|
Τα γεωπολιτικά προβλήματα δεν μπορούν από μόνα τους να αποτελέσουν παράγοντα ανάφλεξης τουλάχιστον πριν ανδρωθεί ο φονταμενταλιστικός παράγων και πριν η σύγκρουση θεμελιωθεί οριστικά δημογραφικά με τα οικονομικά και πολιτισμικά τείχη.
Τα σημεία που διαγράφεται δραματική η εικόνα του μέλλοντος χωρίς ιστορικά αντισώματα είναι ο τομέας του περιβάλλοντος, της υγείας και των κοινωνικών και πολιτιστικών αξιών.
Μέσα στα επίκεντρα της Διεθνούς Κοινότητας με μια ισχυρή διπλωματική παγκόσμια ισχύ διεξόδων και εναλλακτικών λύσεων διαφαίνονται ουσιαστικά προβλήματα μιας υφής επέκεινα της πρωτογενούς πολιτικής και της οικονομικής ισχύος. Η υφή των προβλημάτων αυτών αντανακλά τις εμμεσοποιήσεις τις ηθικές και πολιτιστικές ανεπάρκειες της ισχύος.
Σημαντική αγκύλωση της ισχύος έχει επέλθει από τρεις λόγους:
α) από την διαπλοκή της με το παρασκήνιο,
β) από την συσσώρευση συμφερόντων που δεν μπορούν να πειθαρχήσουν σε αλλαγή πορείας,
γ) από την πολιτιστική παράλυση της κοινής γνώμης και
δ) τον αμοιβαίο πατερναλισμό μεταξύ των media και της κοινής γνώμης.
Τέλος το πρόβλημα της οικονομικής σταθεροποίησης, ανάπτυξης και δικαιοσύνης είναι ουσιαστικά άλυτο και στα πλαίσια του φιλελευθερισμού.
3. Η οικονομική τραγικότητα συνίσταται στην ανεπάρκεια της οικονομίας για ανοίγματα προς τους τομείς ανάγκης έναντι του καταναλωτικού λαϊκισμού που την διέπει και του παραγωγικού πατερναλισμού της πολυεθνικής πυραμίδας.
Μερικοί στόχοι της οικονομίας δεν μπορεί να ‘ναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης τόσο από τον καταναλωτικό «λαϊκισμό» όσο και από τον παραγωγικό πατερναλισμό.
Όμως στην εποχή μας τα περιθώρια οράματος, όπως και ιδεολογικού λαϊκισμού έχουν στερέψει. Ο πυρήνας αξιών τόσο του φιλελευθερισμού, όσο και του σοσιαλισμού έχει εξαχνωθεί από διασταυρούμενα συμφέροντα που η μόνη τους χρησιμότητα είναι η ισορρόπησή τους.
Η απάντηση βρίσκεται στο να εμβαθύνουμε την Συνταγματική Δημοκρατική Πρόνοια στην Οικονομία και να ανοίξουμε την οικονομία στην πρωτογενή αντίληψη της ζωής μας, της κοινωνίας και του ατόμου.
Χρειαζόμαστε μια ολιστική οικονομία που να εκτιμά και να αποτιμά τόσο πρωτογενώς, όσο και στον τομέα των υπηρεσιών το "ανθρώπινο" και το οικολογικό κεφάλαιο.
Οι στόχοι της οικονομίας δεν μπορούν να ‘ναι διαπραγματεύσιμοι από την οικονομική ισχύ και μόνο.
Οι στόχοι της οικονομίας είναι μέρος της ιστορίας της ανθρωπότητας και της γης και όχι μια εφήμερη λίγκα ισχύος.
Οι στόχοι της οικονομίας πρέπει να έχουν ισχύ επί των μέσων και να συνάδουν με αξίες πέραν και των μαζικών συμφερόντων.
Το ζητούμενο είναι η οικονομία να αποκτήσει ήθος και Λόγο και να μην μας προσφέρει σαν Ταντάλιο γεύμα την ανοησία και την ιδιοτέλειά μας.
Παράλληλα το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι μόνο στην ενδυνάμωση των στόχων και του ήθους της οικονομικής πραγματικότητας, αλλά και στην ευρηματικότητα για μια σύγχρονη εφαρμογή της σεισάχθειας τόσο σε επίπεδο εθνικό που διαπλέκεται με το κοινοτικό πλαίσιο.
