2β.   Μια δεύτερη επίσης δυναμική που εμφανίζεται στην δημιουργία του κράτους -και την οποία πρέπει απ’ αρχής να τη διαφοροποιήσουμε από μια μονοδιάστατη εργασιακή προσέγγιση- είναι η πολιτισμική δυναμική. Ο ανθρώπινος παράγοντας απ’ αρχής λειτουργεί υπαρξιακά. Αυτό, στις πιο αρχέγονες συνθήκες, τον οδηγεί σε μια τελετουργική προσομοίωση των σχέσεων και των ερμηνειών του απέναντι στην φύση. Τον οδηγεί συνειδησιακά σε έναν κώδικα επικοινωνίας και τελετουργίας, τον οδηγεί σε αυτή την τελετουργική αναπαράσταση και μεταφορά του οικολογικού φαινομένου, της ζωής και του κόσμου. Αυτή είναι και η αφετηρία της ανθρώπινης θρησκευτικότητας που συνδέεται με την ψυχική σύλληψη του περιβάλλοντος και του εαυτού σαν το φαινόμενο της συνείδησης στην πιο πρωτογενή και οντολογική έκφανσή του. Αυτό το φαινόμενο και αυτή τη δυναμική τη συναντάμε σε όλες τις αρχέγονες κοινωνίες, στον ανιμισμό και τον σαμανισμό ως ιδρυτικό και συνενωτικό συστατικό της ζωής του κοινοτισμού ως αρχέγονη και αδρή γένεση του κράτους.

    Είναι ένας αναγκαίος όρος της επιβίωσης του ανθρώπου που λειτουργεί πλέον διαισθητικά σαν εαυτός και ζωική μορφή. Αυτή η όψη λειτουργεί:
1.γεφυρωματικά και ενατενιστικά προς την αναζήτηση της ψυχής ή τελικά της πνευματικής ασφάλειας και συνέχειας του ανθρώπου.
2.ως αναπλήρωση της βεβαιότητας του βιολογικού θανάτου παρόλη την περιβαλλοντική και κοινοτική υπεροχή που αρχίζει να αναδύεται ως στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού απέναντι στις οικολογικές συνθήκες.

     3.   Τόσο το φαινόμενο της εργασίας όσο και το φαινόμενο της αναζήτησης της ερμηνείας και της συμβολοποίησης του κόσμου και μιας προσπάθειας ενόρασης μας αναδεικνύουν μια εξατομικευμένη δυναμική στο ανθρώπινο είδος και διαφοροποίηση. Έχουμε δηλαδή την ανάδυση του ατόμου αλλά και της δυναμικής της ετερότητας. Για το άτομο και το περιβάλλον είναι ετερότητα -και η ετερότητα επίσης είναι άτομο-. Η δυναμική της ετερότητας εμφανίζεται ακόμη και στις κοινοτικές ετερότητες και στην εταιρική προοπτική των σχέσεων μεταξύ των κοινοτήτων.

    Το φαινόμενο αυτό συναντάται σε όλες τις έμβιες μορφές και σχέσεις, αλλά στον άνθρωπο οξύνεται ιδιαίτερα. Είναι επίσης μια συστατική βάση για τη σύλληψη και την οργάνωση του κράτους και την αναγκαιότητά του. Προηγουμένως είδαμε την παραγωγή και την πολιτισμική δυναμική ως συστατική βάση επίσης του κράτους, τώρα βλέπουμε το κράτος ως παράγοντα της ανάδυσης του ατόμου και της δυναμικής ετερότητας. 

     4.  Η αύξηση της εξατομικευμένης δυναμικής τόσο στις κοινωνίες όσο και στα άτομα - μέσα από την νοητικοποίηση και την παραγωγική και πολιτισμική δυναμική - καθιστά ακόμη πιο αναγκαίο το κράτος ως πεδίο ανάδυσης των ατόμων και των ετεροτήτων και τελικά καθιστά αναγκαίο το κράτος ως παράγοντα κανονιστικής εναρμόνισης. Έτσι ερχόμαστε και στην τέταρτη συνιστώσα, την ιστορική συνιστώσα της αναγκαιότητας και της γένεσης του κράτους, που είναι η κανονιστική εξουσία η οποία ενυπάρχει και στις προηγούμενες συνιστώσες. Εδώ πρέπει να αναγνωρίσουμε απ’ αρχής ότι δεν μπορούμε να απομονώσουμε ή να αντιληφθούμε σαν απομονωμένες τις ιστορικές συνιστώσες της γένεσης του κράτους.

