ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Το δοκίμιο "ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ" αποτελεί αποτέλεσμα συνεργασίας του Γιάννη Ζήση και της Ιωάννας Μουτσοπούλου, αρθρογράφων της ιστοσελίδας της ΜΚΟ Σόλων. Το δοκίμιο θα δημοσιευτεί σταδιακά. Με την παρούσα σειρά δημοσιεύσεων πιστεύουμε πως συμβάλουμε στην προσπάθεια διάκρισης των μορφών του κακού στην ανθρώπινη ιστορία και στην αναγνώριση και αντιμετώπισή του ως τέτοιο στην σημερινή εποχή.
Κείμενο: Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Σχόλιο: Ιωάννα Μουτσοπούλου, μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων

1. -Η διάκριση του κακού στα πρόσωπα της ιστορίας
2. -Ύστερες και νεώτερες μορφές κακού στην ιστορία
3. -Ο ολοκληρωτισμός ως ανθρωποκεντρισμός χωρίς ανθρωπισμό
4. -Η χαμένη αθωότητα της νεωτερικότητας
5. -Η αντιφατική εξελικτικότητα του ιστορικού υλισμού
6. -Για το πρόβλημα του ρατσισμού και του σιωνισμού
7. -Ο ολοκληρωτισμός της γοητείας
8. -Ολοκληρωτισμός και αντιφατικότητα πολιτικών και διανοούμενων
9. -Διαλεκτική της βίας και ολοκληρωτισμός
10. -Ολοκληρωτισμός & βιώσιμα σχέδια για το μέλλον
11. -Ο Νιτσεϊκός πυρήνας του κακού
12. -Η περίπτωση του Χοσέ Μάρτι
13. -Για την τελική απόφαση της ανθρωπότητας

Ο ολοκληρωτισμός δεν περιορίζεται στα νεοτερικά φαινόμενα όπως του φασισμού και του σταλινισμού. Η ύπαρξή του επίσης δεν περιορίζεται σε μια αυταρχική δομή εξουσίας αλλά και στην φοβική στάση της συνείδησης προς τον κόσμο.  Ο αυταρχικός άνθρωπος είναι ο πρωταγωνιστής κάθε ολοκληρωτισμού. Ο αυταρχικός άνθρωπος είναι καθηλωμένος στο αρχαϊκό πρότυπο του ακραίου ανταγωνισμού. Αποτελεί το πρότυπο της εσφαλμένης αντίδρασης απέναντι στο φόβο του θανάτου.

Στις οθόνες (και) των ελληνικών κινηματογράφων, μια ταινία του Κλιντ Ίστγουντ αφηγείται τη ζωή του Τζον Έντγκαρ Χούβερ, διευθυντή του FBI επί σχεδόν μισό αιώνα.
Στις μικρές οθόνες, των υπολογιστών, 3.000 online φάκελοι του FBI αφηγούνται ιστορίες της Αμερικής από τον Αλ Καπόνε έως και τον Μπιν Λάντεν.

Η ταινία του Κλιντ Ιστγουντ για τον Τζον Έντγκαρ Χούβερ, διευθυντή του FBI επί σχεδόν μισό αιώνα, άρχισε αυτή την εβδομάδα να προβάλλεται στους ελληνικούς κινηματογράφους. «Τα Νέα» αναδημοσιεύουν από το γαλλικό περιοδικό «Νουβέλ Ομπσερβατέρ» ανέκδοτα αποσπάσματα από τα αρχεία του Ομοσπονδιακού Γραφείου Ερευνών των ΗΠΑ.

«Η κρίση χρέους εξελίχθηκε σε κρίση της δημοκρατίας στην Ευρώπη»
Συνέντευξη του ισπανού καθηγητή Πολιτικών Επιστημών Χοσέ Ινιάθιο Τορεμπλάνκα στην Ειρήνη Μητροπούλου
«Η κρίση χρέους ενίσχυσε τους τεχνοκράτες, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, και θυσίασε κάποιους από τους κανόνες της δημοκρατίας στον βωμό της επείγουσας ανάγκης να καθησυχαστούν οι αγορές», λέει μιλώντας αποκλειστικά στο ΒΗΜΑ online ο Ισπανός Χοσέ Ινιάθιο Τορεμπλάνκα, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης, αναλυτής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων (European Council on Foreign Relations) και αρθρογράφος στην εφημερίδα «El Pais».