Αν δεν βρούμε μια εφαρμόσιμη λειτουργία αυτής της επινόησης που άρχισε το Θαύμα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, αν δεν επέμβουμε με τόλμη και αποτελεσματικότητα στην συσσώρευση Χρεών και διαθρωτικών στρεβλώσεων στο διάστημα ελαχίστων ετών, τότε η κατάσταση θα εκραγεί και η έλλειψη παραγωγικής και αναπτυξιακής σύγκλισης με παράλληλη την επερχόμενη οικολογική βραχυκύκλωση της οικονομίας, θα αποσυνθέσουν την οικονομική τάξη και θα δείξουν πόσο επιφανειακές είναι οι πολιτικές και πολιτιστικές κατακτήσεις της οικονομίας.
Το ζήτημα μας είναι ότι το θεσμικό πλαίσιο της οικονομίας περιέχει τέτοιες ακροβατικές ισορροπίες ενός θαυμαστού δικτύου δημόσιας και ιδιωτικής οικονομικής διαπλοκής που η όποια επέμβαση θα μεταφέρει το επίκεντρο της εξισορρόπησης των συνθηκών από τον αυτόματο μηχανισμό ισορροπιών στο επίπεδο ωριμότητας και κινήτρων.
Το τελευταίο επίπεδο είναι κάτι που έχει πολλές φορές γίνει τραγικό για την ιστορία και κρύβεται πίσω από τον εκφυλισμό όλων των ιδεολογικών παρεμβάσεων.
Η μετάβαση από το ένα επίπεδο ισορροπιών στο άλλο είναι τραγική και συνοδεύεται από συνθήκες επαναστατικές και καταστροφικές ενώ προηγουμένως έχουν συσσωρευτεί δραματικές εντάσεις αδιεξόδων.
Το θέμα μας είναι ότι όπως παρατηρεί και ο Will Durant σπάνια υπάρχουν θαύματα, ή παραδείγματα αισιότητας στην παγκόσμια ιστορία και η περίπτωσή μας είναι Μοναδική τόσο στην πηγή της όπως και στο αποτέλεσμά της, η Σολώνεια μεταρρύθμιση άνοιξε ειρηνικά τον δρόμο για την Δημοκρατία των Αθηνών χωρίς επανάσταση, σύμφωνα και με τον Αριστοτέλη.
Σήμερα το έργο είναι επαχθέστερο γιατί έχουν αλλάξει τα μεγέθη, γιατί η διαπλοκή είναι αχανής και παγκόσμια, γιατί το εποικοδόμημα είναι βαβελικό τερατώδες σε μέγεθος, χαοτικό, χωρίς ηθικά, στοχαστικά και νηφάλια επίκεντρα, χωρίς εναργή σύλληψη ιδεών και δυνάμεων, με ισχύ αναξιοκρατία επωνύμων, με αμοραλισμό ανωνύμων.
Παράλληλα τα προβλήματα κυοφορούνται σαν βραδυφλεγής πανδημία, παραμένουν εμμεσοποιημένα μέχρι την ύστατη ώρα της κεκτημένης μας άγνοιας.
Αληθεύει ότι στις κρίσεις υφίστανται συνθήκες εσχάτης και χρονικά, προδοσίας από όλους προς όλους.
4. Παραμένουμε τέλος όχι μόνο στην ανάγκη ορθολογισμού της οικονομίας, αλλά και στην ανάγκη αλλαγής περιεχομένων και κατεύθυνσης. Δεν είναι μόνο λειτουργικές οι αλλαγές που θα πρέπει να έρθουν, αλλά και αλλαγές κατεύθυνσης.
Η οικονομία έχει πίστωση δύο ή τριών δεκαετιών* για να γίνει εκ βάθρων οικολογική και όχι μόνο να οργανώσει οικολογικά την αντιοικολογικότητά της.
Για να γίνει αυτό πρέπει να σημειωθεί όχι μόνο εκτενής συνειδητοποίηση του προβλήματος, αλλά και άμεσος προβληματισμός επί των μέσων.
