Στην περίπτωση που η κυκλοφορία μιας ιδέας έχει αποκτήσει ιδεολογική και πολιτική διάσταση, τότε ενώ από την μία η κυκλοφορία αυτή αποκτά μεγαλύτερη δυναμική διάχυσης, από την άλλη τείνει να περιορίζεται στην αρχική αναλυτική παρουσίασή της στο έργο του δημιουργού, και στην αναλυτική προσέγγιση των ιδεών και των θεωριών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ιδεολογίας του σοσιαλισμού από τον Μαρξ.             

             Στον αντίποδα, έχουμε να κάνουμε με μια συστημική διάχυση ιδεών, στην οποία όμως και πάλι χάνεται η ολότητα του έργου του δημιουργού. Εδώ βρίσκεται το παράδειγμα  κυκλοφορίας των ιδεών που προσέφερε στην προσοχή του κόσμου ο Καντ. Έτσι ενώ υπάρχουν διάσπαρτες πολλές επιμέρους αναφορές από τα έργα του για πλειάδα ζητημάτων, αλλά και μια διάχυτη, γενική και βαθιά εντύπωση για την επιρροή του έργου του με τίτλο «Κριτική του καθαρού Λόγου» - και γενικότερα της ομάδας των έργων του που αφορούν τον Λόγο - παράλληλα η ιδεολογική, πολιτική και θεσμική θεωρία του παίρνει μια δευτερεύουσα τροχιά  στην διάχυση της επιρροής των ιδεών του γερμανού φιλοσόφου.

              Αυτές οι δύο προοπτικές, διαμορφώνουν μια επιρροή των ιδεών μακράς διάρκειας. Αυτή η μακρά διάρκεια όμως συνδέεται με μια φθίνουσα απόδοση όταν εγκλωβίζεται μέσα σε έναν ελιτισμό, ακόμη και αν αυτός είναι ακούσιος, όπως στην περίπτωση του Καντ. Για αυτόν τον ελιτισμό ευθύνονται εν μέρει οι διαδικασίες του μαζικού πολιτισμού ως προς το θέμα των αισθητικών ή ιδεατών προτύπων, αλλά  και διαδικασίες της μαζικής επικοινωνίας.

              Στην άλλη περίπτωση, έχουμε μια παγίδευση σε διαδικασίες «ιστορικής απολογίας». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εξέλιξη της τύχης των ιδεών που παρουσιάζονται στο έργο του Μαρξ και η παγίδευσή τους μέσα από το κυρίαρχο πείραμα εφαρμογής τους που ξεκίνησε με την Οκτωβριανή Επανάσταση.
              Γενικότερα, θα μπορούσε να πει κανείς, πως ακόμη και στα επιτυχημένα παραδείγματα ακτινοβολίας και επιρροής των ιδεών, η αναγνώριση των ιδεών και της επίδρασής τους στην ιστορία είναι ιδιαίτερα περιορισμένη.

             Ο δεύτερος αλγόριθμος είναι αυτός, που λειτουργεί μέσω του κόσμου της επικοινωνίας, στην ανανεούμενη διάρκεια της επικαιρότητας. Ο κόσμος μας  έχει διαμορφωθεί από τα μέσα επικοινωνίας του 20^ου αιώνα και θα επηρεαστεί ακόμη περισσότερο από τις συνθήκες της μαζικής επικοινωνίας και επικαιρότητας στον κόσμο τον 21^ο  αιώνα.
              Αυτός ο κόσμος, δεν έχει επιδείξει ακόμη την δυνατότητα να διαμορφώσει κλασικές αναφορές. Δεν έχει δείξει την ικανότητα να αναδεικνύει «αξονικές προσεγγίσεις», για να χρησιμοποιήσουμε τους όρους του Γιάσπερς και του Μάμφορντ. Θα έλεγε κανείς επίσης ότι αυτός ο αλγόριθμος παγιδεύει ακόμη και στοχαστές ή διανοούμενους στην λογική του «προβοκαρίσματος» της επικοινωνίας, μιας εξωστρέφειας που επιχειρεί να κάνει μια αναβάθμιση του δημιουργού και της συνθηματοποιημένης σκέψης. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να εκτιμήσουμε κατά πόσο το νέο τοπίο έχει επηρεάσει ή έχει περιορίσει την διαμόρφωση μιας κλασικής ατζέντας ιδεών, δράσης των ιδεών, και δημιουργών.

              Η τάση για έναν συνθηματικό εντυπωσιασμό, για ένα ύφος εκκεντρικό, για την εξτρεμιστική, ριζοσπαστική και επικριτική σκέψη, που στόχο έχει να κυριαρχήσει στο επίκαιρο ώστε να κυριαρχήσει μετά και στο διαχρονικό, είναι πολύ αρχαία. Αυτό το βλέπουμε από αναφορές αρχαίων κλασικών συγγραφέων από την αρχαιότητα, τους ελληνιστικούς χρόνους και μετέπειτα.

