Ερ. Είναι γνωστό ότι η πρώτη διάγνωση της πιθανότητας ύπαρξης του φαινομένου των κλιματικών αλλαγών έγινε από τον 19ο αιώνα από τον Φουριέ. Τώρα πια στη γενιά της πολύ ώριμης επιστημονικής προσέγγισης από τις επιστημονικές ειδικότητες του κλάδου σας έχουμε πλέον πολύ ολοκληρωμένες εικόνες, σενάρια κτλ. Να εξηγήσουμε τι είναι αυτό το φαινόμενο;

ΑΠ: Είναι ένα πρόβλημα το οποίο θεωρώ ως το κορυφαίο που έχουμε να αντιμετωπίσουμε σαν πλανήτης, σαν κοινωνία όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Ένα πρόβλημα το οποίο δεν είμαστε στο «παρά πέντε» αλλά είμαστε στο «και δέκα», ούτε καν και στο πέντε. Πως δημιουργείται το πρόβλημα αυτό από καθαρά φυσικής πλευράς; Εν πρώτοις η ατμόσφαιρα του πλανήτη μας αλλά και η ατμόσφαιρα και άλλων πλανητών είναι ένα πάρα πολύ λεπτό στρώμα 10-15χλμ.

Στην ουσία τα 90% του αέρα είναι ακόμα πιο λεπτό στρώμα των 2-3- χιλιομέτρων. Άρα λοιπόν συζητάμε για ένα πάρα πολύ λεπτό στρώμα που συνεχώς αλλάζει με το οποίο θα πρέπει να είμαστε πάρα πολύ προσεχτικοί στο πως το μεταχειριζόμαστε. Είναι λοιπόν ένα πάρα πολύ λεπτό στρώμα που όμως παίζει καθοριστικό ρόλο το ποια θα είναι η θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης πάνω στην οποία ζούμε. Η επιφάνεια της Γης έχει μια θερμοκρασία η οποία εξαρτάται από το πόση ενέργεια σε μορφή ακτινοβολίας μας έρχεται από τον ήλιο. Αλλά επειδή η Γη είναι και αυτή ένα σώμα που είναι πάνω από το απόλυτο μηδέν σαν θερμοκρασία εκπέμπει με την σειρά του κάποια ενέργεια. Αυτή η ισορροπία του τι μας έρχεται και τι φεύγει είναι αυτή που καθορίζει την θερμοκρασία. Αυτή λοιπόν η θερμοκρασία είναι αποτέλεσμα μιας ισορροπίας.

Τα συστατικά της ατμόσφαιρας είναι αυτά που ξέρουμε έχουμε μπόλικο άζωτο, έχουμε αρκετό οξυγόνο και έχουμε και διάφορα άλλα αέρια. Ένα από αυτά είναι και το διοξείδιο του άνθρακα. Οι συγκεντρώσεις στην ατμόσφαιρα του διοξειδίου του άνθρακα για πολλά χρόνια πολλές χιλιετηρίδες πλέον ήταν περίπου 250-270 εκεί γύρω. Αν λοιπόν θα έλεγε κανένας ότι θα πρέπει αυτές τις συγκεντρώσεις να μην τις αλλάξεις πολύ θα έλεγες ότι μπορούσες να τις αλλάξεις 5 μονάδες, 10 μονάδες άντε 20 μονάδες. Τι έχει γίνει; Στα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια από 270 μονάδες που ήταν η συγκέντρωση στην ατμόσφαιρα, το έχουμε ήδη πάει στις 370, δηλαδή μια αλλαγή της τάξεως του 60%. Όταν έχεις μια ισορροπία και παίρνεις ένα από τα συστατικά της ισορροπίας και το αλλάζεις κατά 60% το πρώτο πράγμα που μπορείς να σκεφτείς είναι «μπας και αλλάζουμε την ισορροπία με αυτό τον τρόπο»; Ε, ακριβώς αυτή η ερώτηση είναι μπροστά μας και η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι ένα από τα ουσιαστικά θέματα που αξίζει τον κόπο να κουβεντιάσουμε. Γιατί εστιάζουμε περισσότερο στο διοξείδιο του άνθρακα και όχι στο οξυγόνο ή το άζωτο; Γιατί το διοξείδιο του άνθρακα έχει πολλές ιδιότητες απορρόφησης ακτινοβολίας που δεν τις έχει το οξυγόνο ή το άζωτο στον ίδιο βαθμό.