Από πολλούς θεωρείται ο τριτογενής τομέας σαν κυρίως οικολογικός στην φύση του. Αυτό δεν είναι καθόλου αληθινό και δεν αφορά μόνο την δασοβόρα γραφειοκρατία αλλά και την διαφήμιση, τον πολιτισμό κτλ που βραχυκυκλώνουν την οικονομική κατεύθυνση μας σε μια θεμελιακή αντιοικολογικότητα και ανθυγιεινότητα.
Ο τριτογενής τομέας είναι ο πρώτος που μπορεί να λειτουργήσει οικολογικά αλλά αυτό έχει τεράστιο πολιτικό κόστος και απαιτεί μια τεράστια δαπάνη πολιτικού χρήματος.
Τι να κάνουμε όμως; η ζωή, η γη, το μέλλον κοστίζουν πολύ περισσότερο από όλες τις επινοήσεις της ιστορίας του ανθρώπινου γένους.
Ο τριτογενής τομέας είναι ιδιαίτερα ένας τομέας που με την πολιτιστική και επικοινωνιακή βιομηχανία του τερατοποιεί την συνείδησή μας και την στερεί από αντισώματα εποχής. Η ύπαρξη αγαθών στον σύγχρονο κόσμο, η απουσία τεχνολογικής στενότητας κάνει δυνατό να θέσουμε σε κίνηση νέους μοχλούς της οικονομίας στον τομέα των υπηρεσιών στο είδος και στον τρόπο παραγωγής αγαθών.
Τώρα πια δεν φτάνει να εκδημοκρατισθούν και να σχεδιοποιηθούν κοινωνικά οι οικονομικές αποφάσεις, πρέπει πάνω απ’ όλα να εξορθολογισθούν, να επιφέρουν μια απελευθερωτική τακτοποίηση.
Στο παρελθόν είχαμε το πρόβλημα της ανεπάρκειας κινήτρων και μέσων, τώρα έχουν ανεπάρκεια σκοπών ενώ τελικά δεν έχουμε λύσει το πρόβλημα της ζωτικότητας της οικονομίας ικανοποιητικά.
Οι υπηρεσίες πρέπει πια να διαρθρωθούν όχι μόνο αναπτυξιακά για την παραγωγή αγαθών, αλλά και εκπολιτιστικά σε βάθος της οικονομίας απαντώντας στην ηθική αναντιστοιχία μεταξύ οικονομικών μηχανισμών και αγοράς και αξιών ζωής.
Το κύριο αίτημα για τον 21ο αιώνα θα ‘ναι ένας Οικονομικός Διαφωτισμός μετά από τον κοινωνικό διαφωτισμό και την κατάρρευση της μηχανιστικής ιεραρχίας της κοινωνίας.
Αν το πρόβλημα αυτό δεν τεθεί έγκαιρα για ωρίμανση διεξοδική στην κοινή γνώμη τότε η πιθανή γιγάντωση της οικονομικής κρίσης θα παρέχει διέξοδο μόνο για μια φονταμενταλιστική αναβίωση.
Τρία είναι τα αιτήματα για την παγκόσμια οικονομία:
1.Η παραγωγική σύγκλιση και συνεπώς η δικαιοσύνη
2.Η οικολογικοποίηση και ο ορθολογισμός
3.Η αποφυγή αποσταθεροποίησης και ανισορροπίας κατά την μετάβαση από κατάσταση σε κατάσταση
Η ανάγκη της οικονομίας απαιτεί ένα Παγκόσμιο και πολυδιάστατο Διαφωτισμό, είναι το Δυσκολότερο εγχείρημα του Λόγου στην Ανθρωπότητα.
5. Οι εστίες αυτού του ορθολογισμού δεν μπορούν να προέλθουν ούτε από καθυστερημένες Χώρες, αλλά ούτε από χώρες ισχυρές οικονομικά και με ισχυρή διεθνή ισχύ με τα μεγάλα μεγέθη τους.
Μόνο Χώρες με προσανατολισμό που δεν συνδέεται με ολοκλήρωση κατά το ήδη αναπτυγμένο αλλού πρότυπο μπορούν να εξοικειωθούν με τις νέες ανάγκες.
