Mέρος Α'
        Ακόμη και στο πεδίο του προφανούς, που εκδηλώνεται σαν κοινή γνώμη συγκινησιακά και ενστικτωδώς, αναπτύσσονται επιφανειακά προοδευτικές στάσεις, οι οποίες ωστόσο στο βάθος τους αναδεικνύουν μια θεμελιώδη ιδιοτέλεια και μονομέρεια.
        Μία τέτοιου είδους στάση, για παράδειγμα, ήταν οι τάσεις ουδετερότητας ή και πασιφισμού στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενός πολέμου που ήταν καθοριστικός για το γίγνεσθαι της ανθρωπότητας.

        Είναι φανερό πως σε οριακά γεγονότα, όπως π.χ. ο Αμερικανικός Εμφύλιος, πολλές φορές για να είναι κάποιος πραγματικά αμερόληπτος πρέπει να πάρει θέση μερισμού έστω και αν αυτή η θέση είναι επαχθής και όχι θέση ιδιοτελούς ουδετερότητας

        Επίσης αν προσπαθήσουμε να επιβάλλουμε απόλυτους περιβαλλοντικούς όρους στην αγροτική παραγωγή, ενδεχομένως θα οδηγήσουμε σε μια ένδεια εισοδήματος και αγροτικού προϊόντος. Προοδευτικά όμως πρέπει να βρούμε ένα σύστημα κοινωνικού μερισμού του περιβαλλοντικού κόστους με όρους αμοιβαιότητας αλλά και με όρους που λαμβάνουν υπόψη τους και ρυθμίζουν τις εξωτερικές επιδράσεις (τη γενικότερη-έμμεση δηλαδή περιβαλλοντική, και όχι μόνο, επίδραση των επιμέρους δραστηριοτήτων). Θεωρούμε ότι απαιτείται γενικότερα μια εξελικτική ρύθμιση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών ζητημάτων στη βάση ενός κοινωνικού μερισμού.

        Γι’ αυτό μπορούμε να πούμε ότι τα βασικά πεδία ολοκλήρωσης της νομιμότητας και της δικαιοσύνης αναπτύσσονται μέσα από την παιδεία, το διάλογο και τους θεσμούς ώστε να λειτουργεί η αμεροληψία και στο πεδίο της συνείδησης, και στο πεδίο της οργάνωσης και της εφαρμογής ή πράξης. Έτσι μόνο ξεπερνιέται η μεροληψία της ιδιοτέλειας που οπωσδήποτε είναι ένας από τους συντελεστές διαμόρφωσης του νόμου ως εκφραζόμενη πολιτική ζήτηση. Υπάρχει βέβαια κι ένας πολυμερισμός της ιδιοτέλειας που πρέπει να συνεκτιμηθεί και μάλιστα αμερόληπτα. Πολυμερισμός και στα ίδια τα πρόσωπα αλλά και μεταξύ των προσώπων. Υπάρχει θα λέγαμε μια αντιφατικότητα σε αυτή την ατέλεια, σε αντίθεση με την ανιδιοτέλεια που λειτουργεί με όρους εσωτερικής ηθικής ολοκλήρωσης.

        Ιδιοτέλεια πχ. εκφράζει κάποιος που με το να ζει από τον τριτογενή τομέα και βέβαια να του είναι πολύ εύκολο να τοποθετείται με όρους περιβαλλοντικά καθαρούς και ασφαλώς ως καταναλωτής να απαιτεί φθηνά και ταυτόχρονα καθαρά από περιβαλλοντικής άποψης προϊόντα, αφού για στον ίδιο δεν κοστίζει τίποτα μια τέτοια τοποθέτηση και απαίτηση. Αντίστοιχα η ιδιοτέλεια μπορεί να κορυφωθεί στην περίπτωση ενός απόλυτου υγειινισμού που μπορεί να πάρει τη μορφή ενός ολοκληρωτισμού. Τέτοια κινήματα για παράδειγμα υπήρχαν και στη διάρκεια του Μεσοπολέμου και συνεργούσαν με την ολοκληρωτική κουλτούρα.

       Θα πρέπει να προχωρήσουμε σε μια ολοκλήρωση της δημοκρατικής και οικονομικής ηθικής και να την αναδείξουμε. Το πεδίο της  περιβαλλοντικής ηθικής πρέπει να είναι ένα πεδίο ολοκλήρωσης και θεμελίωσης της ηθικής, και πρέπει και η ίδια να είναι ολοκληρωμένη στη στάση μας προς τη βιοποικιλότητα και διατροφικά. Να μη θεωρούμε διατροφικό αντικείμενο το περιβάλλον για παράδειγμα^. και πόσοι είναι αυτοί αλήθεια που δεν το θεωρούν ως τέτοιο; Όπως κάποτε θεωρούσαν εργατικό αντικείμενο τον άνθρωπο  την εποχή της δουλείας, και εμμέσως φαίνεται να συμβαίνει και τώρα. 
       Γι’ αυτό ακριβώς απαιτούνται πραγματικές διαλεκτικές προσεγγίσεις, πεδία, διάλογος, για να φτάσουμε τελικά στο νόμο και στο δίκαιο και να περάσουμε από την πολυμορφική και υβριδική ιδιοτέλεια στην ανιδιοτέλεια.