Το Σχέδιο για τον Νέο Αμερικανικό Αιώνα (Project for the New American Century - PNAC) αποτελεί think-tank το οποίο ιδρύθηκε στην Ουάσινγκτον το 1997. Βασικός σκοπός της δημιουργίας του ήταν η εγκαθίδρυση μιας Pax Americana, μίας παγκόσμιας αμερικανικής αυτοκρατορίας και η προώθηση πολιτικών από την Ουάσινγκτον προκειμένου αυτή να αποκτήσει τον παγκόσμιο έλεγχο σε οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο.
Δεκαπέντε χρόνια μετά τη δημιουργία του και έξι μετά τη θεωρητική διάλυσή του, το PNAC εξακολουθεί να φαντάζει πιο επίκαιρο από ποτέ.

Η δολοφονική επίθεση της 22ας Ιουλίου στη Νορβηγία από τον Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ έδειξε ότι η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά βρίσκεται σε διαρκή άνοδο, υποβοηθούµενη από τη δριµεία οικονοµική κρίση και την απαξίωση των κοινοβουλευτικών και δηµοκρατικών θεσµών. Το κοινωνικό µοµέντουµ σήµερα θυµίζει επικίνδυνα την αντίστοιχη πολιτική συγκυρία στη Γερµανία και την Ιταλία του Μεσοπολέµου, που οδήγησε στην εµφάνιση και εγκαθίδρυση των φασιστικών κινηµάτων, προειδοποιεί µιλώντας προς “Το Βήµα” ο Ρόµπερτ Ο. Πάξτον, επίτιµος καθηγητής στο τµήµα Ιστορίας του Πανεπιστηµίου Κολούµπια.

Ο Νίτσε χλεύασε τον χριστιανισμό, επειδή τα ιδεώδη που ξεπηδούσαν από την ανημποριά. Την ανθρωπιά, τη δικαιοσύνη, την πραότητα, όλα αυτά τα διαστρέβλωσαν οι αδύναμοι αναγκαστικά σε αρετές, επειδή δεν μπορούσαν να πάρουν εκδίκηση, ακόμη καλύτερα, επειδή φάνηκαν πολύ δειλοί για να πάρουν εκδίκηση.

Ο Νίτσε περιφρονεί τις μάζες, θέλει όμως να τις διατηρήσει ως τέτοιες. Θέλει να εξακολουθούν να υπάρχουν η αδυναμία, η δειλία, η υπακοή, έτσι ώστε να κερδίσει χώρο για την εκτροφή των ουτοπικών αριστοκρατών του.

Πρόταση για απαγόρευση των αξιολογήσεων κρατών που διαπραγματεύονται πακέτα στήριξης
Νέα επίθεση κατά των περιβόητων οίκων αξιολόγησης εξαπέλυσε την Τρίτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποφαινόμενη ότι λειτουργούν ως σύγχρονοι τιμητές των πάντων, χωρίς να υπόκεινται σε κανόνες ανταγωνισμού. Ο αρμόδιος για την Εσωτερική Αγορά και τις Χρηματοοικονομικές Υπηρεσίες της ΕΕ επίτροπος Μισέλ Μπαρνιέ μίλησε για την ανάγκη να τεθούν οι Οίκοι υπό ένα καθεστώς λειτουργίας που θα διέπεται από αυστηρότερους ρυθμιστικούς κανόνες.

