|
Τρίτη, 28 Σεπτέμβριος 2010 11:08 |
|
Φωτό: wikimedia
|
|
Ενώ τα έθνη γεννηθήκανε με τη λογική της διεκδίκησης της ελευθερίας τους, αυτά πολύ γρήγορα κινηθήκανε να την αφαιρέσουν από άλλους υιοθετώντας ιμπεριαλιστικά, σοβινιστικά, μεγαλοϊδετικά και επεκτατικά οράματα.
Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση της Ιταλίας, που παρότι είχε ιδεολογικές προδιαγραφές σε ένα βάθος δεκαετιών -από το κίνημα των Καρμπονάρων αλλά και από την δραματική βίωση της ιστορίας από την Αναγέννηση και μετά στο έδαφος της- μετά από τον εθνικοαπελευθερωτικό της αγώνα και τον σχηματισμό της σε ένα ενιαίο κράτος, πολύ γρήγορα στράφηκε στη μεγάλη ιδέα και στο Ρωμαϊκό mare nostrum. |
Ξεκίνησε από τη Βόρεια Αφρική, φτάνοντας ως την Αβησσυνία και ολοκληρώνοντας με τη συμμετοχή της στον άξονα και στον ιμπεριαλιστικό επεκτατισμό του. Αυτά άρχισαν δεκαετίες πριν σχηματοποιηθεί και επικρατήσει ο φασισμός στον μεσοπόλεμο. Αυτό το γεγονός είναι ενδεικτικό της στάσης των λαών, των ανθρώπων και των συλλογικοτήτων, οι οποίοι λειτουργούν με μεγαλοϊδεατισμούς.
Ακόμη και στο πλαίσιο του προσωπικού ναρκισσισμού υπάρχουν ατομικοί μεγαλοϊδεατισμοί θα έλεγε κανείς, αλλά και συλλογικοί και ταξικοί. Υπάρχουν κρίσεις ηθικές από τις οποίες περνάνε και τα έθνη. Παράδειγμα οι πολιτείες της Αμερικάνικης ανεξαρτησίας, του πολέμου κατά των τελωνειακών δασμών του τσαγιού, ήταν πολιτείες που μεταξύ άλλων συμπεριέλαβαν και λειτουργούσαν το καθεστώς της δουλείας, παρόλη την διακήρυξη της ατομικής ανεξαρτησίας και πολύ σύντομα στράφηκαν σε έναν νέο κύκλο επεκτατισμού, που αφορούσε και τους Ινδιάνους και το Μεξικό. Ελάχιστοι ή μοναδικός ήταν ο αντιταχθείς μέσα από την ίδια την πολιτική διαδικασία, ο Αβραάμ Λίνκολν. Οι Η.Π.Α. έφτασαν σε μια τέτοια εκτροπή η οποία έφτασε στην αποικιακή ενσωμάτωση των Φιλιππίνων, που μόνο μετά από την Ιαπωνική κατάληψη και την επαναπελευθέρωση ανεξαρτητοποιήθηκαν.
Μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι όλα τα κράτη στο γίγνεσθαι τους, όλα τα έθνη, όλοι οι λαοί όπως και όλες οι θρησκείες λειτουργούν μεγαλοϊδεατικά και πάντα υπάρχουν στρατηγικά σενάρια γύρω από τον μεγαλοϊδεατισμό τους. Όπως το ελληνικό στρατηγικό σενάριο για το Φαναριωτικό ηγεμονισμό και την Φαναριωτική άλωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ή το μεγαλοϊδεατικό σενάριο του έθνους κράτους, το οποίο θα ενσωμάτωνε όλες τις περιοχές έστω και με δημογραφικές μειονοτικές εθνοτικές παρουσίες. Κάτι που λειτούργησε βέβαια και στην Μεγάλη Βουλγαρία και λειτουργεί σήμερα και στη λογική κάποιων για την Μεγάλη Αλβανία. Εδώ ερχόμαστε ακριβώς να συνειδητοποιήσουμε πως με έναν τέτοιο παράλληλο γίγνεσθαι είναι που διαμορφώνονται οι συνθήκες των πολέμων και των τραγικών καταλήξεων και αυτό ακριβώς θα ήταν το δεδομένο όποιου μεγαλοϊδεατισμού στο τέλος, γιατί σε όλους τους μεγαλοϊδεατισμούς υπάρχει ένα όριο όπως έδειξε και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος με την διάλυση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, παρότι η ίδια η Βρετανική Αυτοκρατορία ήταν μεταξύ των νικητών.
