Το Βερολίνο αντιμετωπίζει ηθικό και οικονομικό δίλημμα σαν αυτό του Λουθήρου

«Οι Γερμανοί δεν μπορούν να ξεφύγουν από το λουθηρανικό παρελθόν τους» γράφει στην ιστοσελίδα του βρετανικού ΒΒC ο ρεπόρτερ και τηλεπαρουσιαστής Γκάβιν Εσλερ.

«Θα χρειαστεί μια γενιά για να αλλάξουν τα πράγματα» λέει
Mε βάση την εμπειρία από την επίσκεψή του στην Ελλάδα ο Ντίτερ Οντρασεκ, πρώην επικεφαλής της Ομοσπονδίας Γερμανών Εφοριακών μιλάει για τα προβλήματα του ελληνικού φοροεισπρακτικού μηχανισμού και τους τρόπους επίλυσής τους σε συνέντευξή του στο περιοδικό FOCUS.

Τη σύγχρονη εποχή ολοένα και περισσότερο η ζωή κάθε πολίτη της γης επηρεάζεται από τα παγκόσμια δεδομένα. Αυτό είναι το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης. Η παγκοσμιοποίηση δεν αναιρεί την γεωφυσική και την ανθρώπινη πολιτισμική ιδιαιτερότητα, όμως την επαναπροσδιορίζει με ένα καινούργιο τρόπο.

Μέτοχοι αυτής της νέας πραγματικότητας είναι όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη. Διαχειριστές της όμως είναι ιδιοτελή ισχυρά παγόσμια οικονομικά συφέροντα πολυεθνικών εταιριών και ισχυρά τοπικά συμφέροντα οικονομικών και πολιτικών εξουσιών. Αν η δημοκρατία χωλαίνει σε τοπικό επίπεδο, σε παγκόσμιο είναι ανύπαρκτη.

Η αυτοπυρπόληση πριν από έναν χρόνο του τυνήσιου πλανόδιου πωλητή Μοχάμεντ Μπουαζίζι, πυροδότησε ένα κύμα λαϊκής αντίδρασης στον αραβικό κόσμο, ανατρέποντας δικτάτορες στην Αίγυπτο, τη Λιβύη και την Υεμένη. Τώρα ο σύρος πρόεδρος Μπασάρ αλ Άσαντ δείχνει να πλησιάζει στο τέλος της ηγεμονίας του.
Όλα μαζί, αυτά τα κινήματα για αλλαγή, έγιναν γνωστά ως «Αραβική Άνοιξη». Αλλά τί αξίες τα διέπουν και τί είδους αλλαγή αξιώνουν οι υποστηρικτές τους;

To παρόν δοκίμιο αποτελεί συμβολή του Σόλωνα στη δημόσια συζήτηση που διεξάγεται στην πατρίδα μας για το μέλλον της. Θα δημοσιεύεται σταδιακά με επιμέρους αυτοτελή άρθρα.

1. 1.Ελλάδα: νέος αφελής «εκλεκτός»;
2. 2.Ελλάδα: τέσσερις άξονες προσαρμογής
3. 3.Ελλάδα: ένα προνομιακό πεδίο σύνθεσης
4. 4.Μετακαταναλωτική Δύση & αναδιανομή εξουσίας
5. 5.Ο Κοινός παρονομαστής Ανατολής & Δύσης
6. 6.Η Ελλάδα ως διεθνής δικαϊκή δύναμη

Παράλληλα με την πολύπλευρη κρίση παρακμής της Δύσης[1] εξελίσσεται και η κρίση της Ανατολής. Η κρίση της Ανατολής συνδέεται με την αναδυόμενη οικονομική και πολιτική ισχύς της. Η αύξηση της οικονομικής της δύναμης δεν συμβαδίζει με την ικανοποίηση της εσωτερικής της ανεκπλήρωτης ζήτησης γύρω από το θεσμικό της έλλειμμα.

Θεσμική και οικονομική ασυμμετρία
Παρόλη την οικονομική ανάπτυξη της Ανατολής δεν υπάρχουν σε αυτήν σοβαρά βήματα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της ποιότητας της διακυβέρνησης, της προστασίας του περιβάλλοντος, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών και του δικαιώματος της πολιτισμικής επικοινωνίας. Επίσης, η Ανατολή έχει πολλά ακόμη να ρυθμίσει γύρω από την κυκλικότητα των αναπτυξιακών της κρίσεων και από τη συνάρθρωση της οικονομικής της ανάπτυξης με τις παγκόσμιες συγκυρίες.

