θα έδινε επαρκή χρόνο για διάλογο με τη κοινωνία των πολιτών, η αδυναμία για σχεδιασμό που θα επέτρεπε  οικονομίες κλίμακας και το έλλειμμα  περιβαλλοντικής συνείδησης και κουλτούρας από μεγάλη μερίδα των εκπροσώπων των φορέων και τις κομματικές σκοπιμότητες. Όλα αυτά τα θεσμικά ελλείμματα που αναφέρθηκαν αντικατοπτρίζονται στις αντιφάσεις των σχεδιασμών ή στην ασυνέπεια μεταξύ λόγων και έργων.
    
          Έτσι είναι φυσικό να προκύπτουν φαινόμενα όπως αυτά, της δημιουργίας μεγάλου αριθμού σταθμών βιολογικού καθαρισμού χωρίς την δημιουργία δικτύου αποχέτευσης με αποτέλεσμα αυτοί να μένουν για χρόνια αχρησιμοποίητοι και να καταστρέφονται από την ροή του χρόνου και να απαξιώνονται τεχνολογικά, ή η  λήψη μέτρων για τον περιορισμό της κατανάλωσης του νερού να συγχρονίζεται με αποφάσεις δημιουργίας γηπέδων γκολφ που ως γνωστό είναι ιδιαίτερα υδροβόρα.

           Μεταξύ άλλων και εντασσόμενο στα προηγούμενα είναι το παράδειγμα που αναφέρεται στην συνέντευξη για τις αντιρρήσεις που εξέφρασαν στην Κρήτη, τα τρία μεγαλύτερα κόμματα της βουλής,  για μια περιβαλλοντική μελέτη που προστάτευε το περιβάλλον στεκάμενοι απέναντι σε ένα τοπικό παράγοντα, ένα υπεύθυνο και συνειδητοποιημένο Δήμαρχο.

           Ελλείψεις και ασυνέπειες άλλου είδους έχουν όμως και τα Δυτικά «προηγμένα» κράτη, όπου υιοθετώντας την πυρηνική τεχνολογία στέλνουν τα απόβλητά τους  σε κράτη παρίες.

          Για την ατομική ευθύνη του πολίτη  αναφέρθηκε ότι αναμφίβολα αυτή είναι μεγάλη. Εξάλλου η ποιότητα λειτουργίας των θεσμών αποτελεί εικόνα του μέσου πολίτη της χώρας. Η ευθύνη του περιλαμβάνει την δύναμη της ψήφου στις εθνικές και δημοτικές εκλογές, περνά στην απαίτησή του να τον εξαιρέσει ο νόμος στην εφαρμογή του, διέρχεται μέσα από τη σπάταλη χρήση της ενέργειας και των φυσικών πόρων, την αντιδραστικότητά του στην συμμετοχή στο πρόγραμμα ανακύκλωσης στην πηγή και απεικονίζεται μέσα από τον καταναλωτικό και άπληστο τρόπο ζωής του που μεγεθύνει ανάρμοστα το περιβαλλοντικό αποτύπωμά του, γνωρίζοντας ότι είναι χρόνια πλέον που η φέρουσα ικανότητα της Γης έχει ξεπεραστεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ, η επιλογή της κρεοφαγίας επιβαρύνει την ατμόσφαιρα του πλανήτη με τόσους ρύπους όσους και η παγκόσμια χρήση αυτοκινήτου! Με δεδομένο ότι το μέγιστο πλαφόν ατμοσφαιρικής ρύπανσης που αντέχει ο πλανήτης έχει συγκεκριμένη ανώτατη τιμή, η απαίτησή του πολίτη της Δύσης, να  μην βελτιώσουν το πολύ χαμηλό επίπεδο ζωής τους οι Κινέζοι και οι Ινδοί μέσω της άρνησής του (διάμεσου των πολιτικών του εκπροσώπων), να μειώσει δραματικά το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα και το καταναλωτικό του ρυθμό ζωής, είναι μια κακόβουλη στάση το αντίτιμο της οποίας θα εισπράξει με μια κατά τα φαινόμενα τρομακτική οικολογική, οικονομική, πολιτική και στρατιωτική διεθνή κρίση.