Συνήθως πρέπει να διαβάζουμε την ιστορία στην πολλαπλότητα και στην ομοιότητα των αντιδράσεων των παικτών. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να διαβάζουμε την αγορά και βέβαια να βρίσκουμε τις συνέχειες και τις αναλογίες. Παράδειγμα η Γερμανία που αναπτύχτηκε με μεγάλη ταχύτητα ως κράτος, αφού οδηγήθηκε σε μια οριστική από-μιλιταρικοποίηση ως προς τον διεθνή χώρο, παρότι παρέμεινε σαν μια μεγάλη βιομηχανική χώρα παραγωγής όπλων και εν μέρει επανεξοπλίστηκε. Παρόλα αυτά κινείται ηγεμονικά στον τομέα της οικονομίας, σε έναν τομέα θα έλεγε κανείς εξευγενισμένο, μερικές φορές όμως και ποιο βάρβαρο από την στρατιωτικοπολιτική κυριαρχία. |
|
Ο ιδιοτελής εφησυχασμός
Παράλληλα υφίσταται αυτός ο ιδιοτελής εφησυχασμός, ενώ την ίδια στιγμή η Γερμανία, το Αγγλοσαξονικό μπλοκ, η Κίνα και άλλοι παίκτες λειτουργούν με τα δικά τους στρατηγικά σενάρια σε νέα βάση μεγαλοϊδεατισμού, θυμίζοντας κάπως τον Κλαούσεβιτς για τα περί ειρήνης και πολέμου. Την ίδια ώρα χώρες όπως εμείς επί μακρόν λειτουργούσαμε με τον ιδιοτελή εφησυχασμό, κατ’ αντιστοιχία της Γαλλίας προ του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με την λογική αυτή του καταναλωτή και της οικονομικής περιφέρειας. Υπάρχουν καταστάσεις που βυθίστηκαν σε μια αίσθηση αισιοδοξίας για μια διαρκή Μπελ-Επόκ για την εποχή της ευημερίας, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει ένα διακρατικό ταξικό οξύ γίγνεσθαι. Αυτό δεν αφήνει περιθώρια για την ιδιοτέλεια του εφησυχασμού, ενώ από την άλλη πλευρά ως πεδίο κορεσμένο δυναμικό και μεταβλητό, δεν αφήνει και δεν θα αφήσει πεδίο ούτε για νικητές στο στρατηγικό ιμπεριαλισμό των μεγάλων «ιδεών».
Υπό την έννοια αυτή θα πρέπει πάντα να συνεκτιμάμε το περιβάλλον στο οποίο ζούμε, όπως παλιότερα έπρεπε να συνεκτιμήσουμε την παραλληλία των μεγάλων ιδεών που αφορούσε και εμάς. Τώρα πρέπει να συνεκτιμήσουμε την παραλληλία της ιδιοτέλειας, που θυμίζει και διέπει τις συμπεριφορές και το σύστημα και η οποία μας καθηλώνει σε έναν φαύλο κύκλο.
Πρέπει να υπερβούμε τον ιδιοτελή εφησυχασμό, έστω και υπό την έννοια μιας αισιοδοξίας για την έξοδο από την κρίση, παρότι θα πρέπει να την επιδιώξουμε συστημικά πλέον και στο βραχυπρόθεσμο και στο μακροπρόθεσμο πεδίο. Την ίδια ώρα όμως θα πρέπει να εκτιμήσουμε και να αναλύσουμε αρκετά καλύτερα τα στρατηγικά σενάρια των μεγάλων ιδεών και των συμφερόντων που κυοφορούνται στο ευρύτερο και στο παγκοσμιοποιημένο γίγνεσθαι.
Με αντίστοιχο τρόπο κινείται αυτή τη στιγμή ο μεγαλοϊδεατισμός της οικονομίας και της ανθρωπότητας απέναντι στην φύση και στο περιβάλλον, μόνο που η φύση και το περιβάλλον έχουν έναν πολύ πιο άτεγκτο μηχανισμό από τις διαιτησίες των όπλων, της ισχύος και των σχέσεων. Είναι σιωπηλή αλλά δεν είναι χαμηλή η πολιτική της φύσης. Γίνεται εκρηκτική και κατακλυσμική. Έτσι λοιπόν πρέπει να απελευθερωθούμε και από την μεγάλη ιδέα της οικονομίας και του οικονομικού συστήματος συνολικά, από την μεγάλη ιδέα του ανθρωποκεντρισμού μας αλλά και από τον ιδιοτελή εφησυχασμό μας στην πορεία αυτής της εκπλήρωσης, η οποία διαψεύδεται από κυκλικές κρίσεις.
|
|