Είναι από μια ιδιότυπη πρόνοια της ιστορίας που επιτρέπει την σταδιακή μεταφορά ισχύος από Χώρες και πρότυπα του παρόντος σε Χώρες και πρότυπα του μέλλοντος, είναι η συνεχής δημιουργία του Νέου Κόσμου που ρίχνει το γάντι της πρόκλησης και της εξέλιξης σ’ αυτούς που ‘χουν τόσα προβλήματα ώστε να μην τους συντρίβουν ώστε να αποκλείεται η ανόητη αλαζονεία.
Μεταξύ δύναμης και αδυναμίας βρίσκεται η Σοφία του Τειρεσία και η εσωτερική εναρμόνιση προς το Νέο.
Η Ελλάδα έχει τώρα δύο χιλιάδες Χρόνια που δεν έγινε πεδίο καινοτομιών, αν και τα νεοελληνικά συντάγματα ήσαν πρωτοποριακά στα κείμενά τους-ίσως λοιπόν πρέπει να πάρει σαν αιτία Χαράς και ανανέωσης την δεινότητα της σύγχρονης κατάστασής της.
Η ιστορική πρωτοβουλία είναι μια ιδιότητα που πρέπει να ξανάρθει στις νέες αναλογίες της σ’ αυτό τον τόπο.
Στην Ελλάδα διαμορφώθηκαν δύο παγκόσμιες καινοτομίες, η πρώτη ήταν ο θεσμικός ρόλος του ατόμου στην πολιτική και την ανδρεία της πόλης που γέννησε την βάση πολιτισμού, την δημοκρατική πολιτεία και σε ορισμένες περιπτώσεις, την οικονομική ισχύ και την στρατηγική ικανότητα του έθνους. Αυτή η καινοτομία επέτεινε και τα μειονεκτήματα αυτοκαταστροφικά.
Παράλληλα όμως με αυτή την καινοτομία που γνώρισε ευρύτατες ιστορικές περιπέτειες και κρίσεις ήθους της, μια άλλη καινοτομία υπήρξε καθοριστική για την ανθρωπότητα, η διαπλοκή της μαθηματικής σκέψης με τον Πυθαγόρα και τους Φυσικούς Προσωκρατικούς φιλοσόφους, που σύμφωνα με τον Καίσλερ έδωσε τον κώδικα ανάπτυξης της αρχαίας τεχνολογίας όχι μόνο για την αφηρημένη τέχνη αλλά και για τον σύγχρονο τεχνολογικό Δυτικό Πολιτισμό.
Η περιπέτεια αυτή βέβαια ήταν μακραίωνη και χρωστάει πολλά και στους ενδιάμεσους όπως στο Αραβικό Ισλάμ, μέχρι να οριστικοποιηθεί με τα μεγάλα πνεύματα της Αναγέννησης και του Ουμανισμού.
Η Ελλάδα δεν πρόκειται να καινοτομήσει αν μιμητικά πιπιλίζει την καραμέλα του εκσυγχρονισμού και αντιμετωπίζει την σύγχρονη πραγματικότητα ως τετελεσμένη. Φυσικά δεν πρέπει κανείς να αισθάνεται ότι το νέο ως αντίληψη είναι ικανό για πράξη. Μια τέτοια δημοκοπία και συνθηματολογία έχει μπροστά της μόνο μια διπρόσωπη κατάληξη: την αποτυχία του ουτοπισμού και τον φασισμό με τους επικίνδυνους «ηθικούς» του πυρετούς.
Ωστόσο το επίκεντρο της καινοτομίας όπως έχει δείξει η ιστορία βρίσκεται στο Πνευματικό Κεφάλαιο. Ένα μικρό βήμα της γνώσης και της επινόησης στον τομέα τόσο των φυσικών επιστημών, όσο και των επιστημών του ανθρώπου, γίνεται τεράστιο βήμα του πολιτισμού και της ιστορίας.
Σε αυτό τον τόπο πρέπει να ξαναγεννηθεί όχι μόνο το σπάνιο Δημοκρατικό ήθος του Σόλωνα, και η Κλασσική Παιδεία αλλά κυρίως η Τέχνη της Γνώσης και η πραγμάτωση της μπροστά στην ανάγκη και την σοφία που απαιτεί το τραγικό τρίστρατο.