Η οικονομική κρίση αποτελεί μια πτυχή της Ελληνικής και της παγκόσμιας πραγματικότητας. Έχει θεμελιώδη σημασία για την επιλογή ενός βιώσιμου μοντέλου μετεξέλιξης της Ελλάδας η κατανόηση των ερχόμενων εξελίξεων. Τέσσερα είναι τα βασικά σημεία που προσδιορίζουν τους άξονες ενός νέου βιώσιμου μοντέλου:

Β’ Παγκόσμιος. 50 χρόνια μετά. Και μεις ανατρέχουμε 50 χρόνια πριν. Συγκεκριμένα, σε ένα άρθρο της εποχής εκείνης, που αναδημοσιευόταν στην εφημερίδα «Ελευθερία».
Μόλις έχει λήξει ο πόλεμος και ένας Ελβετός δημοσιογράφος παίρνει συνέντευξη από έναν ανώτατο αξιωματούχο της Καγκελαρίας, ρωτώντας τον χαρακτηριστικά: «Και τώρα τι σκοπεύετε να κάνετε; Νικηθήκατε. Ο κόσμος σας μισεί. Και δεν πρόκειται να ξεχάσει αυτά που κάνετε. Πως θα ορθοποδήσετε ξανά ως έθνος;»
Και ο Γερμανός του απαντά με ψύχραιμη ειρωνεία, με λόγια που όταν τα διαβάσαμε ξανακοιτάξαμε πολλές φορές την ημερομηνία του κιτρινισμένου τόμου που διαβάζζαμε, μήπως και λαθεύαμε, μήπως και το φύλλο ήταν σημερινό.. Όμως η ημερομηνία δεν άφηνε περιθώρια. Ήταν όντως 50 χρόνια πριν!

Eνώ τα προβλήματα όσο και οι εντάσεις - αντιπαραθέσεις στη χώρα, όλο και μεγαλώνουν, η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη, στην συνέντευξη που δίνει στην Κρυσταλία Πατούλη, αναφέρει, ότι ο εμφύλιος παραμένει ένα βαθύ τραύμα που η ελληνική κοινωνία δεν έχει ακόμη διαχειριστεί, ενώ οι ιστορικοί -ακόμα και σήμερα- δεν έχουν πρόσβαση σε πολύ σημαντικά αρχεία, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που κάηκαν το 1989 με το νόμο "Περί άρσης των συνεπειών του εμφυλίου" που ψηφίστηκε από όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα.

Άνοιξη του 1962.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου επισκέπτεται την Κορώνη της Μεσσηνίας και µένει στο πατρικό σπίτι του φίλου του Δηµήτρη Κουλουριάνου.

 Είκοσι χρόνια αργότερα (1982) ναθέτει ως Πρωθυπουργός στον παλιό του φίλο (έγκριτο πια οικονοµολόγο και στέλεχος της Παγκόσµιας Τράπεζας) το υπουργείο Οικονοµικών.

Ούτε η διεθνής καμπάνια για την αναστολή της εκτέλεσης, ούτε οι εκκλήσεις της Διεθνούς Αμνηστίας και εκατοντάδων προσωπικοτήτων, ούτε το γεγονός ότι η πλειονότητα των μαρτύρων κατηγορίας αναίρεσαν τις καταθέσεις τους μπόρεσαν να σώσουν τον Τρ. Ντέιβις.
Είχε καταδικαστεί για τη δολοφονία ενός λευκού αστυνομικού το 1989· την Τετάρτη, οι αρχές της πολιτείας της Τζόρτζια προχώρησαν στην εκτέλεσή του. Την ίδια περίπου ώρα, στο Τέξας, εκτελούνταν ένας ακόμα θανατοποινίτης, ο Λ. Μπρούερ.

Ο κόσμος απαιτεί: «Ζητήστε μια συγγνώμη, τιμωρήστε κάποιον»
Προσηνής, ευγενής, άμεσος, ο φιλόσοφος και στοχαστής Στέλιος Ράμφος απέχει πολύ από την εικόνα του κλειστού και μονήρους διανοητή. Είχε φτάσει πρώτος στο ραντεβού, μια μέρα με πολλή ζέστη στην Αθήνα, και μας περίμενε.
Βρισκόμαστε λίγες μέρες μετά τον ανασχηματισμό και την ψήφο εμπιστοσύνης που πήρε η κυβέρνηση, και λίγες μέρες πριν από τη συζήτηση στη Βουλή για το Μεσοπρόθεσμο και τον εφαρμοστικό νόμο.
Η κουβέντα δεν άργησε να ξεκινήσει.