              Συνεπώς, το κύριο ζήτημα δεν είναι αν έχουν αλλάξει τα υποκείμενα.  Έτσι, ενώ αλλάζουν συνεχώς τα μέσα και οι συνθήκες, μπορεί να πει κανείς ότι κατά την διάρκεια των αιώνων δεν επιβίωσαν εύκολα οι μη κλασικής έκφρασης ιδέες, θεωρίες και δημιουργοί.

             Βέβαια είναι τελείως σίγουρο ότι χάθηκαν πολλές σημαντικές δημιουργίες επειδή πάντα επικρατούσε το μοτίβο της εξοικείωσης με την δεσπόζουσα νοοτροπία σε μαζικό επίπεδο σκέψης. Γι’ αυτό μας μαρτυρεί ακόμη και για τα πνεύματα των επιστημονικών ιδεών και ο Μάξ Πλάνκ με έναν ωμό τρόπο  λέγοντας πώς δεν επικρατούν οι νέες ιδέες επειδή οι διανοούμενοι και οι επιστήμονες πείθουν τους υπάρχοντες στοχαστές. Επικρατούν επειδή απέρχεται βιολογικά η σύγχρονη γενεά και αναδεικνύεται μια νέα εξοικειωμένη με τις νέες ιδέες» Αλλά και αυτή ακόμη η διαδικασία εμπεριέχει παλινωδίες, απαξιώσεις ιδεών, θεωριών κλπ.

              Δημιουργείται ένα πρόβλημα για τις ιδέες όταν αυτές παρουσιάζονται μέσα σε ένα απαξιωτικό ή εντροπικό περιβάλλον. Η απαξίωση αυτή δεν πραγματοποιείται αποκλειστικά μόνο με την αδιαφορία ή την επίκριση, αλλά και με την άγνοια ή με τις πραγματικές συνθήκες πεδίου  όπου κυκλοφορούν οι  ιδέες. 
              Σήμερα αυτό θα μπορούσε να πει κανείς μπορεί να ισχύει ακόμη περισσότερο. Έτσι, ναι μεν στην εποχή μας για την κυκλοφορία των ιδεών προσφέρεται ένα τεράστιο δίκτυο, τόσο το διαδίκτυο όσο και άλλες σύγχρονες μορφές δικτύωσης. Ταυτόχρονα  όμως ο πληθωρισμός της πληροφορίας, τα μαζικά πρότυπα, και οι όροι της αγοράς που διαμορφώνουν την κυκλοφορία των ιδεών αποτελούν φίλτρα με ενσωματωμένο θόρυβο, εντροπία και λήθη ή απαξίωση σε κάποιες νησίδες κυκλοφορίας ιδεών.

             Επίσης, σημαντικές δημιουργίες στον τομέα τον καλλιτεχνικό  μπορεί να αδικήθηκαν, άλλες αναδείχθηκαν επί αρκετές δεκαετίες που όμως είναι καταδικασμένες να περάσουν στην αφάνεια, άλλες είναι καταδικασμένες σε ένα φθίνοντα κύκλο επικαιροποίησης, μέσα από την ανάγκη ενός αναδρομικού λίφτινγκ της επικαιρότητας. Φαίνεται ότι υπάρχει ένα έλλειμμα συστημικής απορρόφησης της γνώσης, της πληροφορίας,  τόσο με την έννοια την αισθητική ή την αρμονική όσο και με την έννοια την χρηστική και την επιστημονική.

              Το αγοραίο σύστημα δεν αποκλείεται να μπορέσει να αφήσει κλασικό ίχνος. Η έλλειψη εκτίμησης  ή η δυνατότητα εκτίμησης οφείλεται στις μεγάλες πληθυσμιακές κλίμακες που λειτουργούν χαοτικά, με άλλες προοπτικές και δυνατότητες. Όμως, εδώ πρέπει να εκτιμήσουμε ότι έχει μεγαλώσει το πεδίο διασύνδεσης των ιδεών με την οργανικότητα της ζωής μας. Επειδή οι ιδέες λειτουργούν σαν οι βασικοί κόμβοι συστημικής διακυβέρνησης στον κόσμο, πέρα από την συνθηματική ρήση του Κέυνς (που μεταφέρουμε εδώ σε ελεύθερη απόδοση) ότι όλα τα δραματικά γεγονότα έστω και αν το αγνοούμε έχουν ξεκινήσει από μια διακήρυξη ιδεών, η ανάγκη συστημοποίησης του κόσμου που αναβαθμίζεται με τις λειτουργικές και δομικές κρίσεις, φέρνει σε πολύ πιο στενή επαφή την ανθρωπότητα με τις ιδέες.

