|
Η ανταγωνιστικότητα των κερδοσκοπικών κεφαλαίων και των κυβερνήσεων στην οριακή παιγνιοποίηση στην αγορά κρατικών ομολόγων και στη θέσμιση του οικονομικού συστήματος.
Η οριακή και κορεσμένη στενότητα της ανταγωνιστικότητας υποχρεώνει σε περισσότερη «διαφοροποίηση ρόλου» τους γεωοικονομικούς παίκτες. Τα καπιταλιστικά κράτη διαφοροποιούν τις στρατηγικές τους, αυτό όμως δεν δηλώνει κατ’ ανάγκη άλλες αρχές και αξίες.
Η Γερμανία πχ έχει ειδικευτεί - κυρίαρχα - στο βιομηχανικό καπιταλισμό επί μακρόν, και μετά από την οικονομική κρίση, έχει επενδύσει στη «λογική» ενός θεσμικού καπιταλισμού όπου η διαφθορά συμπεριλαμβάνεται μαζί με τις στρατηγικές γεωοικονομικές στρεβλώσεις των αγορών. Υπό μια έννοια η Γερμανία αποτελεί μια «ιδανική», αναπτυγμένη καπιταλιστική Χώρα. Ωστόσο ακόμη και η Γερμανία τελεί υπό καθεστώς οριακής πίεσης και βιώνει τη σταδιακή υποχώρηση των κοινωνικών στόχων της ανάπτυξης και τη διάψευση των υποσχέσεων και των προσδοκιών.
Γιατί γενικεύεται η κρίση
Αποδεικνύεται πλέον ότι τα όρια του - κοινωνικά, περιβαλλοντικά και πολιτισμικά - υγιούς καπιταλισμού έχουν τελειώσει, αν υπήρξαν ποτέ σε βάθος. Παράλληλα όμως αναδεικνύεται ότι και τα οικονομικά όρια υγείας του καπιταλισμού - σ’ όλη την πολυμορφικότητά του - εξαντλούνται και πως απαιτείται πλέον μια νέα αντίληψη, για μια βαθιά συστημική αλλαγή και εξέλιξη, ελεύθερη από κρατικούς ή ιδιωτικούς ολοκληρωτισμούς. Αυτό το ζήτημα δεν αφορά μόνο στις ηγεσίες και στη διακυβέρνηση, θέτοντας έτσι τα ζητήματα ολοκληρωμένης ευθύνης σε όλους. Είναι μια ευθύνη που ξεκινάει από μια νέα και βαθύτερη κατανόηση του οικονομικού πεδίου και όχι μόνο.
Την ίδια όμως στιγμή, το κορεσμένο στρατηγικά ανταγωνιστικό πεδίο, λειτουργεί ως ένα γενικευμένο - θεσμικό και όχι μόνο - ντόμινο Διεθνών Σχέσεων και εσωτερικής μετεξέλιξης των κοινωνιών και της πολιτικής. Οι συνθήκες, δεν διέπονται από την ανάδειξη αρχών και αξιών αλλά των παιγνιακών στρατηγικών επιβίωσης και κυριαρχίας. Έτσι, η κρίση παρά τις πιθανές αναπτυξιακές τοπικές ή περισσότερο διάχυτες ανακάμψεις θα γενικεύεται και θα εμβαθύνει τραγικά. Για τους παραπάνω λόγους, η οικονομία αντανακλά το όλο πλαίσιο της ευρύτερης και θεμελιωδέστερης ανθρωπολογικής εξελικτικής κρίσης. Σε κάποιες τοπικές και διαφοροποιητικές εκφορές της η κρίση θα δείξει ιδιαίτερα τραγικές πολυμορφικές προοπτικές.
Η παράδοση του καπιταλισμού στην κερδοσκοπική ρύθμιση και θέσμιση
Μεταπολεμικά υπήρξε μια Κευνσιανή και Κορπορατιστική ρύθμιση. Αυτή η Κορπορατιστική ρύθμιση βρέθηκε σε κρίσιμο δρόμο μετά τα φοιτητικά και εναλλακτικά κινήματα. Τελικά όμως δεν υπήρξε κοινωνικός μετασχηματισμός. Η Κορπορατιστική οργάνωση και συνείδηση παρέμεινε, ενώ την ίδια ώρα το πολιτισμικό, τεχνολογικό και καταναλωτικό πλαίσιο διασκέδασης υπό την κεντρική λειτουργία της κοινωνίας του θεάματος και της διαφήμισης αποδυνάμευσε κάθε προοδευτική προοπτική υπέρβασής της.
