλες αυτές οι μορφές επιβίωσης, εξαρτώνται από δύο βασικές θεμελιώδεις δράσεις.
Πρώτον, άμεσης δράσης-διαχείρισης διακυβέρνησης των εξελίξεων και των προβλημάτων. Δεύτερον, επαναθεμελίωση του ανθρώπινου παράγοντα με μακροχρόνια νέα πρότυπα-παραδείγματα, ώστε να μην φτάσουμε να θέτουμε σε κίνδυνο τον εαυτό μας και τον πλανήτη με όλη την ενδιάμεση κλίμακα όντων στο περιβάλλον μας, που αρχίζει από τους άλλους ανθρώπους ή την βιοποικιλότητα και πηγαίνει από κοινωνία σε κοινωνία.
1. Η κεντρική ιδιομορφία της ανθρώπινης εξέλιξης και ιστορίας βρίσκεται στο γεγονός ότι στον άνθρωπο η συνείδηση, ο υποκειμενικός παράγοντας, γίνεται ρυθμιστής του αντικειμενικού και πηγή γεγονότων και δράσης. Η παιδεία είναι ακριβώς το μέσο διαμόρφωσης αυτού του υποκειμενικού παράγοντα, της συνείδησης. Από αυτό το γεγονός ξεκινάει και η κυρίαρχη ευθύνη της παιδείας απέναντι στα γεγονότα και τη μορφή του σύγχρονου κόσμου.
Η πρώτη προσπάθεια απελευθέρωσης της Εκπαίδευσης δεν έγινε τόσο στην Αναγέννηση ή στην Μεταρρύθμιση, όσο στην εποχή του Διαφωτισμού, ιδιαίτερα με τον Ρουσσώ ο οποίος είναι πρόδρομος όλων των μελλοντικών κινημάτων και επαναστάσεων για την απελευθέρωση του ανθρώπου, πολύ παρεξηγημένος από πολλούς που δεν είδαν την βαθύτερη διάσταση του έργου του. Υπάρχουν στοιχεία στο έργο του που τον κάνουν τόσο πρόδρομο του Μαρξ, όσο και των Οικολόγων καθώς και πολλών φωτισμένων αστών και μεταρρυθμιστών πολιτικών και πάνω απ’ όλα των φωτισμένων παιδαγωγών αρχίζοντας από τον Πεσταλότσι.
Στην αρχαία Αίγυπτο κυριάρχησε ιστορικά η μεγάλη Φαραωνική και ιερατική αυθεντία, διαμορφώνοντας δύο επίπεδα εκπαίδευσης:
1ο) Το επίπεδο εκπαίδευσης των προνομιούχων για την ταξική τους διαιώνιση. Αυτό δεν ήταν εντελώς τελετουργικό, περιλάμβανε άμεση ροή πληροφορίας χωρίς τελετουργία, όπως πχ. η εκπαίδευση των γραφέων της Αιγύπτου. Στο επίπεδο αυτό εκπαιδεύονταν και οι επικεφαλείς των τελετουργιών, οι χειριστές και οι τελετάρχες, όπως οι Φαραώ. 2ο) Το επίπεδο εκπαίδευσης του λαού που συμμετείχε στις τελετουργίες υπό την σχέση εξουσίας των Φαραώ πάνω του.
Στόχος μας είναι να εντοπίσουμε με αμεσότητα τις ρίζες που θεμελίωσαν το αλλοτριωτικό καθεστώς της εκπαίδευσης. Η ιστορία της εκπαίδευσης ξεκινάει απ’ την πρωτόγονη οικογένεια, όπου το παιδί γίνεται μιμητής των γονέων του, όχι συνειδητός μιμητής. Η μίμηση αυτή το μαγνητίζει στις εμπειρίες των γονέων του. Είναι δύσκολο να δούμε να μας δίνουν πολλές άλλες πληροφορίες εκτός από αυτήν οι σκοτεινές αρχές της παιδαγωγικής που είναι θαμμένες στην σκουριά του υποσυνείδητου της Ανθρωπότητας. Αν θεωρήσουμε τον άνθρωπο σαν μιμητή πρέπει να τον θεωρήσουμε πρώτα σα παρατηρητή και μετά σαν μιμητή και δημιουργό.
Ας εξετάσουμε τώρα τη δυνατότητα ή μη της επίλυσης του κεντρικού προβλήματος της ανθρώπινης αστάθειας και της θεραπείας της. Ας δούμε τι μπορεί να προσφέρει η ψυχοσύνθεση στο να μπορέσει ο άνθρωπος να ελευθερώσει τον εαυτό από αυτή την υποδούλωση, ώστε να πραγματοποιήσει μια αρμονική εσωτερική ολοκλήρωση και να επιτύχει μια αληθινή αυτογνωσία και υγιείς σχέσεις με τους συνανθρώπους του. Και ας αρχίσουμε από την αγωγή.
Το ότι η ανθρωπότητα διέρχεται σήμερα μια σοβαρή κρίση αποτελεί για κάθε λογικά σκεπτόμενο άνθρωπο γεγονός αναμφισβήτητο. Η κρίση αυτή επηρεάζει όλες τις φάσεις της προσωπικότητας του ανθρώπου και αυξάνει τις νευρικές και ψυχολογικές διαταραχές.
Ψυχοσύνθεση είναι μια συνολική θεώρηση της ανθρώπινης ανάπτυξης που βασίζεται στην ανακάλυψη και την έκφραση του ανώτερου Εγώ. Η ιδέα της ψυχοσύνθεσης άρχισε να καλλιεργείται από το 1910, οπότε ο ιδρυτής της R. Assagioli* (ιταλός ψυχίατρος) έγραψε την πρώτη του μελέτη «περί των μεθόδων της ψυχοσύνθεσης». Το 1926 ιδρύεται στη Ρώμη, από τον ίδιο, το Ινστιτούτο Ψυχοσύνθεσης, που λειτούργησε μέχρι το 1938, οπότε η φασιστική πολιτική παρεμπόδισε τη συνέχιση της λειτουργίας του.
Δυο νέα στοιχεία υφίστανται για την νεολαία του 21ου αιώνα:
Η πρώτη προσπάθεια απελευθέρωσης της Εκπαίδευσης δεν έγινε τόσο στην Αναγέννηση ή στην Μεταρρύθμιση, όσο στην εποχή του Διαφωτισμού, ιδιαίτερα με τον Ρουσσώ ο οποίος είναι πρόδρομος όλων των μελλοντικών κινημάτων και επαναστάσεων για την απελευθέρωση του ανθρώπου, πολύ παρεξηγημένος από πολλούς που δεν είδαν την βαθύτερη διάσταση του έργου του.