200 χρόνια μετά τη σύνταξη από τον μεγάλο φιλόσοφο του σχεδίου «Για τη διαρκή ειρήνη»
Με την απάντηση στο ερώτημα «Τι είναι Διαφωτισμός» ο Καντ προτείνει έναν αδρό ορισμό του τελευταίου: πρόκειται για την ενηλικίωση του ανθρώπου με την έξοδο από την ανωριμότητα και την είσοδό του στην ωριμότητα, διαδρομή που συντελείται με την προσωπική και δημόσια ευθύνη του καθενός.
Από τη σκοπιά του Διαφωτισμού, ο πρώτος ρόλος ανήκει στον Λόγο, τόσο θεωρητικό όσο και πρακτικό, του οποίου ο Καντ όρισε με ακρίβεια τις δυνατότητες και τα όρια. Εφοδιασμένοι με τη στέρεη σκευή της κριτικής φιλοσοφίας, οι άνθρωποι μπορούν εφεξής να σχεδιάσουν το μέλλον με τάξη και φρόνιμη αισιοδοξία, έχοντας στον νου τους το καλό της ανθρωπότητας.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε επιστρέψει στην Ελλάδα από το εξωτερικό στις 20 Απριλίου του 1927. Είχε μάλιστα εγκα­τασταθεί στα Χανιά, δηλώνοντας πως δεν σκόπευε να ανακατευθεί στην ενεργό πολιτι­κή. Ωστόσο, όπως ήταν φυσικό, και μόνο η παρου­σία του αποτελούσε έναν πόλο έλξης. Ωστόσο ο Βενιζέλος «άντεξε» στην αποχή από τις πολιτικές εξελίξεις με τις προσπάθειες που κατέβαλλε ο Πλαστήρας να αποτρέψει το κίνημα του Οθωναίου. Τότε ο Βενιζέλος έγινε αποδέκτης των παρα­πόνων των στελεχών του Φιλελεύθερου Κόμματος.

        Τόσο η καγκελάριος Μέρκελ όσο και ο πρωθυπουργός της M.Βρετανίας Ν. Κάμερον χρησιμοποιώντας την ίδια ακριβώς φράση δήλωσαν ότι «το μοντέλο της πολυπολιτισμικότητας απέτυχε». Τι εννοούν όμως πίσω από αυτή τη φράση;
       Ασφαλώς η πολυπολιτισμικότητα ποτέ δεν υπήρξε όραμά τους. Ούτε και των προηγούμενων κυβερνήσεων των χωρών τους. Δεν εξέφρασαν ποτέ ένα πανανθρώπινο όραμα, όπου όλοι οι λαοί ισότιμα θα συμβάλουν σε ένα καινούριο πολιτισμό με πλανητικές αξίες.

        Είναι πιθανό οι εξελίξεις να δικαιώσουν τον χαρακτηρισμό της Ελλάδας ως της μοιραίας χώρας για την παγκοσμιοποίηση. Βρισκόμαστε σε κρίση, με μια θέση στην εγγύς Ανατολή και δεν είμαστε και οι καλύτερα εφοδιασμένοι -όπως επίσης η νέα γενιά- με κλασικές αξίες και κουλτούρα που να μπορεί να σχεδιάσει αξονικά -για να χρησιμοποιήσουμε τους όρους του Γιάσπερς και του Μάμφορντ- προοπτικές για το μέλλον και να μοχλεύσει αξονικά την ίδια την ιστορία.

        Βρισκόμενοι μέσα σε αυτήν την μεγάλη εθνική, ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομική κρίση καλό θα ήταν να καταγράψουμε ότι υπάρχει και ένας πιθανός δρόμος διάλυσης τόσο του ευρώ όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έχει χαθεί η φλόγα του οράματος που είχε πυροδοτηθεί από τους Ντε Σαιντ Πιέρ, τον Ζαν Ζακ Ρουσσώ, τον Εμμανουήλ Καντ, ως την εποχή του Coudenhove-Kαλλέργη και της Κοινωνίας των Εθνών, τον Μπριάν και τον Κέλλονγκς, ως τον Σουμάν και τον Μονέ και από εκείνους που επεδίωξαν μια κοινωνική Ευρώπη δίπλα από την Ε.Κ.Α.Χ. και από την Ε.Ο.Κ, στην λογική της «Ευρώπης των περιφερειών».