Ο Κευνσιανισμός και το τεχνολογικό μέρισμα της ανάπτυξης δημιούργησαν εκείνους τους όρους συγκέντρωσης του κεφαλαίου που αποσύνδεσαν τα κρατικά ομόλογα και τις κρατικές επενδύσεις από τον Κορπορατιστικό Κευνσιανισμό και τον διασύνδεσαν με τον κερδοσκοπικό κύκλο κεφαλαίου. Η μαζικοποίηση της Χρηματιστηριακής επένδυσης εξαφάνισε τις προοπτικές της Κορπορατιστικής ανακύκλωσης της ανάπτυξης και τις θεσμικές αναστολές. Υπάρχει πλέον μια «κρίση Κορπορατιστικής ρύθμισης της καπιταλιστικής ανάπτυξης».
Υπάρχει η κρίση αντικατάστασης του προηγούμενου ρυθμιστικού πλαισίου και του αναπτυξιακού χαρακτήρα του. Η Κορπορατιβιστική ρύθμιση του παραγωγικού - εργασιακού κόστους έγινε ανεπίκαιρη και ο καπιταλισμός παραδόθηκε στην κερδοσκοπική ρύθμιση και θέσμιση. Η γενεακή και δημογραφική σύνθεση της παραγωγικής και καταναλωτικής δύναμης του οικονομικού συστήματος είναι μακράν του σημείου συγκεκριμενοποίησης μιας νέας θεσμικής ζήτησης και δεν πρόκειται να το βρει επί μακρόν καθώς η Κορπορατιστική ή άλλη χωριστικότητα και η καταναλωτική της αλλοτρίωση είναι κυρίαρχες και ανασταλτικές ενός νέου μερισμού.
Το πολιτισμικό υπόβαθρο της κρίσης
Η νέα οικονομική γενεά, ο προσανατολισμός της και η ενσωμάτωσή της, είναι συστημικά αστόχαστη και με αμβλύτητα εναλλακτικής πρότασης. Σ’ αυτό το πεδίο, η κερδοσκοπική πύκνωση και η χωροκατακτητική διάχυση των συναλλαγών - παρ’ όλες τις αποσπασματικές ρυθμίσεις - αποτελεί το κυρίαρχο στοιχείο της οικονομικής δυναμικής με βασική την αδυναμία θεσμικής διαπίστωσης και αντιμετώπισης των καταχρηστικών χαρακτηριστικών της.
Η απουσία εναλλακτικής πρότασης έχει καλλιεργηθεί με την υιοθέτηση της μονοδιάστατης προοπτικής της «Μπελ Επόκ της παγκοσμιοποίησης», την ιστορική κοινωνική, πολιτισμική και πολιτική κατάρρευση του ολοκληρωτικού υπαρκτού σοσιαλισμού, με τον πελατειακό και Κορπορατικό και συστημικό εκφυλισμό του Κευνσιανισμού, με την ρητορική κριτική, την γενική διαφθορά της πολιτικής κοινωνίας, την άγονη ακαδημαϊκή σκέψη και άλλους δευτερεύοντες παράγοντες. Κατ’ ουσίαν δεν έχουμε αντιληφθεί ακόμη εκείνο το πεδίο του βαθύτερου και Συστημικού Συγκριτικού Πλεονεκτήματος που μπορεί να αναδείξει ένα νέο πεδίο θέσμισης, συστημικής ποιότητας και αναπτυξιακής συγκρότησης.
Μέχρι τώρα, δίνεται έμφαση σε επιμέρους συγκριτικά πλεονεκτήματα, υπό την έννοια της αγοράς και όχι υπό την έννοια του συστήματος. Δεν αναφερόμαστε σε σύστημα υπό την έννοια του παρωχημένου ιστορικού πειράματος της Σοβιετικής οικονομίας. Ο ενδοσυστημικός στοχασμός και η ενδοσυστημική πολιτική υπήρξε μέχρι τώρα μονοδιάστατη.
Ο πολιτισμικός, Κοινωνικός και Περιβαλλοντικός Κευνσιανισμός ή η συνεργατική και ολιστική μόχλευση της ανάπτυξης, της ποιότητας και της χρηστικής κατεύθυνσής της.
Το εργατικό κίνημα εκφυλίσθηκε πολύπλευρα και δεν αναζήτησε προβληματισμούς ανιδιοτελείς ως πειστικές και εναλλακτικές προοπτικές. Η Ρουσσωϊκή πολιτική εγρήγορση και η Γκραμσιανή και εναλλακτικά απελευθερωτική εκπαίδευση και κουλτούρα δεν εκφράστηκε στο παρελθόν πραγματικά.