Ερ. Και εδώ υπάρχει ο λεγόμενος δείκτης του Albedo, το οποίο το έχει κάνει και ωραίο μουσικό θέμα ο Βαγγέλης Παπαθανασίου.
ΑΠ: Έτσι ακριβώς. Αυτός λοιπόν είναι ο λόγος της ακτινοβολίας που «χτυπάει» στην Γη προς αυτήν που «αντανακλάται προς τα επάνω». Λοιπόν αυτό το κομμάτι είναι περίπου 20%, 30% ξαναπάει προς τα επάνω. Κάθε ζεστό σώμα εκπέμπει την δική του ακτινοβολία άρα και η Γη κάθε αυτή «χάνει» ενέργεια εκπέμποντάς της «προς τα πάνω». Αυτή η ακτινοβολία λοιπόν, το κομμάτι που ανακλάται από την επιφάνεια της Γης και το κομμάτι που διαφεύγει από την Γη αυτή κάθε αυτή σαν ζεστό σώμα θα έφευγε στο διάστημα, Θα χανόταν. Αν χανόταν η ισορροπία θα προέκυπτε από το τι (ακτινοβολία) εισέρχεται από τον ήλιο και από τι «χάνεται προς τα πάνω». Αν όμως η ατμόσφαιρα αυτή κάθε αυτή παρακρατούσε αυτή την ακτινοβολία σε μεγάλο βαθμό τότε η ατμόσφαιρα θα ζεσταινόταν. Δηλαδή δεν θα χανόταν όλη αυτή η ενέργεια προς το διάστημα αλλά θα παρέμενε στην ατμόσφαιρα με αποτέλεσμα να ζεσταινόταν αυτή παραπάνω από την θερμοκρασία που ζεσταίνεται μέχρι σήμερα.

Ερ.: Τότε «αρχίζει να βράζει ο πλανήτης» και «γινόμαστε καμίνι» που λέμε.
ΑΠ: Ακριβώς επειδή το διοξείδιο του άνθρακα είναι ένα από τα συστατικά μαζί με τους υδρατμούς που απορροφά πάρα πολύ ακτινοβολία, δεν αφήνει αυτήν (που είτε αντανακλάται από την γη είτε εκπέμπεται από την ίδια την Γη) να φύγει στο διάστημα και συνεπώς ζεσταίνεται η ατμόσφαιρα. Όταν λοιπόν ο άνθρωπος αυξάνει το αέριο που απορροφά την ακτινοβολία κατά 60% στα 150 χρόνια τότε πραγματικά τίθεται το ερώτημα «μήπως διαταράσσω την ισορροπία εκείνη η οποία ρυθμίζει την μέση θερμοκρασία του πλανήτη», αυτή που είναι σήμερα. Η απάντηση είναι σαφώς ναι. Το άσχημο στην ιστορία αυτή είναι ότι όλες οι εκτιμήσεις που κάνουμε αυτή την στιγμή προβλέπουν ότι αν συνεχίσουμε ως άνθρωποι να ζούμε με τον ίδιο τρόπο τότε θα φτάσουμε όχι στα 60% αλλά στα 300% στα επόμενα χρόνια.

Ερ.: Να ρωτήσω για τη διαθεματική προσέγγιση που απαιτείται για την ορθή κατανόηση και ορθή χάραξη πολιτικών για τις κλιματικές αλλαγές.

ΑΠ: Λοιπόν η Ευρωπαϊκή Ένωση στο Συμβούλιο Κορυφής λέει κοιτάξτε εμείς σαν Ευρωπαϊκή ‘Ένωση θεωρούμε ότι μέχρι τους δύο βαθμούς παραπάνω θέτουμε σαν περιθώριο να αυξηθεί η θερμοκρασία. Αν ξεπεράσουμε τους δύο βαθμούς…θα καταστραφούμε... Το όριο αυτό θα προσπαθήσουμε να μην το ξεπεράσουμε γιατί τότε μια σειρά από επιπτώσεις αρχίζουν να γίνονται πλέον επικίνδυνες… Μετά πηγαίνοντας πίσω υπολογίζεις τι σημαίνει αυτό, όσον αφορά τις εκπομπές, για να αυξηθεί η θερμοκρασία μέχρι δύο βαθμούς. Η μείωση των εκπομπών που απαιτείται.. είναι πραγματικά δραματική. Συζητάμε δηλαδή μειώσεις των εκπομπών των αναπτυγμένων χωρών της τάξεως του 50% μέχρι 80% στα επιτρεπτά όρια.

Ερ.: Δεν υπάρχουν δηλαδή όρια ανοχής για τις εκπομπές, υπάρχει μάλλον το φρένο που πρέπει να πατήσουμε και το πίσω γύρισμα που πρέπει να κάνουμε στις εκπομπές μας.

ΑΠ: Ακριβώς. Δεν συζητάμε να μειώσουμε την αύξηση, συζητάμε να μειώσουμε σε απόλυτες τιμές και συζητάμε να μειώσουμε σε απόλυτες τιμές σε πολύ μεγάλο ποσοστό, όχι 5% και 8% αλλά 50% και 80% πιθανόν στα επόμενα 50-60 χρόνια.

Ερ.: Μήπως είναι κριτήριο της συζήτησης και το πόσες “Κατρίνες” θα πνίξουν τον αναπτυγμένο κόσμο;

ΑΠ: Βεβαίως, για τι ας μην ξεχνάμε όλοι μας χρειαζόμαστε κάποιον να μας δείχνει το τι θα πάθουμε και για τους Αμερικάνους αυτό ήταν η κατρίνα, για τους Γάλλους ήταν ο καύσωνας στο Παρίσι, για την Κεντρική Ευρώπη οι πλημμύρες.