     Αυτές οι τέσσερις βασικές συνιστώσες της γένεσης του κράτους - και όχι μόνο - δεν απομονώνονται σαν στατικές στη δυναμική τους ή σαν ασύμβατες μεταξύ τους. Είναι σαφές ότι όλες αυτές εξελίσσονται δυναμικά μέσα στον χρόνο αν και υπό ένα καθεστώς μιας κυκλικότητας και μιας διαφοροποιημένης εξελικτικά και ιστορικά προτεραιότητας. Αυτές οι τέσσερις συνιστώσες  συναντώνται πάντα υπό μια εξελικτικότητα στην δυναμική τους και στη μορφή τους. Αυτό π.χ. ισχύει και για την διττή δεύτερη συνιστώσα που αναφέρεται στην παραγωγική, τεχνολογική και νοητική μόχλευση παράλληλα με τη συμβολική, τη θεατρική και θρησκευτική αναπαράσταση και προσομοίωση των σχέσεων, την ερμηνευτική που συναντάμε στις αρχέγονες κοινωνίες ως σαμανισμό και ανιμισμό αλλά και στις νεωτερικές κοινωνίες τόσο στη λειτουργία των θρησκειών όσο στη λειτουργία των καθημερινών ψυχολογικών αταβισμών και λειτουργιών. Θα έλεγε κανείς πχ ότι σε αυτή τη δυναμική αναδεικνύεται η δυαδικότητα της ανθρώπινης φύσης με τα θυμικά και τα νοητικά στοιχεία διαφοροποιημένα και αλληλεπιδρώντα μεταξύ τους.

   Διευρύνοντας -σύμφωνα με την ανάγκη μας- την ιστορική διερεύνηση και ανάλυση-κατανόηση του φαινομένου του κράτους αλλά και της εξουσίας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες: οικολογικοί λόγοι και ανθρωπογενείς. Οι ανθρωπογενείς βέβαια υπό μια έννοια λειτουργούν και σαν μεταφορά ως μια μετεξέλιξη των οικολογικών λόγων που διαμορφώνουν το φαινόμενο εξουσίας και κοινωνίας, αυτή την δυαδική δυναμική.

    Τόσο η διαφοροποίηση όσο και η ομοιότητα μεταξύ των ανθρωπογενών και των οικολογικών λόγων διαφαίνεται από την εξειδίκευση πχ των ανθρωπογενών λόγων όπου μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι στους παράγοντες που καθιστούν αναγκαίο το κράτος βρίσκονται μια σειρά από ανάγκες. Μπορούμε να προσδιορίσουμε αυτές τις ανάγκες σε βασικές εξειδικεύσεις. 


Τέσσερις βασικές ανάγκες που καθιστούν αναγκαίο το κράτος
   1. Πρώτα είναι οι ανάγκες μιας συλλογικής δυναμικής όπου αυτή η συλλογική δυναμική λειτουργεί τόσο για την αμοιβαιότητα της εξυπηρέτησης όσο και απέναντι στο ίδιο το οικολογικό περιβάλλον. Λειτουργεί δηλαδή ένα φαινόμενο οικονομίας κλίμακας. Το κράτος υφίσταται ως φαινόμενο οικονομίας κλίμακας και ως μια έγκυρη και θεσμοποιημένη συλλογικότητα. 
    2. Το κράτος επίσης προκύπτει - και αυτό μπορεί να θεωρηθεί και ως μια εξειδίκευση της συλλογικής δυναμικής - από την ανάγκη συμβιωτικής ρύθμισης μεταξύ ατόμων και ομάδων στο ιστορικό μιας μείζονος συλλογικότητας.
   3.  Μέσα σε αυτό το πλαίσιο λειτουργεί ως ένας εγγυητικός παράγοντας με έναν εγγυητικό ρόλο στην αυτοπραγμάτωση και ως πεδίο ανάδειξης του ανθρώπινου παράγοντα.
   4.  Παράλληλα βέβαια το κράτος λειτουργεί ως συντελεστής ρύθμισης μεταξύ των σχέσεων ζώντων-συλλογικοτήτων απέναντι δηλαδή σε άλλα εταιρικά σύνολα, σαν φορέας έκφρασης και συντονισμένης επικοινωνίας και σχέσης. Στο πλαίσιο αυτό λειτουργεί σε ένα φάσμα ή σε ένα εκκρεμές σχέσεων από τη συνεργασία και τη δυναμική της ειρήνης έως τη σύγκρουση, τη βία και τον πόλεμο με τις άλλες συλλογικές ετερότητες ή τα άλλα κράτη.
    Πάνω σ’ αυτές λοιπόν τους τέσσερις θεμελιώδεις ανθρωπογενείς λόγους συγκρότησης του κράτους ή τις τέσσερις αναγκαιότητες αναπτύσσεται μια ευρεία θεσμική δυναμική η οποία βέβαια αυτονομείται από τις δυναμικές μορφές μέχρι το σημείο που οι ατομικές μορφές να μπορούν να αναστοχαστούν και να διεκδικήσουν έναν επαναπροσδιοριστικό ρόλο στο ιστορικό γίγνεσθαι.