Οι Νομενκλατούρες της «διανόησης» και της ενημέρωσης – σε γενικές γραμμές και με εξαιρέσεις– δεν λειτούργησαν διαφωτιστικά, αλλά αντίθετα με ιδιοτέλεια και ανευθυνότητα είτε ήταν μισθωμένη, είτε όχι. Αυτό είναι η απόδειξη του ότι δεν υπήρχαν πίσω από τις Νομενκλατούρες της «διανόησης» και της ενημέρωσης ισχυρές υπαρξιακές τάσεις και ερεθίσματα σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ανθρωπολογικές ωθήσεις.
Το μεταπολεμικό κοινωνικό κράτος των καπιταλιστικά αναπτυγμένων κρατών και η αυταπάτη της σοβιετικής λύσης λειτούργησαν ως όπιο, ως παυσίπονο, παρά τις δραματικές παρεμβατικές κρίσεις στους τροπικούς της υπανάπτυξης και την αποπλανητική ένταση του Ψυχρού Πολέμου.
Στεκόμαστε πια με μια πολυδιάστατη ανωριμότητα σε μια πολύπλευρη και μετεξελισσόμενη κρίση.
1. Η περιβαλλοντική κρίση απαιτεί μείωση και λογίκευση της ζήτησης, της κατανάλωσης και της παραγωγής ή της προσφοράς.
2. Η αποκατάσταση της υγιούς σχέσης της προσφοράς και της ζήτησης, απαιτεί να τεθεί τέρμα στην πολύμορφη ηγεμονία της προσφοράς και της συγκέντρωσης του κεφαλαίου.
3. Η ανάγκη για ειρήνη απαιτεί βαθιά ρύθμιση και συνεργατικό μετασχηματισμό της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και αγοράς.
4. Η συγκέντρωση, η κυριαρχία και η λατρεία της ισχύος που λειτουργούν στρεβλωτικά πρέπει να εκλείψουν σταδιακά.
5. Ταυτόχρονα χρειάζονται αποτελεσματικές πολιτικές τοπικής ολοκλήρωσης των αγορών και των οικονομιών.
6. Οι πολιτικές ολοκλήρωσης -και όχι ολοκληρωτισμού ή κλειστότητας- πρέπει να είναι πολιτικές ολοκλήρωσης όχι μόνο στο οικονομικό πεδίο αλλά και στο κοινωνικό, πολιτισμικό και περιβαλλοντικό.
7. Η στενότητα των μέσων -που περιορίζει την κυριαρχία και την καταχρηστικότητα των επιθυμιών και της ισχύος- δεν πρέπει να γίνεται η ίδια, βάση ολοκληρωτισμού, αυταρχική εξουσία και φονταμενταλισμός.
Χρειαζόμαστε ένα άλλο πρότυπο ζωής, κοινωνίας, οικονομίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος και εκπαίδευσης για ένα διαφορετικό και ανιδιοτελή - χωρίς αυτοεξιδανικευτικές ναρκισσιστικές συναλλαγές - άνθρωπο και για μια νέα ανθρωπότητα σε ένα εξελισσόμενο βιώσιμο πλανήτη. Οι αδράνειες της συνείδησης, της βιωματικής σχέσης, της κοσμοαντίληψης και της ευθύνης από όλους συγκροτούν ένα θεμελιώδες πρόβλημα ορθής απάντησης στην κρίση και την ανάγκη. Η αντίληψή μας είναι κορεσμένη από ένα θεμελιώδες υπαρξιακό έλλειμμα στάσης και σχέσης.
Υπάρχει η συστημική κρίση παράλληλα με την εξαιρετικά μαζική κρίση ατομικισμού. Είναι λάθος να μην κατανοούμε αυτή την ανθρωπολογική διάσταση της κρίσης, της ανάγκης και την αλληλένδετη δυναμική της. Αυτή η συστημική και πολιτιστική εμβάθυνση δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν πρέπει να γίνουν άμεσες και ριζικές οικονομικές τομές.
Τρείς ριζικές οικονομικές τομές
Τρεις μπορεί και πρέπει να είναι οι διαρκείς προτεραιότητες γι’ αυτό:
Πρώτον: να σταματήσει ο φαύλος κύκλος της στρεβλής υπερχρεωτικής ανάπτυξης και κατανάλωσης που τροφοδοτεί τελικά την ανάπτυξη του ελλείμματος και της συσσώρευσης χρέους τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα και που επιβαρύνει με πολιτικές λιτότητας και ανακυκλούμενης ύφεσης την οικονομία ρημάζοντας την κοινωνική διάστασή της.