Θα τονίζαμε το πόσο δυσχερής είναι η συνύπαρξη των οικονομικών μεγεθών με τις ανάγκες, και πόσο πολλές οι διαψεύσεις των οικονομικών ιδεολογιών του παρελθόντος.
Ο κυριότερος τομέας νέας σκέψης στην σύγχρονη ιστορία είναι το επιστημονικό και πραγματιστικό γίγνεσθαι της οικονομίας προς τις ανάγκες του μέλλοντος και τον νέο πολιτισμό. Είναι σημαντική η ανάγκη να αναζητήσουμε τρόπους εγγραφής του Ανθρώπινου και του Οικολογικού κεφαλαίου, των Αξιών του μέλλοντος από την Λογιστική μέχρι την Οικονομική Πολιτική χωρίς να κλονίσουμε ούτε τις Ελευθερίες της Αγοράς, τους Θεσμούς και τον μηχανισμό ισορροπιών, χωρίς να ανακατατάξουμε την ευημερία, με δύο λόγια και την τάξη.
Χρειαζόμαστε λιγότερο κράτος, αλλά δίκαιο, κοινωνικό και οικολογικό, με Αρχιμήδεια σημεία για μια Νέα Εποχή χωρίς προηγούμενο ρεαλιστικά, χωρίς πάθη συμφερόντων, ή ιδεολογικές φαντασιώσεις, με μέτρο πράξης.
Αν η Ελλάδα κυριευθεί από εθνικισμό θα γίνει μια απομίμηση των συνόρων της, δεν υπάρχει πια άλλη οικουμενικότητα από την σκέψη και τον τρόπο ζωής για την Ελλάδα.
Αν κινηθεί η Ελλάδα από τα σύνορά της τότε σημαίνει ότι επιστρέφει στις αρχές του (προηγούμενου*) αιώνα.
Αν η Ελλάδα αφομοιωθεί μιμητικά από την Ευρώπη δεν θα ‘χει ταυτότητα, και συνεπώς θα καταρρεύσει η ικανότητά της για ύπαρξη χρήσιμη για τον εαυτό της και την ανθρωπότητα.
Η Ευρώπη έχει την μεγαλύτερη πρόσφατη ιστορία εγκλημάτων και αρετών δεν είναι πανάκεια, φοβάται την σκοτεινή της πλευρά και κατέχεται από ατονία κοινωνική από φόβο μήπως ξυπνήσουν οι τιτανικές της διαθέσεις. Η τεχνοκρατική εναρμόνιση της Ευρώπης δεν είναι επαρκής και δεν είναι ζωτική για το μέλλον της-δεν μπορεί να καλύψει το κενό πολιτών και την ευθύνη του μέλλοντος.
Η τεχνοκρατία βέβαια είναι αναγκαία και πρέπει να έρθει προς την ανάγκη, την ανθρωπότητα και τον οικουμενικό εγκυκλοπαιδισμό.
Οι τεχνοκρατικές αλήθειες είναι η δυσκολία και η πρόκληση για το Πνευματικό μας Κεφάλαιο γιατί δεν επιτρέπουν δημαγωγίες και γιατί αποτελούν το κύριο πεδίο αναφοράς μιας ορθολογικής κρατικής υπόστασης.
Εκείνο όμως που πρέπει να τονισθεί είναι ότι η σκέψη μας πρέπει να αποικίσει το μέλλον με φαντασία, ψυχή, θάρρος και αλήθεια και αυτές οι ιδιότητες δεν είναι συνηθισμένα βέλη από την φαρέτρα της τεχνοκρατίας. Ας είναι καλά και η ποίηση, αυτή η απειροσύνη του ανθρώπου-ας μην το μεθοκοπά όμως με ψέματα για το παρόν γιατί τότε γίνεται επαίσχυντη δημαγωγία.