              Τελικά, η κρίση εφαρμογής των ιδεών και η ανάγκη γεφύρωσης της ζωής της σκέψης με την διακυβέρνηση, ενδοβάλλει μια δυναμική μόχλευσης, ώσμωσης και ζύμωσης της ζωής με το ιδεατό, πολύ πιο έντονη από κάθε προηγούμενη εποχή.  Αυτή η κρίση, φέρνει ταυτόχρονα σε μια αντιπαράθεση τον ρητορικό και διακηρυκτικό λόγο, όπως αυτός έχει αναπτυχθεί από ιδεολογικά πολιτικά συστήματα, από την επιστήμη, από την τέχνη, από την οικονομία και από τις θρησκείες, σε ένα αξιολογικό καθρέφτισμα στην πράξη. Οι ηγεσίες αλλά και οι κυβερνώμενοι υποχρεώνονται σε μια αναφορά σε ιδέες, πολύ πιο έντονα μέσα από τα ελλείμματα ευθύνης, συνέπειας, κατανόησης και επικοινωνίας.

             Από την σύγχρονη κρίση εφαρμογής των ιδεών, θα διαμορφωθούν νέες συνθήκες. Ανάλογα με την απάντηση που θα δώσουμε  θα καθοριστεί το κατά πόσο ως ανθρωπότητα θα επιλύσουμε τα παγκόσμια ζητήματα μέσα από τον κόσμο της έννοιας ή θα οξύνουμε τις κρίσεις μέσα από παρεξηγήσεις. Γιατί  δεν μπορεί να υπάρξει σχέδιο βιωσιμότητας χωρίς σχέδιο εννοιών κατανοημένων και κοινωνούντων  μέσα στην κοινωνία, στους ανθρώπους και στους λαούς.
            Έτσι λοιπόν μέσα από το σημείο εξέλιξης των ανθρωπίνων προβλημάτων, αναδεικνύεται το κυρίαρχο αίτημα της διάλυσης της πλάνης και της ψευδαίσθησης, ως βασικό προαπαιτούμενο για την ολοκληρωμένη κατανόηση των ιδεών. 

             Από την ίδια την εμπειρία της ζωής, αναδεικνύεται ως αναγκαίο  το ομαδικό μοντέλο προσέγγισης, ομαδικό ως προς τις ίδιες τις ιδέες. πχ δεν μπορεί να προσεγγίζει και να ανάγει κανείς σε μοναδική μια ιδέα δεσπόζουσα συστημικά. Η συστημικότητα απαιτεί μια ομαδοποίηση στις ιδέες, αρχές, αξίες και επιβάλλει μια ομαδοποίηση στο έργο των δημιουργών και στην δημιουργία. Απαιτεί μια ισηγορία που να έχει κριτήρια ποιότητας και συνεργατικής σύνθεσης. Αυτή η ανάγκη, μπορεί ενδεχόμενα να μην εξυπηρετηθεί από την παρούσα ή τις επόμενες γενεές. Αλλά στον βαθμό που δεν θα εξυπηρετείται θα οξύνονται τα προβλήματα και τα ελλείμματα που έχουμε ως ανθρώπινο είδος απέναντι στις ιδέες, ελλείμματα που τα έχει πριμοδοτήσει ακόμη και ο σχολαστικισμός των δημιουργών όπως και ο φανατισμός των οπαδών και των επιγόνων. Οι εξειδικεύσεις τους ή ο ελιτισμός τους και η δημαγωγικότητα τους θα ενσκήψουν και θα οξύνουν τις υφιστάμενες ιστορικές και διαχειριστικές κρίσεις. Στην πολύ μεγάλη κλίμακα της ανθρωπότητας δεν είναι βιώσιμο να εξακολουθήσουμε να ενεργούμε με την παραδοσιακή μικροπρέπειά μας στις σχέσεις μας με τις ιδέες, μέσω της άγνοιας, του «ετσιθελισμού», της χωριστικότητας και των συνήθων νοοτροπιών και συμπεριφορών.

           Είναι καιρός για μια μεγάλη αλλαγή στην στάση μας απέναντι στον κόσμο των ιδεών, στον κόσμο της έννοιας, στον κόσμο των σχεδίων, στον σχεδιασμό του κόσμου μέσα από ηγεσίες και δημιουργούς, μέσα από μια αλληλέγγυα ομαδικότητα.

*Από το βιβλίο «Γη–Πατρίδα» του Έντγκαρ Μορέν, εκδ. ΟΔΥΣΣΕΑΣ