Δεύτερον: να περιοριστούν θεσμικά και με πολιτικές τιμήματος οι κεφαλαιακές και χρηματιστηριακές κερδοσκοπικές δυνατότητες.
Τρίτον: να οικοδομηθεί σταδιακά ένα νέο, δικαιότερο ασφαλέστερο κοινωνικά, πολιτικά, πολιτισμικά και περιβαλλοντικά οικονομικό μοντέλο με αφετηρία την διεύρυνση μιας βιώσιμης πολιτικής σεισάχθειας και διάσωσης με όρους που δεν θα ανατροφοδοτούν το στρεβλό αναπτυξιακό και καταναλωτικό μοντέλο.
Η οικονομία πρέπει να γίνει ένα πεδίο ανάπτυξης των ορθών ανθρώπινων σχέσεων και της υπαρξιακής τους κατάφασης σε κοινωνιοψυχολογικό πεδίο, πρέπει να γίνει πεδίο «θεραπείας των εθνών», της ανθρωπότητας και του περιβάλλοντος ή καλής θέλησης, συνεργατικού μερισμού, διακριτικής δημιουργικής ελευθερίας και «ηθικών συναισθημάτων». Είναι πεδίο για την ανάπτυξη της θέλησης για το κοινό καλό.
Όμως πέρα από την πολιτικοιδεολογική ή την κοινωνική και θεσμικά δικαιϊκή διάσταση, πρέπει να λύνεται -σε κάθε περίπτωση- με το σπαθί της δίκαιης παρέμβασης, ο Γόρδιος Δεσμός των καταρρεύσεων που ‘χει δύο άκρα:
1.απ’ την μία την υπερχρέωση και την ύφεση των υπερχρεωμένων, για να πληρώσουν τα χρέη τους και
2.από την άλλη τη χρεωκοπία των δανειστών ή κατόχων των ομολογιών μέσα στην απληστία διάσωσης με ενδιάμεσους ρυθμιστές το άτεγκτο, αδρανειακά και αντιφατικά διεθνές πλαίσιο και τους άπληστους στρατηγικούς και συστημικούς κερδοσκοπικούς παίκτες που αξιοποιούν στο έπακρο τις εκτιμήσεις και τις συμπεριφορές του πανικού και τις δυνατότητες του εκβιασμού.
Συνθήκες για λήψη τελικής απόφασης
Η παρούσα συστημική κρίση είναι σύμπτωμα μιας χρόνια εκτρεπόμενης και συχνά υποτροπιάζουσας νόσου. Πρέπει να βρούμε νέους, άλλους και υγιέστερους τρόπους θεραπείας των προβλημάτων, εξυπηρέτησης των αναγκών και διακριτικής δημιουργικής και συνεργατικής εξέλιξης.
Οι λαοί χρειάζεται να ξέρουν πως όσα μέτρα και να πάρουν οι κυβερνήσεις τους - ακόμη και στην σωστή κατεύθυνση - σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης και «εντατικής» θεραπείας δεν θα αρκέσουν αν δεν αλλάξουν τα ευρύτερα πολιτισμικά και πολιτικά πλαίσια και πρότυπα και δεν τα αναζητήσουν. Σε διαφορετική περίπτωση αυτοί οι λαοί χάνονται μέσα στην ιδιωτική και ιδιοτελή ατομικιστική ζήτηση για την εξυπηρέτηση των αναγκών τους. Τα «ηθικά συναισθήματα» των λαών είναι αλληλένδετα σ’ ένα σώμα με τον «Πλούτο των Εθνών» και την υγεία των οικονομικών τους που εκπληρείται από την Ανεύρεση της «Μέσης Οδού» και του «Απωλεσθέντος Λόγου».
Αυτός ο Δρόμος της αλλαγής στην συνέχεια πρέπει να φτάσει σε βαθιά αλλαγή της εργασιακής κουλτούρας και του πολιτισμού της ιδιοκτησίας ώστε να αναδειχθεί στην οικονομία η θεσμική και κοινωνική ρύθμισή της και η αγορά ως αρμονικός ορχηστρικός οργανισμός δίκαιης ευημερίας και θεραπείας των αναγκών.
Αν σε μήκος χρόνου παγιδευτούμε ξανά από Χρηματοπιστωτικές και καταναλωτικές απληστίες θα γιγαντώσουμε την στρεβλή βάση του κυρίαρχου και άδικου οικονομικού συστήματος και την ολοκληρωτική ισχύ των ισχυρών παικτών της προσφοράς και αυτό θα είναι μοιραίο και ανυπολόγιστα τραγικό για όλους.
|