Ερ.: Πόσο «προ των πυλών» είναι τελικά οι μεγάλες κλιματικές αλλαγές για ποια κλίμακα κλιματικών αλλαγών μιλάμε;

ΑΠ: Οι εκπομπές μας αυξάνονται, αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο και όταν λέω αυξάνονται οι εκπομπές μας εννοώ σαν πλανήτης. Θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Γιατί θα συνεχίσουν να αυξάνονται; Είναι και θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης. Εμείς αυτή την στιγμή σαν Ελλάδα έχουμε χ εκπομπές ανά κεφαλή Οι Κινέζοι όμως έχουν δια του 10 τις δικές εκπομπές. Και οι Ινδοί διά του 25. Γιατί οι εκπομπές CO2 είναι θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης; Αυτές οι εκπομπές προέρχονται από την χρήση της ενέργειας που εμείς την χρησιμοποιούμε σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τους Κινέζους και τους Ινδούς και οι οποίοι λένε «γιατί δηλαδή εμείς δεν έχουμε δικαίωμα στο ίδιο επίπεδο ζωής με σας; Έχουμε. Οι Κινέζοι και οι Ινδοί αποτελούν το εν τρίτον και λίγο παραπάνω της ανθρωπότητας. Και λένε, εμείς .. δεν ζητάμε παραπάνω ζητάμε να καταναλώνουμε ενέργεια όσο και σεις. Αυτό αυτόματα σημαίνει ότι οι εκπομπές μας θα διπλασιαστούν και πιθανόν να τριπλασιαστούν.

Ερ.: Η γεωργία θα δοκιμαστεί πάρα πολύ στα θέματα που αφορούν την παραγωγή μέσα από την επικονίαση το χρονικό εύρος δράσης των εντόμων, κλπ που σημαίνει ενδεχόμενα ότι θα έχουμε μειωμένες παραγωγές και πολύ έκθετες στις μεταβολές του καιρού. Θα έχουμε δραματικές αλλαγές τελικά στην κατάσταση στην προστασία των τροφίμων, στην ασφάλεια στην διατήρηση των τροφίμων από μύκητες;

ΑΠ: Όχι μόνο αυτό αλλά αρχίζουν και διάφορες αντιδράσεις στις οποίες το αποτέλεσμα μπορεί να μην φανεί εδώ που συμβαίνει αλλά κάπου αλλού. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Διάφορα σενάρια που έχουμε «τρέξει» λένε ότι στην Ελλάδα ο καιρός θα γίνει πιο ζεστός, θα μειωθούν οι βροχοπτώσεις αλλά όχι πάρα πολύ. Θα μειωθούν οι βροχοπτώσεις τι γίνεται όμως; Θα μειωθούν οι βροχοπτώσεις περισσότερο στην Βουλγαρία και στην Ρουμανία και θα μου πεις τι σε νοιάζει εσένα; Σε νοιάζει όμως γιατί ο Νέστος, ο Έβρος, ο Αξιός όλοι αυτοί είναι ποταμοί οι οποίοι παίρνουν τα νερά τους από Ρουμανία, Βουλγαρία. Θα μου πεις στον Έβρο θα γλιτώσουμε και μερικές πλημμύρες. Θα γλιτώσουμε μερικές πλημμύρες μεν αλλά παρόλο που δεν ξέρεις ότι μπορεί να σταματήσουν οι πλημμύρες την άνοιξη αν όντως τα καιρικά φαινόμενα γίνουν πιο έντονα τότε θα έχεις μερικές πλημμύρες αλλά ξαφνικά πέφτει μια μεγάλη βροχόπτωση στην Βουλγαρία και σε πνίγει και απότομα.

Ερ: Κύριε καθηγητά θα ήθελα να δούμε λίγες συμβουλές έτσι τηλεγραφικά για τον καταναλωτή και για τον πολίτη:

ΑΠ: Οι πολίτες, ότι έχει να κάνει με το σπίτι τους και την εξοικονόμηση ενέργειας στο σπίτι να το κάνουν. Συμφέρει από οικονομικής πλευράς 100%. Και το περιβάλλον προστατεύεις και την τσέπη σου ευλογάς. Μπορείς να βάλεις παραπάνω μόνωση στους τοίχους; Βάλτην. Αποσβένεται το οποιοδήποτε έξτρα κόστος σε δύο-τρία χρόνια. Μπορείς να βάλεις διπλά παράθυρα; Κάντο. Μπορείς να σβήσεις τα φώτα όταν βγαίνεις από ένα δωμάτιο; Κάντο. Μπορείς να χρησιμοποιείς λιγότερη ενέργεια και να μπαίνεις μέσα στο σπίτι σου και να λες αμάν έσκασα και να ανοίγεις λίγο τα παράθυρα; Χρησιμοποίησε λίγο πιο σωστά την ενέργεια που έχεις. Μπορείς να περπατήσεις και λιγάκι καλό θα μας κάνει σε όλους έτσι;

Ευχαριστούμε για τη συνέντευξη