Σύμφωνα με τα εγχειρίδια και τις επίσημες δημοσιεύσεις, το δημοκρατικό έλλειμμα στην Ευρώπη είναι αποκύημα της φαντασίας. Ιδού τι μας λένε: στις χώρες της περιοχής, η δημοκρατία είναι ένας ξεχωριστός τρόπος ζωής με τον οποίο οι πολίτες που ζουν στα κράτη-μέλη κυβερνούν μέσω των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους. Δεν υπάρχει εξαναγκασμός ούτε και φοβέρα. Υπάρχει ελεύθερη έκφραση της βούλησης των πολιτών και δίκαιες εκλογές, αλλά και κάτι πολύ περισσότερο: εκείνοι που κρατούν τα ηνία στον κόσμο της διακυβέρνησης και των επιχειρήσεων βρίσκονται πάντα σε εγρήγορση, είναι τίμιοι και ταπεινοί, διασφαλίζοντας ότι η πλεονεξία τους για εξουσία δεν καταστρέφει τις ζωές των πολιτών. Τώρα δείτε την άθλια πραγματικότητα.

Η πρωτοβουλία του Γιώργου Παπανδρέου να αναγγείλει ως πρωθυπουργός της χώρας δημοψήφισμα για την αποδοχή ή μη της νέας δανειακής σύμβασης, μόλις είχε συναποφασίσει για την κατάρτισή της στη σύνοδο κορυφής της Ευρωζώνης, προκάλεσε τις γνωστές αντιδράσεις που τον ανάγκασαν μέσα σε τρεις μέρες να το αποσύρει.

Η Ευρώπη εκβιάζει και λεηλατεί τους πολίτες της, έχοντας «εκποιήσει» ήδη τη Δημοκρατία - προωθώντας την κεντρική διακυβέρνηση των επί μέρους κρατών, από μία μη εκλεγμένη και ανεξέλεγκτη εξουσία, υπάλληλο των τραπεζών
“Μπορεί κανείς για κάποιο συγκεκριμένο, μικρό χρονικό διάστημα, να διαχειριστεί το σύνολο των πολιτών μίας χώρας, σαν να πρόκειται για ηλιθίους – ορισμένους από αυτούς, ίσως για πάντα. Εν τούτοις, είναι αδύνατον να τα καταφέρει με όλους και για μεγάλο χρονικό διάστημα” (A. Lincoln).

Συνεχίζω να ακούω παραλληλισμούς ανάμεσα στις ταραχές του Λονδίνου και άλλων Ευρωπαϊκών πόλεων - τις σπασμένες βιτρίνες στην Αθήνα ή τα καμένα αυτοκίνητα στο Παρίσι. Και υπάρχουν ομοιότητες, αυτό είναι σίγουρο: μια σπίθα που την ανάβει η αστυνομική βία, μια γενιά που νιώθει παραμελημένη.

Σήμερα όμως υπάρχει ένας ολοκληρωτισμός άλλου είδους, που χρησιμοποιεί μεγάλο πλήθος πληροφορίας ώστε να κορεσθεί η ανάγκη του ανθρώπου για επαφή και γνώση, αλλά η πληροφορία αυτή είναι άχρηστη και παραπλανητική. Αυτό που άλλαξε είναι η ποσότητα, αλλά όχι ο έλεγχος.

Μετά την παγκόσμια προσοχή που δόθηκε στους πριγκιπικούς γάμους της Μ.Βρετανίας θα πρέπει να δούμε ίσως και μια άλλη πλευρά του θέματος που διαφεύγει της προσοχής πολλών ανθρώπων.

Πρώτον, το πρόβλημα δεν είναι η διάκριση σε βασιλικούς και μη-βασιλικούς, γιατί η βασιλεία εξυπηρέτησε τον σκοπό της στο παρελθόν καθώς και η λοιπή αριστοκρατία, τότε που οι λαοί ήσαν αμαθείς και εύκολα υποκείμενοι στα πάθη, όπως οι πληβείοι που ήθελαν πολέμους ενώ οι πατρίκιοι έσωζαν την Ρώμη με τη σύνεσή τους. Ένα ακόμη ευγενέστερο παράδειγμα ήταν ο τελευταίος αλλά μυθικός βασιλιάς της Αθήνας, Κόδρος, που ενσυνείδητα θυσιάστηκε για να σωθεί η Αθήνα.