        Είναι σε όλους μας κοινά αποδεκτό πλέον ότι ως χώρα έχουμε παράδοση στην παραοικονομία, στην φοροδιαφυγή και στην εισφοροδιαφυγή. Όλα αυτά συνδέονται με δεύτερα επαγγέλματα, με συνταγματικές και νομικές αγκυλώσεις, με ασφαλιστικούς νόμους που έχουν υστέρηση να παρακολουθήσουν το εμπράγματο εργασιακό ή το κεφαλαιουχικό γίγνεσθαι. Ταυτόχρονα στην χώρα μας έχουν εισαχθεί όλες αυτές οι κακοήθεις νεοπλασματικές θεσμικές συνθήκες όπως οι off shore εταιρίες, τα τραπεζικά άβατα των ανωνύμων εταιρειών, των μετοχών της κερδοσκοπίας, των short selling κοκ.

         Η μεταπολίτευση σηματοδοτήθηκε από δυο χαρακτηριστικές εξελίξεις:
        1.Την υπερβολική ενίσχυση της παράταξης του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις πρώτες εκλογές και την πλήρη αποδυνάμωση του Κέντρου, -ενός πολιτικού σχηματισμού που θέρισε τον αρνητικό απολογισμό των ενεργειών του από το ’50 ως την αποστασία- οδήγησε σε μια μείζονα εκβάθυνση της μεταπολίτευσης. Αυτή συνέβη παρά το γεγονός ότι η ύστερη θητεία του Καραμανλή σημείωσε σημαντικά επιτεύγματα και αρκετές απελευθερώσεις από πολιτικές και οικονομικές δογματικές αγκυλώσεις και πέτυχε την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
        2.Την ανάδυση μιας ιδεολογηματικής υπερβολής, από πλευράς του ΠΑΣΟΚ, που στόχευε στο να προωθήσει όλες τις παλίνδρομες και ενοχικές δυναμικές αλλά και το θέατρο των πολιτών με απώτερο στόχο την εξασφάλιση μιας θέσης στο δημόσιο μιας πραγματικά ταλαιπωρημένης χώρας.

         Η Ελλάδα έχει ένα ειδικό πρόβλημα στο θέμα του προσανατολισμού της εμπράγματης οικονομίας της. Η εμπράγματη οικονομία της αλλοτριώθηκε υπερβολικά με την μονοκαλλιέργεια μιας τουριστικής επιχειρηματικής κουλτούρας.  Εμείς οι Έλληνες δεν αξιοποιήσαμε άλλα πεδία συγκριτικού πλεονεκτήματος, παρασυρθήκαμε σε έναν καταναλωτισμό με μειωμένη αποταμίευση και με μειωμένες συνεπώς εφεδρείες επένδυσης και αντοχής σε κρίση και συνεπώς με μειωμένες ευκαιρίες αναδιάρθρωσης. Την ίδια ώρα επιθυμούμε την «συνεχή ζήτηση».

        Όσον αφορά το πολιτικό σύστημα, ο Έλληνας της αρχαιότητας ήταν ιστορικά ο πρώτος που συνειδητοποίησε ότι εφόσον μπορεί να επαναθεσμίσει τον νόμο μπορεί να γίνει ο ίδιος ο νόμος. Η δυνατότητα βέβαια της θέσμισης αποτελεί ένα επιτυχημένο βήμα εκδημοκρατισμού του πολιτισμού στο οποίο καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν ο Σόλωνας και ο Κλεισθένης.
        Ο Έλληνας συνέλαβε έναν ιδιαίτερο ατομισμό ο οποίος σταδιακά διέσπασε τον κοινοτισμό της δημοκρατίας και της ελευθερίας και οδήγησε την ελευθερία και τον δημόσιο χαρακτήρα της -την δημοκρατία και τους δημόσιους πόρους της- σε ένα δρόμο διαφθοράς.

        Κρίνοντας κανείς έναν λαό, ένα έθνος, μια κοινωνία ή ένα κράτος μπορεί πολύ εύκολα να σφάλλει. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες οι οποίες πρέπει να ληφθούν υπόψη. Ένα κριτήριο που πρέπει κανείς να λάβει υπόψη του είναι το κατά πόσον τοποθετείται στα γεγονότα σαν τρίτος ή εκ των ένδον.
         Κρίνοντας ως τρίτος μπορεί εύκολα να σφάλλει εάν παρασυρθεί από την επικαιρότητα, την συγκυριακότητα και τις γενικότερες συνθήκες πόλωσης ή όχι - που μπορεί να διαμορφώνουν μια ψυχολογική πίεση για εχθρότητα ή ουδετερότητα.