Επτά βασικές και ιστορικές εκφράσεις του κράτους
    Υπό το πρίσμα αυτό θα κατανοήσουμε καλύτερα το κράτος αν επιχειρήσουμε ξανά να σκεφτούμε τη φύση του κράτους υπό το φως των λειτουργιών του.

    1.Η θεμελιώδης λειτουργία του κράτους είναι η συμβολαιακή θέσμιση και η αντιπροσώπευση της συλλογικότητας. Σε αυτή τη θεμελιώδη εκδοχή του το κράτος απηχεί την ανθρώπινη ανάγκη στην ατομική και κοινωνική της έκφραση και εκφράζει, τη συναίνεσή της έστω και υπό το καθεστώς μιας στρεβλωμένης ή μιας αναγκαστικής επίδρασης όπως εκείνη του φόβου. 
     2. Αυτή η επίδραση εκφράζεται και στη δεύτερη έκφραση της φύσης του κράτους, που είναι η ίδια η εξουσία. Εξουσία τόσο στο εσωτερικό όσο και απέναντι στις συλλογικές ετερότητες στις οποίες εκφράζεται πλέον η καθοριστικότητα που έχει το κράτος στις ανθρώπινες σχέσεις και στην ανθρώπινη ζωή. 
    3. Το κράτος δεν προσδιορίζεται μόνο από την εξουσία αλλά και από την ισχύ η οποία είναι διαφοροποιημένη από κράτος σε κράτος αλλά και - σε ένα μεγάλο βαθμό - από την πολιτειακή οργάνωση της εξουσίας στο κάθε κράτος. Μπορούμε να συναντήσουμε πχ δημοκρατικά ή αντιπροσωπευτικά καλύτερα κράτη κοινοβουλευτικής συγκρότησης να είναι σαφώς περισσότερο ισχυρά από άλλα που μπορούν να είναι κράτη ολοκληρωτικής ή φονταμενταλιστικής συγκρότησης και νομιμοποίησης. 
    Η έννοια της ισχύος βέβαια συνδέεται και με τους πόρους όπως θα τους συναντήσουμε αργότερα και αυτοί οι πόροι αποτελούν το οικονομικό βάθρο όπου συμπεριλαμβάνεται η τεχνολογική ισχύς και η πολιτισμική καταξίωση ενός κράτους, δηλαδή η πειθώ ενός κράτους, η αξιοπιστία του, η ένοπλη ισχύς και η οργάνωσή του. 
   Οπωσδήποτε η ισχύς είναι και πολιτισμική ισχύς και εξωτερικά και εσωτερικά.

    4. Το τέταρτο βασικό χαρακτηριστικό του κράτους είναι ότι προσδιορίζεται και συνυφαίνεται με γεωγραφικά και λειτουργικά όρια, είναι συνυφασμένο με την επικράτεια. 
   5. Το πέμπτο χαρακτηριστικό του κράτους είναι η εναρμονιστική, η κανονικοποίηση και η δικαιϊκότητα του όπου βέβαια αυτή εξελίσσεται ιστορικά. Ένα κράτος χαρακτηρίζεται από νόμους που συνδέονται με έναν βαθμό και με μια ποιότητα δικαιοσύνης και αξιολογούνται δικαιϊκά. 
    6. Στην έκτη βασική έκφραση του κράτους συναντάμε το κράτος σαν υπηρεσίες, ως παράγοντα αρωγής. Εδώ τελικά, όπως στην προηγούμενη έκφραση, στη δικαιϊκότητα, συναντάμε τον ανθρωπιστικό και κοινωνικό χαρακτήρα του, τον βασικό εκπολιτιστικό του ορίζοντα. 
    7. Στην έβδομη έκφραση του κράτους,  το κράτος είναι φορέας σχέσεων όχι μόνο στο εσωτερικό της κοινωνίας αλλά και φορέας σχέσεων με άλλα κράτη και με άλλες συλλογικότητες όπως επίσης και απέναντι στο περιβάλλον. Το κράτος είναι βέβαια συνυφασμένο με πόρους αλλά αυτό δεν θα πρέπει να το δούμε σαν μια άλλη όψη του καθώς συνδέεται με την όψη του ως φορέα ισχύος.

     Κάθε μια από αυτές τις εκφράσεις μπορεί να αναλυθεί διεξοδικά όπως πχ ο όρος της επικράτειας που έχει χαρακτηριστικά συλλογικής ιδιοκτησίας δημόσιου χαρακτήρα ή διάχυσης θεσμικής σε γεωγραφικά πλαίσια που εξελίσσεται στην ιστορία ανάλογα με την εξέλιξη του κράτους και των προσδιοριστικών παραγόντων του.


Διαβάστε επίσης:
-Ολιστική Θεώρηση του Κράτους - Β' Μέρος,
-Ολιστική Θεώρηση του Κράτους - Γ' Μέρος