Το παράδειγμα του Χοσέ Μάρτι (1853 – 1895) [1] φανερώνει το πως μερικά πράγματα αρμόζουν όχι σε ριζοσπάστες και ακραίους ιδεολογικά ανθρώπους, αλλά απλώς σε ανθρώπους που διαθέτουν λογική και ήθος και στους οποίους οι διάφορες ιδεολογικές ετικέτες δεν ταιριάζουν.
Σε τελική ανάλυση φανερώνει ότι μπορεί να υπάρξουν προοδευτικοί αστοί -με μέτρο πραγματισμού και αγώνα- και το λέμε αυτό προς κάθε κατεύθυνση.

Έχει δηλαδή μια υποκριτική όψη, μια διαμεσολαβητική συστημική αναγκαστικότητα και αναγκαιότητα, μια υποκριτική όψη και επιβολή και τέλος μία ανιμιστική, ψυχιστική, ανθρωπολογική φαντασμαγορία, γοητεία ή αυταπάτη ως χωριστικότητα, επιθυμία, εξουσία και ολοκληρωτισμό.

Ποιος λόγος ορθώνεται σήμερα απέναντι στον πολιτικό και τον οικονομικό ολοκληρωτισμό των ελίτ; Είναι επαρκής; Από τί απειλούνται οι θεσμοί και τα πολιτικά σχέδια; Πότε μια πολιτική πρόταση μπορεί να θεωρηθεί ουτοπική; Πώς μπορούμε να διακρίνουμε την ανικανότητα από την ηθελημένη τύφλωση; Πως συνδέεται η απόφαση υιοθέτησης στην πολιτική των πρωτευουσών αρχών  -έναντι των δευτερευουσών  αρχών- με τη βιωσιμότητα;

Η γοητεία της εξουσίας είναι διαχρονικά ισχυρή στον άνθρωπο.
Η επιβολή της εξουσίας πολλές φορές προκαλεί -από εκείνους που την υφίσταται- το φαινόμενο της βίας ως μια εξισορροπητική στάθμιση και τραγική κάθαρση. Είναι η βία από μόνη της μια μορφή κακού; Κατά πόσο η πολιτική της μη βίας αποτελεί λύση απέναντι στις αναδυόμενες μορφές οικονομικού, στρατιωτικού,  πολιτικού ή άλλου ολοκληρωτισμού;

[Ο ρατσισμός είναι σχετικά πάντοτε παρών σε όλες τις κοινωνίες και μπορεί να στηρίζεται είτε σε μία ελιτίστικη νοοτροπία των πιο ισχυρών που μπορούν να καλύπτουν με τη δύναμή τους τις ατέλειές τους είτε σε μια συλλογική αυταπάτη που είναι ταυτόχρονα και ατομική. Αλλά πέραν αυτού, ακόμη και αν η ανωτερότητα ήταν αληθής, ο ρατσισμός θα είναι πάντοτε μια αυταπάτη.

Η ανθρωπότητα έχοντας ζήσει τους θρησκευτικούς πολέμους, την ιερά εξέταση, τα συγχωροχάρτια και την δίωξη της ελεύθερης σκέψης στράφηκε στην πολιτική και στο «νέο» ρεύμα ιδεών που ξεκίνησε τον 17^ο αιώνα και που αποκαλούμε νεωτερικότητα. Νόμισε πως οι πολιτικές ιδέες -σε αντίθεση με τις θρησκευτικές- είναι αθώες. [1] Η εμπειρία των τελευταίων αιώνων την διέψευσε.

Στην πραγματικότητα αυτό που υπήρξε ήταν η σταδιακή, μοιραία και τραγική μετατόπιση της βαρβαρότητας του ανθρώπου από το θρησκευτικό στο πολιτικό πεδίο.