Μέρος Β΄
        Στην ουσία, στο πρώτο μέρος αντιμετωπίσαμε ένα πεδίο υποκειμενικού φράγματος και φάσματος που εμποδίζει τη δικαιϊκή ανάδυση του Λόγου στη συνείδηση και στους θεσμούς. Το πρόβλημα όμως στην ολότητα του, συνδέεται με πιο οξυμένες θεσμικές μορφές ατομισμού και ολοκληρωτισμού που θα εξετάσουμε σ’ αυτό το δεύτερο μέρος.

        Ο διάχυτος ατομισμός, ως καθεστώς, παράδειγμα: ιδιωτικής πρωτοβουλίας, ιδιωτικοποίησης, ιδιοποίησης, χωριστικότητας κλπ, οδηγείται σε μια κρίση σε μεγάλη κλίμακα γιατί αναδεικνύεται σαν ένα παιγνιακό πεδίο ισχύος, όπου εντέλει επικρατούν οι ισχυροί. Ο ατομισμός τελικά λειτουργεί σαν ένα άλλοθι ενός ολοκληρωτισμού από τη μία (όταν έχουμε χαώδεις κατακερματιστικές συνθήκες στο κοινωνικό δυναμικό, στο πεδίο της κοινωνικής οργάνωσης και έκφρασης των ανθρώπων) κι από την άλλη ο ίδιος ο ατομισμός, ως θεσπισμένος, λειτουργεί σαν το νομικό, λειτουργικό και συστημικό υπόβαθρο για την ανεύθυνη ισχύ της μεγάλης κλίμακας^. για τον ανταγωνισμό ισχύος^.για την παιγνιοποίηση τελικά της ελευθερίας και των θεσμών.  Γι’ αυτό ακριβώς λοιπόν και πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτή την παιγνιοποίηση της ελευθερίας και των θεσμών και για να την αντιμετωπίσουμε χρειαζόμαστε το νόμο και τον πολιτισμό. Το νόμο όχι ως υποστηρικτή του ατομισμού ή του ολοκληρωτισμού αλλά το νόμο ως μέση οδό, ως ρύθμιση^.  τον πολιτισμό δε, ως πρότυπο που θα λειτουργεί σαν αλχημιστής του εποικοδομήματος. Γιατί στην ουσία ο ατομισμός αναδεικνύεται σαν κυρίαρχος ανταγωνιστικά, νιτσεϊκά ή μακιαβελικά. Αναδεικνύεται σαν όπλο του κυρίαρχου σε όλες τις κλίμακες, μέσα από την αλλοτρίωση της ελευθερίας ή την εκτροπή της σε καθεστώς επιθυμίας και σε πρότυπα πχ καταναλωτισμού, ή πρότυπα βολονταρισμού με εσωτερικό νοηματικό και κοινωνικό έλλειμμα της βούλησης.      
        Το θέμα της ελευθερίας και της δικαιοσύνης είναι βασικά θέματα κλίμακας και εξωτερικοτήτων ή συνεργειών. Δεν άπτονται μόνο θεσμικών ζητημάτων και απαιτούν μια διευκρίνιση, μια εννοιολόγηση, μια σημασιολογική διαλεκτική προσέγγιση.   

        Υπάρχουν νόμοι που αφορούν την ελευθερία και την υποστηρίζουν και νόμοι που την περιορίζουν-τη ρυθμίζουν. Προφανώς εδώ πρέπει να υπάρξει ένα πνεύμα αρχών, και αυτό πρέπει να υπάρξει στο πεδίο της εκπαίδευσης, της επικοινωνίας στο πεδίο της συστημικής διαλεκτικής των εννοιών και των αρχών. Χρειάζεται η οργανικότητα της αντίληψης και της διαλεκτικής για να μπορέσουμε να φτάσουμε σε ένα νέο νομικό, θεσμικό και πολιτισμικό σύστημα που θα μας απελευθερώνει από αυτούς τους  ατομικούς και τους συλλογικούς πειρασμούς και που θα μας ανοίγει το δρόμο της ανιδιοτέλειας χωρίς ολοκληρωτισμό, χωρίς ηθικισμό, με όρους (όπως θα έλεγε ένας Μάρτι Χοσέ ή ένας Σοπενχάουερ) συμπόνιας. Αλλά και ενός υπεράνθρωπου, αντί του Λεβιάθαν, που θα είναι ήρωας με τη βαγκνερική έννοια του όρου, ή καλύτερα με τη σοπενχαουερική τελικά έννοια, της αλληλέγγυας συμπάθειας.  Γι’ αυτό χρειάζεται πρόοδος των κινήτρων, της νόησης, της επικοινωνίας και των θεσμών.

        Υπ’ αυτή την έννοια προκύπτει και η ανάγκη μιας αξιακής τριαδικής ομαδικότητας ιδεών, αρχών και όψεων, μιας σύνθεσης που συμπεριλαμβάνει την Ελευθερία, την Ισότητα και την Αδελφοσύνη δικαιϊκά και πολιτισμικά.


Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

Φωτό:Wikimedia

5 Noεμβρίου 2010