Η οικονομική μονοτονία της ανθρωπότητας και το σαφές πεδίο προβλημάτων είναι ένα πεδίο νέας σκέψης και συνεννόησης που μπορεί να απλοποιήσει τις επιλογές του μέλλοντος χωρίς οράματα καταστολής της αγοράς. Η Χώρα μας πρέπει πρωτογενώς να αναζητήσει την παραγωγικής της σύγκλισης από τις πρώτες ύλες και τις τεχνολογικές αιχμής μέχρι το περιβάλλον και τον πολιτισμό που διαμορφώνει την κατανάλωση και την ζήτηση για το αύριο.
Η παραγωγική σύγκλιση όμως είναι ανέφικτη χωρίς ευφυή χειρισμό των χρεών-και του κόστους και χωρίς διαρθρωτική εξυγίανση.
Η σταθεροποιητική πολιτική όπως έχει επικρατήσει να λέγεται δεν είναι τόσο επιτυχής στον τομέα της διαρθρωτικής εξυγίανσης και φυσικά κουράζει το κοινωνικό πρόσωπο της οικονομικής πολιτικής το οποίο όμως ο καταναλωτισμός, όπως και τα κάθε λογής κοινωνικά ναρκωτικά το έχουν ήδη μεταβάλλει σε ράθυμο, αστόχαστο.
Η οικονομική πραγματικότητα και η κοινωνική αλλοτρίωση παρέχουν τις δύο όψεις της διαρθρωτικής μας δυσκολίας στην αναζήτηση διεξόδου.
Ας μην πάρουμε άλλοθι από τα οικονομικά μεγέθη για να μην απαντήσουμε στην ανθρώπινη διάσταση, ούτε να κρύψουμε την πρακτική δυσκολία με την επίκληση του ανθρώπινου προσώπου.
Μια είναι η λέξη για το Μέλλον με όση ποίηση ή τεχνοκρατία και αν διανθίζεται: Δυσκολία, εσωτερική και εξωτερική για τον άνθρωπο, το έθνος, την Ευρώπη και τον πλανήτη. Καλωσήρθαμε στην Παγκοσμιότητα αυτή.
Η Απάντηση στην Δυσκολία μπορεί να ‘ναι μόνο μία: Προβληματισμός με Πειθώ. Σε καμία περίπτωση όμως η ανάγκη-πειθούς δεν θα δώσει άλλοθι για την έλλειψη προβληματισμού. Η έλλειψη προβληματισμού σημαίνει αποτυχία όση και όποιας μορφής πειθώ και να χρησιμοποιήσουμε. Έτσι λοιπόν αυτή η Δυάδα της Πολιτικής Επικοινωνίας, αυτή η εσωτερική και εξωτερική διαλόγου, ακοής και υπομονής ανοίγει ένα νέο κύκλο Ρεαλισμού, Δημοκρατίας και Εξέλιξης, που είναι χρήσιμος για τα δεδομένα της Ελληνικής τραγικής ημιμάθειας-Είναι ορατή πια η ανάγκη του Μέτρου, της Σοφίας, της Καινοτομίας και της Νηφαλιότητας.
Επιμείναμε στην Χάρτα της Ελλάδας στην οικονομία γιατί είναι το πεδίο με την μικρότερη αγωγιμότητα σε ψεύδη και γιατί δεν υπάρχει για την Χώρα άλλη μεγάλη ιδέα μη καταστροφική και αυτοκαταστροφική από την ιδέα για μια δημιουργική διάρθρωση της οικονομίας μπροστά στις σύγχρονες και μελλοντικές ανάγκες.
Κάθε άλλο για τον Έλληνα είναι φυγή, το κύριο πεδίο αλήθειας και πολιτισμού είναι η οικονομία ώστε να απαντάει στην κοινωνική αλλοτρίωση και στα δρομολογημένα αδιέξοδα.
Ο κίνδυνος είναι ορατός: αν δεν οδηγηθούμε στην Εσωτερική εξυγίανση κινδυνεύουμε να συρθούμε σε ρόλους ύποπτης και εξωγενούς προέλευσης του ανταγωνισμού και της αναδιανομής ρόλων. Δεν υποβαθμίζουμε το γεωπολιτικό ανταγωνισμό της περιφέρειας αλλά να σημειώσουμε ότι το κύριο είναι στην Ευρωπαϊκή σύγκλιση και στον Εσωτερικό Διαφωτισμό.
* Το κείμενο αυτό γράφτηκε το 1992
|