Ο πολιτισμός μας, που γεννήθηκε από τους νεωτερισμούς του 17ου αιώνα, χαρακτηρίζεται από την μεγάλη ταχύτητα αλλαγών και την αυξανόμενη διακινδύνευση, συνθλίβοντας όσους αρνούνται την προσαρμογή στην ταχύτητά του. Κινείται σαν ένα ανεξέλεγκτο «τρελό όχημα» που δεν μπορεί κανένας να ελέγξει. 
Επειδή όμως η πρόσφατη ιστορία έχει αποδείξει ότι ο ολοκληρωτισμός και η γενικότερη διακινδύνευση είναι στην φύση της νεοτερικότητας, υπήρξε ένας προβληματισμός για τον τρόπο μείωσης αυτών των κινδύνων.

«…Ζουμε (μιλω για τις πλουσιες δυτικες κοινωνιες) υπο καθεστωτα φιλελευθερης ολιγαρχιας, που σιγουρα ειναι πολυ προτιμοτερα, απο υποκειμενικη και πολιτικη αποψη, απ’ ο,τι υπαρχει αλλου στον πλανητη. Τα καθεστωτα αυτα δεν γεννηθηκαν αυτοματα και αυθορμητα, ουτε απο την καλη θεληση των προηγουμενων κυριαρχων στρωματων, αλλα μεσω κοινωνικο-ιστορικων κινηματων πολυ πιο ριζοσπαστικων, των οποιων ειναι καταλοιπα ή υποπροϊοντα (η Γαλλικη επανασταση ειναι ενα παραδειγμα).

Ο ρόλος των πολιτών και των πολιτικών  στην διαφάνεια των πεπραγμένων στη Δημοκρατία
        Με τις πληροφορίες που έρχονται πρόσφατα στο φως της δημοσιότητας από τον ιστότοπο του Wikileaks έχει προκληθεί σάλος και έκπληξη. Όμως η έκπληξη δεν είναι λογική, γιατί αυτά έπρεπε να είναι αναμενόμενα – όχι γιατί πρόκειται για τις ΗΠΑ, αλλά γιατί πρόκειται για την εξουσία και η εξουσία σε χέρια ανθρώπων αδύναμων (τέτοιοι είναι συνήθως οι κρατούντες, καθώς βέβαια και οι μη κρατούντες) δεν μπορεί παρά να συνίσταται σε γελοιοποίηση της τέχνης της διακυβέρνησης και προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Η έννοια της Εντροπίας
        Ο όρος Εντροπία (Entropy) προέρχεται από τις Ελληνικές λέξεις «εν +τροπή» και χρησιμοποιήθηκε το πρώτον  από το Γερμανό Φυσικό Κλαούζιους  για  να εκφράσει  τη δυσχέρεια μετατροπής της θερμότητας σε μηχανικό έργο. Γενικότερα ο όρος εντροπία εκφράζει το μέτρο της ενδογενούς δυσχέρειας μετασχηματισμού ενός φυσικού μεγέθους σε ένα άλλο  (transformation content).

ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΛΥΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ

     Μετά το τέλος του Β Παγκόσμιου πολέμου η οικονομική διάσταση του πολιτισμού αναπτύχθηκε υπερβολικά. Θα μπορούσαμε να πούμε πως ο οικονομισμός αναπτύχθηκε ως συστημικά ανθρωπογενής ιδεολογία και ως φύση των πραγμάτων. Ο οικονομισμός βέβαια από μόνος του ενέχει μιας εξουσίας ο οποίος μπροστά στις κρίσεις προφανώς διευθετείται από συγκεκριμένους παράγοντες ισχύος και όχι από όλους. Συνεπώς ο οικονομισμός δεν είναι πλήρως συμβατός με την δημοκρατική συμμετοχή και με το δημοκρατικό δικαίωμα. [1]

Η αντιμετώπιση της κρίσης

        Η λέξη  «κρίση» ακούγεται σήμερα με πολύ μεγαλύτερη ένταση και συχνότητα από ότι στο παρελθόν. Κρίση του πολιτικού συστήματος, κρίση του οικονομικού συστήματος, κρίση του εκπαιδευτικού συστήματος, κρίση του συστήματος υγείας, κρίση, κρίση, κρίση….