           Για τα ανθρωπολογικά αίτια της περιβαλλοντικής κρίσης αναφέρθηκε ότι η καταστροφική συμπεριφορά του ανθρώπου αποδεικνύει ότι αυτός δεν έχει αναγνωρίσει ακόμη το γεγονός της υποτέλειάς του απέναντι στον αρχέγονο φόβο που νιώθει απέναντι στον «άλλο» και στη «φύση», με αποτέλεσμα αυτός να ενεργεί με αντανακλαστικά επιθετικότητας απέναντι σε κάθε τι που δεν είναι δικό του. Αυτή η ασυνείδητη ή συνειδητή πολλές φορές επιθετικότητα που εκφράζεται πολλές φορές και ως αδιαφορία, σκληρότητα ή και σαδισμό απέναντι στα ζώα, θα μπορούσε να θεραπευτεί με μια νέα κουλτούρα που να περιέχει στοιχεία αυτογνωσίας και ολιστικής προσέγγισης του φαινομένου της ζωής.

          Από την περιβαλλοντική εκπαίδευση που μπορεί να συμβάλει σε αυτό το δρόμο, συνήθως απουσιάζει η βιωματική πλευρά της και έτσι δεν προσφέρει πολλές ευκαιρίες συμφιλίωσης με τη φύση και δημιουργίας ορθής και υγιούς στάσης απέναντι σε αυτήν.  Όπως ειπώθηκε, πολλά γίνονται μόνο και μόνο επειδή υπάρχουν καθηγητές που έχουν μεράκι και φαντασία. Για το θέμα της αληθινής εκπαίδευσης ειπώθηκε ότι είναι καθοριστική η επιρροή της οικογένειας στην διαμόρφωση μιας ορθής, θετικής και όχι βλαπτικής προσέγγισης της ζωής στα παιδιά.  Ο στόχος της  αγάπης και του σεβασμού της φύσης για αυτό που είναι και όχι μόνο για την φιλοξενία ζωής που προσφέρει στον άνθρωπο, μπορεί να ήταν υψηλός για τα δεδομένα του παρελθόντος όχι όμως για τα δεδομένα και τις ανάγκες του παρόντος και του μέλλοντος.

          Οι ΜΚΟ, παρόλα τα όποια σφάλματά τους, εκφράζουν μια θετική και δημιουργική στάση ζωής. Αντί να κοιτούν αδιάφορες η απογοητευμένες την καταστροφική πλευρά του ανθρώπινου πολιτισμού και τη βλαπτικότητά του απέναντι στη βιοποικιλότητα και στις αμέτρητες μορφές ζωής που συνθέτει μέσα της, αυτές ζητούν να επουλώνουν και να προστατεύουν. Αντί να περιμένουν παθητικά από το κράτος ή από τους άλλους να πάρουν την ευθύνη για να «κάνουν κάτι»,  για να διορθωθούν τα στρεβλά του πολιτισμού, αυτές επωμίζονται την ευθύνη και το ρίσκο και δρουν μαθαίνοντας από τα όποια λάθη τους, εμπεδώνοντας μέσα στον ανθρώπινο ψυχισμό  την συνεργατικότητα, την συνθετική σκέψη και δικτυακή δράση.


* Το Πανελλήνιο Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ) αποτελεί ένα δευτεροβάθμιο όργανο  που ιδρύθηκε το 1998 και αποτελείται από 79 οικολογικές οργανώσεις  από όλη την Ελλάδα.  Η προσφορά του μεταξύ άλλων εστιάζεται στον συντονισμό των μελών του και στην ενίσχυση της φωνής τους στην τοπική κοινωνία και στα θεσμικά όργανα. Με τις πρωτοβουλίες του συμβάλει στην προστασία του περιβάλλοντος και στην προώθηση της οικολογικής συνείδησης.

24 Ιανουαρίου 2009,